Okullar açıldı.

Evlerde yeniden alarm sesleri, hızlı kahvaltılar, çantalar, ödevler ve sınavlar var. Fakat çocuk okula yalnızca kitaplarını götürmüyor.

Evden aldığı duyguları da götürüyor.

Özgüvenini, korkularını, ailesinin beklentilerini, “yapabilirim” duygusunu ya da “başarısız olursam değerim azalır” düşüncesini.

Bu yüzden okul yılının başında ebeveynlerin soracağı en önemli soru belki de:

“Çocuğum bu yıl kaç alacak?” değil, “Çocuğum bu yıl kendisini nasıl hissedecek?”

Başarı ile çocuğun değeri birbirine karıştırılmamalı.

Ebeveynlerin yüksek beklentileri çoğu zaman sevgiden ve gelecek kaygısından doğar. Ancak akademik baskı ile çocuk ve ergenlerin ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi inceleyen 52 çalışmalık sistematik derlemede, çalışmaların 48’inde akademik baskı ile en az bir olumsuz ruh sağlığı göstergesi arasında pozitif ilişki bulundu. Araştırmacılar bununla birlikte çalışmaların çoğunun kesitsel olduğunu ve doğrudan nedensellik kurulamayacağını belirtiyor.

Buradaki mesele çocuklara “ders çalışmayın” demek değil.

Başarıyı çocuğun değerinin ölçüsü haline getirmemek.

“Bu sınav istediğin gibi geçmemiş, nerede zorlandın?” demek ile “Nasıl bu kadar düşük aldın?” demek aynı şey değildir.

İlki çocuğu problemin içine davet eder, ikincisi onu savunmaya itebilir.

Çocuğun duygusunu hemen düzeltmeye çalışmayın

Çocuk “Sınavdan korkuyorum.” dediğinde,

“Abartıyorsun.”

“Ne var bunda?”

“Sen zaten yaparsın.”

demek yerine:

“Bunun seni korkuttuğunu görüyorum. İstersen birlikte bakalım.”

demek daha işlevseldir.

Çünkü duyguyu kabul etmek, davranışın her biçimini kabul etmek değildir.

“Öfkelenmeni anlayabiliyorum.”

demek başka,

“Öfkelendiğin için istediğini yapabilirsin.”

demek başkadır.

Güncel araştırmalar da ebeveynlerin çocukların duygularına verdikleri tepkilerin önemli olduğunu gösteriyor. 2025 tarihli meta-analitik bir çalışmada destekleyici olmayan ebeveyn duygu sosyalleştirme davranışları çocukların içselleştirme sorunlarıyla pozitif ilişkili bulunurken, destekleyici yaklaşımlar daha olumlu sonuçlarla ilişkilendirildi.

Çocuğun kaygısını siz de taşımayın

Çocuk sınavdan korktuğunda ebeveynin de paniklemesi, çocuğun kendi kaygısının üzerine bir de yetişkinin kaygısını ekleyebilir.

Çocuğun ihtiyacı her zaman kaygısının ortadan kaldırılması değildir.

Kaygı varken de baş edebileceğini deneyimlemesidir.

“Kesin çok iyi alacaksın.” yerine,

“İstediğin gibi geçmezse üzülürsün. Sonra neyi değiştirebileceğimize birlikte bakarız.”

demek daha gerçekçi bir güven verir.

Ebeveynin görevi çocuğun hayatından bütün kaygıyı temizlemek değil, kaygıyla baş etme kapasitesinin gelişmesine eşlik etmektir.

Onun yerine yaşamayın

Ödevini takip etmek başka, ödevini onun yerine yapmak başka.

Çocuğu dinlemek başka, yaşadığı her problemi onun yerine çözmek başka.

Ebeveynin eğitim sürecine katılımı çocuk açısından önemli. 2024 tarihli, 390 binden fazla katılımcıyı kapsayan bir meta-analizde ebeveynin eğitim sürecine katılımı ile ergenlerde depresif belirtiler arasında negatif ilişki bulundu.

Ancak katılım kontrol değildir.

Bazen:

“Sen ne yapmak istersin?”

“Başka hangi seçeneklerin var?”

“İstersen birlikte düşünebiliriz.”

demek, “Ben hallederim.” demekten daha değerlidir.

Çünkü çocuk hem yalnız olmadığını hem de kendi hayatında söz sahibi olduğunu öğrenir.

Çocuğun kendisi hakkında kurduğu cümlelere dikkat edin

“Ben zaten matematik yapamıyorum.”

“Ben başarısızım.”

“Kimse beni sevmiyor.”

“Ben aptalım.”

Bunlar yalnızca anlık cümleler olmayabilir.

Çocuk kendisi hakkında bir hikâye yazmaya başlıyor olabilir.

Bu nedenle:

“Sen sorumsuzsun.”

yerine,

“Bu ödevi yapmadın.”

demek önemlidir.

İlk cümle kimliğe, ikincisi davranışa yöneliktir.

Çocuğun davranışını düzeltmek gerekir,

fakat onu davranışından ibaret hale getirmemek gerekir.

Bazen çocuklarımızın değil, kendi geçmişimizin ödevini yaptırırız

Terapötik açıdan ebeveynin kendisine sorabileceği en değerli sorulardan biri şudur:

“Şu anda çocuğumun ihtiyacına mı cevap veriyorum, yoksa kendi geçmişimde alamadığım bir şeyi onun üzerinden mi tamamlamaya çalışıyorum?”

Çocukken sürekli kıyaslanan bir ebeveyn, farkında olmadan kendi çocuğunu da kıyaslayabilir.

Başarısızlığı kabul edilmeyen bir ebeveyn, çocuğunun düşük notunu olduğundan daha büyük bir tehdit olarak algılayabilir.

Bu yüzden çocuklarımız bizim telafimiz değildir.

Onlar ayrı birer insandır.

Kendi yetenekleri, sınırları, mizacı ve hayalleri vardır.

Okulda yalnızca notlara bakmayın

Çocuğun öğretmeniyle ve okuluyla kurduğu ilişki de önemlidir.

2025 yılında yaklaşık 2,64 milyon öğrenciyi kapsayan geniş bir meta-analitik çalışmada öğretmen-öğrenci ilişkisinin akademik başarıyla birlikte motivasyon, okul aidiyeti, katılım, davranış, özdenetim ve iyi oluş gibi birçok sonuçla ilişkili olduğu gösterildi.

Bu nedenle öğretmene yalnızca:

“Notları nasıl?”

diye sormak yerine,

“Arkadaşlarıyla ilişkisi nasıl?”

“Derse katılıyor mu?”

“Zorlandığında yardım istiyor mu?”

“Son zamanlarda davranışında bir değişiklik gördünüz mü?”

diye sormak da gerekir.

Çünkü bazen akademik bir problemin altında akademik olmayan bir sorun vardır.

Çocuğunuz her şeyi size anlatmayabilir

Özellikle ergenlikte çocukların mahremiyet ihtiyacı artar.

Önemli olan her şeyi anlatması değil, anlatmak istediğinde kime gideceğini bilmesidir.

“Şimdi konuşmak istemiyorsan tamam.”

“Ne zaman istersen buradayım.”

“Bir hata yaptığında da benimle konuşabilirsin.”

Bu cümleler çocuğun zihninde önemli bir güven alanı oluşturur.

Ve belki de en önemli şey.

Çocuğunuzun her gün başarılı olması gerekmiyor.

Her sınav iyi geçmeyecek.

Her arkadaşlık devam etmeyecek.

Her hata hemen düzeltilmeyecek.

Çünkü psikolojik dayanıklılık, bütün zorlukların çocuktan uzak tutulmasıyla değil, zorluk yaşadığında onunla baş edebildiğini deneyimlemesiyle gelişir.

Bu yıl çocuğunuzdan sorumluluk isteyin.

Ders çalışmasını, kurallara uymasını ve elinden geleni yapmasını bekleyin.

Ama sevgiyi başarıya bağlamayın.

Ona şunu hissettirin:

“Seni görüyorum. Senden sorumluluk bekliyorum. Sana güveniyorum. Zorlandığında yardım isteyebilirsin. Hata yaptığında da yanındayım.”

Çünkü çocuğunuzun karnesindeki notlar bir gün unutulabilir.

Ama çocukluğunda kendisini nasıl hissettirdiğinizi çok daha uzun süre taşıyabilir.

Belki bu yıl ilk sorumuz “Kaç aldın?” değil, “Bugün sen nasılsın?” olsun.

HANIM DEMİRBAŞ

SOSYAL PEDAGOG

BİREYSEL ÇİFT VE AİLE DANIŞMANI

Otomobil, ayağınızı yerden kesen, sizi bir noktadan diğerine götüren, artık hayatımızın da bir parçası haline gelen araçlardır. Kimi otomobiller ise bizi yıllar öncesine yani çocukluğumuza, hayallerimize, özgürlüğün ilk tadına götürür.

İşte bu yazımda işleyeceğim Mini Cooper da , ikinci gruba giren otomobillerden biridir. Bence Mini Cooper yalnızca dört tekerlek üzerine kurulmuş bir ulaşım aracı değildir dönemin ruhunu taşıyan, tasarımıyla nesiller arasında köprü kuran ve otomobil dünyasında "küçük olmanın büyük olmak anlamına gelebileceğini" kanıtlayan gerçek bir efsanedir.

Bugün trafikte yanımızdan geçen bir Mini Cooper gördüğümüzde çoğumuzun yüzünde istemsiz bir tebessüm belirir çünkü onun çizgileri, yıllara meydan okuyan tasarımı ve karakteristik duruşu bize yalnızca bir otomobili değil, bir yaşam biçimini hatırlatır.

Her otomobilin bir karakteri vardır derler.

Kimisi güçlüdür.

Kimisi gösterişlidir.

Kimisi hızlıdır.

Ama sıra Mini Cooper’a gelince bir duralım o ise samimidir, sıcacık gelir bize.

İçine bindiğinizde bize yabancılık hissettirmez. Sanki yıllardır tanıdığınız eski bir dost gibi bizi karşılar. Gösterge panelindeki detayları, yuvarlak hatları, kendine özgü tasarımı hepsi bir otomobil fabrikasında değil de bir tasarımcının kalbinde doğmuş gibidir.

Belki de bu yüzden Mini Cooper hiçbir zaman modası geçen otomobillerden biri olmadı. 

Mini Cooperin hikâyesi öyle sıradan bir otomobilin doğuşuna benzemez , o zor zamanların içinden doğmuş büyük bir başarı öyküsüdür. 1950'li yılların sonunda dünyada yaşanan petrol krizi, özellikle Avrupa'da ekonomik ve az yakıt tüketen otomobillere olan ihtiyacı artırmıştı. İşte bu süreçte İngiliz Mühendis Sir Alec Issigonis'in öncülüğünde geliştirilen ilk Mini , 1959 yılında tanıtıldığında kimse bu küçük otomobilin otomotiv tarihinin en önemli simgelerinden biri olacağını tahmin bile edemiyordu.

Tüm ezberler bozulmuştu, diğer araçların tersine motorunun dikey değilde enlemesine yerleştirilmesi, önden çekişli yapısı ve olağanüstü iç hacim kullanımı, dönemine göre adeta devrim niteliğindeydi. Dışarıdan bakıldığında küçücük görünen otomobil, içine oturanları şaşırtacak kadar genişti. O günlerde geliştirilen bu mühendislik anlayışı bugün hâlâ birçok modern otomobilin temelini oluşturmaktadır.

Ancak Mini'yi efsane yapan yalnızca mühendisliği değildi. 1961 yılında yarış otomobili üreticisi John Cooper'ın dokunuşuyla “Mini Cooper” doğdu.

Küçük gövdesinin altında büyük bir cesaret taşıyan bu otomobil, kısa sürede pistlerde dev rakiplerini geride bırakmaya başladı. Güçlü motorları geride bırakan çevik yapısı, hafifliği ve kusursuz yol tutuşu sayesinde otomobil sporlarının unutulmaz isimlerinden biri haline geldi.

1964, 1965 ve 1967 yıllarında Monte Carlo Rallisi'nde elde ettiği zaferler, Mini Cooper'ın yalnızca şehir otomobili olmadığını tüm dünyaya gösterdi. O günlerden sonra Mini, sıradan insanların otomobili olmaktan çıkıp bir başarı sembolüne dönüştü.

Belki de Mini Cooper'ın en önemli özelliği, insanların kalbine dokunabilmesiydi.

1960'lı yıllarda Londra sokaklarında gençliğin simgesi oldu.

Sanatçılar, müzisyenler, sinema yıldızları onu tercih etti. Beatles üyelerinden modacılara kadar pek çok ünlü isim garajında bir Mini bulunduruyordu. Mini artık yalnızca bir otomobil değildi; pop kültürünün ayrılmaz bir parçasıydı.

Yıllar geçti.

Teknoloji değişti.

Otomobiller büyüdü.

Motorlar güçlendi.

Hibrit araçlar çıktı, vitesler otomatik oldu, yol bilgisayarları, kameralar, her şey ama her şey teknolojiye ayak uydurdu ancak Mini'nin ruhu hiç değişmedi.

2001 yılında BMW markayı yeniden yorumladığında birçok kişi endişeliydi. Acaba bu küçük İngiliz efsanesi karakterini kaybedecek miydi?

Tam tersi oldu.

Yeni nesil Mini Cooper, geçmişine saygı duyan ama geleceğe de cesurca bakan bir otomobil olarak doğdu. Yuvarlak farları, kısa çıkıntıları, dik duruşu ve karting hissi veren sürüş karakteri korunurken; güvenlik, konfor ve teknoloji çağın gereklerine uygun şekilde geliştirildi.

Bugün Mini Cooper'a binen birçok insanın ilk söylediği cümle şudur:

"Bu otomobil sürülmüyor, yaşanıyor." İnşallah birgün hepimizin bir Mini Cooper’ı olur, yollarda park aramadan, ufacık bir yere park edebiliriz. 

Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın ama hep dostça kalın 

CELAL KODAMANOĞLU

GENEL YAYIN KOORDİNATÖRÜ

Tarihin sokaklarında dolaştığımızda ara sıra karşımıza ilginç kişilerde çıkar kimileri vardır isimleri çok büyük kalabalıklar tarafından bilinmez ama dokundukları insanların hayatında derin izler bırakırlar. Bence onların değerleri, alkışlarla ya da manşetlerle ölçülmez asıl değerleri, geride bıraktıkları güzel anılar, örnek davranışlar ve insanlara hissettirdikleri güvenle anlaşılır. 

Yazımın ana temasını oluşturan Francesco Della Suda’da böyle isimlerden biri olarak anılır.

Bir insanın hayatını anlatırken yalnızca başarılarından söz etmek yeterli değildir çünkü insanı insan yapan zor zamanlarda gösterdiği duruşu, çevresine karşı yaklaşımı ve karakteridir. Francesco Della Suda hakkında konuşulurken de en çok öne çıkan şey, yalnızca yaptıkları değil; bunu hangi anlayışla yaptığıdır. Sakinliği, çalışkanlığı ve insan ilişkilerine verdiği önem, onu tanıyanların hafızasında özel bir yer edinmesini sağlamıştır.

Francesco Della Suda’nın hikayesi sıradan bir insanın hikayesi değildir. İstanbul’da yüzyıllar boyunca birlikte yaşayan farklı kültürlerin, dillerin ve inançların ortak yaşamının da hikâyesidir.

Osmanlı zamanının İstanbul'u, yalnızca Türklerin, Rumların, Ermenilerin ya da Yahudilerin şehri değildi aynı zamanda Levantenlerin de şehriydi. Akdeniz'in farklı limanlarından gelen İtalyan aileleri, yüzyıllar boyunca Galata'nın dar sokaklarında ticaret yaptı, hastaneler kurdu, sanat üretti, mimariye katkıda bulundu ve şehrin sosyal hayatına yön verdi.

Francesco Della Suda da bu çok katmanlı dünyanın önemli temsilcilerinden biriydi.

Bugün Faikpaşa Yokuşu'nda yürürken eski apartman cephelerine dikkatle bakarsanız, taşların aslında konuştuğunu hissedersiniz. O cephelerde yalnızca mimari değil aynı zamanda insan emeği vardır. Kim bilir, belki Francesco Della Suda da aynı kaldırımlarda yürümüş, aynı yokuşu çıkarken Haliç'e doğru durmuş gün batımını seyretmiştir.

O yıllarda Beyoğlu bambaşkaydı şöyle bir zaman makinesi olsaydı, ben zamanı geri alıp o yıllarda yaşamak isterdim.

At arabalarının sesi tramvay raylarına karışırdı,

İtalyanca, Fransızca, Rumca, Ermenice ve Türkçe aynı kahvede aynı gün içinde duyulabilirdi, fırınlardan çıkan ekmek kokusu kilise çanlarıyla ezan sesine karışırdı.

İstanbul, farklılıkların birbirini tamamladığı büyük bir senfoniydi.

Francesco Della Suda işte bu senfoninin notalarından biriydi.

“Sadede gel Esra “ dediniz yine bende lafı fazla uzatmadan Francesco Della Suda’yı anlatmaya başlayayım sizlere.

1814 yılının bir bahar ayında Yunan adası olan Syros’da doğmuştu. Ailesiyle birlikte o zamanki adı Pera olan Beyoğlu’nda çocukluğu geçti, İtalyan asıllıydı ve daha 12 yaşındayken annesini yitirince Pera’da bulunan Sainte Marie Manastırı’nın yetimhanesine verilmişti. 17 yaşına geldiğinde Maltepe Eczanesi’nde çırak olarak çalışmaya başladı. 

Francesco Della Suda kendi halinde sessiz, çalışkan ve azimliydi.

1934 yılında henüz yirmi yaşındayken baş Eczacı, 1837 yılına gelindiğinde ise Osmanlı İmparatorluğu Ordu Merkez Eczanesi’nin yöneticisi oldu. Osmanlının hekimbaşısı Abdülhak Molla tarafından kendisine verilen bu görev oldukça zordu ama asla yılmadı bilakis zorlu şartlarda olmasına rağmen gece gündüz çalıştı, üstün başarılar gösterdi. 

Francesco Della Suda bir yandan bu zor görevi yürütürken diğer yandan da Üniversite eğitimine devam ediyordu. 1844 yılında Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin Eczacılık bölümünden diplomasını alıp Eczacılık deneyimini diploma ile tescil ettirmeyi başardı. Yetim bir çırak olarak başladığı yolda artık diplomalı bir Eczacıydı.

1849 yılında henüz gençken İstiklal Caddesi üzerinde “Grande Pharmacie” (Büyük Eczane) yi açarak kendi eczanesinin sahibiydi artık. Bu Eczane halk arasında kısa sürede Della Suda adıyla tanınıp meşhur oldu. 

Francesco Della Suda hem halk hem devlet yetkilileri tarafından sevilen bir isimdi. Kırım Savaşı’nda ordu sağlık kuruluşlarının ilaç ve tıbbi malzeme ihtiyaçlarının sağlanması için büyük bir çaba göstermiş, nice yaralı askerimizin hayatının kurtulması için çalışmıştı. Onun bu gayretleri karşılıksız kalmadı ve 1859’da Mirlivalığa (Tuğgeneral) yükseltilip adı “Faik Paşa Della Suda” olarak kayıtlara geçti. 

1855 I. Paris, 1862 Londra ve 1863 İstanbul Dünya sergilerine katılarak ilaç ve morfin koleksiyonları ile madalyalar kazandı. Cemiyet-i Eczacıyan der Asitane-i Aliyye (İstanbul Eczacılar Derneği) ve Cemiyet-i Tıbbiye-i Şahane (İmparatorluk Tıp Derneği) derneklerinin kurucularından olan Faik Paşa Paris Eczacılar Birliği’nin ilk Osmanlı üyesi oldu. Yüksek morfin içeren Türk afyonlarını dünyaya tanıttı. 

Hayatının geriye kalan döneminde yaşamını sonradan Faik Paşa Yokuşu adı verilen bu yokuşun başındaki evde tamamlamıştır.

Günler ayları, aylar yılları kovalar dolu dolu 99 yıl yaşayan Francesco Della Suda vefat eder halk çok üzgündür binlerin katıldığı bir cenaze töreni ile Feriköy Latin Katolik Mezarlığı’na gömülür.

İnsan ömrü sınırlıdır ama güzel hatıraların ömrü çok daha uzundur. Ardında sevgi, saygı ve güven bırakan insanlar fiziksel olarak aramızda olmasalar bile yaşamaya devam ederler. Francesco Della Suda'nın ismi de böyle hatırlanıyorsa bunun nedeni yaptığı işlerden çok bıraktığı insani izlerdir. Ve belki de bir insan için bundan daha büyük bir başarı yoktur. Bugün Beyoğlu’na çıkar, Faik Paşa yokuşuna gelirseniz, kafanızı kaldırın ve tarihe bakın en azından insanlara faydası dokunmuş birine bir dua gönderin…

Işıklarda uyu Francesco Della Suda yada diğer adı ile Faik Paşa… Seni her zaman saygı ve şükranla anıyoruz. 

Bu günlükte bu kadar, başka bir yazımda, başka bir konuda buluşmak üzere hoşçakalın, hoş kalın.

ESRA SONGÜLER

Bir zamanlar otomobil sahibi olmak büyük bir hayaldi. Mahallede bir kişinin arabası varsa herkes onu tanır, çocuklar arkasından bakar, büyükler ise arabanın markasını ve modelini konuşurdu. Şimdi ise otomobiller yalnızca bizi bir yerden başka bir yere götüren araçlar olmaktan çıkıyor. Direksiyonun başında insanın değil, bilgisayarın oturacağı günlere doğru ilerliyoruz.

Düşünsenize, sabah evden çıkıyorsunuz. Arabanıza biniyorsunuz, gideceğiniz adresi söylüyorsunuz. Direksiyon kendi kendine dönüyor, araç trafik ışıklarında duruyor, önündeki otomobille mesafesini koruyor. Siz de arkanıza yaslanıp gazetenizi okuyorsunuz. Hatta belki köşe yazınızı son kez gözden geçiriyorsunuz. Yalnız dikkat edin, yazıyı beğenmeyip sizi yanlış adrese götürmesin!

Kendi kendine giden otomobiller artık bilim kurgu filmlerinin konusu değil. Bu teknoloji üzerinde çalışmalar sürüyor. Ancak akıllara hemen bir soru geliyor: Bu arabalar hiç kaza yapmayacak mı?

Elbette yapabilirler. Çünkü teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, yollarda beklenmedik durumlar bitmeyecek. Bir anda yola fırlayan çocuk, kuralları umursamayan bir sürücü veya önüne çıkan bir çukur… Üstelik bilgisayarların da hata yapabileceğini unutmamak gerekiyor. Belki gelecekte kazalar azalacak ama sıfırlanacak mı, bunu zaman gösterecek.

Bir de işin komik tarafı var. Eskiden trafik polisi sürücüye, “Ehliyetinizi alabilir miyim?” diye sorardı. Gelecekte belki de otomobile dönüp, “Yazılımınızın ehliyeti nerede?” diyecek!

Hava ulaşımında da büyük değişiklikler bizi bekliyor. Bugün uçağa binmek için havalimanına gidiyor, uzun kontrollerden geçiyor, bekleme salonlarında zaman geçiriyoruz. Gelecekte elektrikle çalışan küçük hava araçları, şehir içi ulaşımın bir parçası olabilir. Trafikte saatlerce beklemek yerine birkaç dakikada karşı yakaya geçmek kulağa hoş geliyor.

Tabii İstanbul'da bu araçların sayısı artarsa bir başka sorun çıkabilir. Bugün karada korna seslerinden şikâyet ediyoruz, yarın gökyüzünde uçan araçların park yeri için tartışabiliriz. Bir de yukarıdan gelen trafik cezalarını düşünün!

Deniz ulaşımı da bu değişimden nasibini alacak. Elektrikli vapurlar, otonom tekneler ve daha çevreci gemiler yaygınlaşabilir. İstanbul Boğazı'nda kaptansız bir vapurun yolcu taşıdığını düşünün. Yolcular çaylarını yudumlarken vapur kendi rotasında ilerliyor. Yalnız martılar yine aynı martılar olacak. Simidi kimin elinden kapacaklarını teknolojiye danışacaklarını hiç sanmıyorum.

Bütün bu gelişmeler yalnızca araçları değil, şehirleri de değiştirecek. Daha az egzoz, daha sessiz caddeler, akıllı trafik sistemleri ve belki de daha az park yeri ihtiyacı… İnsanların işe, okula ve sosyal hayata ulaşma biçimleri yeniden şekillenecek. Ancak teknolojinin sunduğu kolaylıkların herkes için erişilebilir olması da önemli.

Bir başka mesele ise insanın alışkanlıkları. Direksiyon başında yıllarını geçirmiş birine, “Artık sen hiçbir şey yapmayacaksın, araba seni götürecek” demek kolay mı? Hele ki otomobil kullanmayı özgürlük sayanlar için bu durum biraz zor olabilir. Belki de geleceğin sürücüleri, eski neslin direksiyon tutma merakını anlamayacak.

Bizler çocukluğumuzda at arabalarından otomobillere, siyah beyaz televizyonlardan akıllı telefonlara uzanan büyük değişimlere tanıklık ettik. Şimdi de otomobillerin sürücüsüz kaldığı, uçan araçların konuşulduğu bir dönemin eşiğindeyiz.

Ama bütün bu yeniliklerin ortasında değişmeyecek bir şey var: İnsanların bir yere yetişme telaşı!

Eskiden at arabasıyla geç kalanlar vardı, bugün otomobille geç kalanlar var. Yarın belki sürücüsüz arabayla toplantıya geç kalacağız. Üstelik suçlayacak bir şoförümüz de olmayacak.

Geleceğin ulaşımı ne kadar akıllı olursa olsun, umarım insanlık biraz daha sabırlı, biraz daha saygılı ve biraz daha anlayışlı olmayı öğrenir. Çünkü yolları güzelleştiren yalnızca teknoloji değil, o yolları paylaşan insanlardır.

Belki de geleceğin en büyük icadı, kendi kendine giden otomobil değil, birbirine yol veren insan olacaktır.

Her zaman ki gibi kendinize çok çok iyi bakın. Hoşça kalın.

 MUSTAFA ÇOLAKOĞLU

Herkesin ilham perisi var mıdır bilmem ama benim de bir ilham perim var da ne zaman geleceğini bir türlü söylemez diye düşündüm. Şairlerin , güfte yazarlarının gece geliyormuş bildiğim kadarıyla, gecenin sessizliği , ay ışığı , yıldızların tek tük göz kırpışı ve insanların odalarına geçip uykuya daldıkları zaman periyi içeri davet eden biri var demek ki ee buyursun gelsin bakalım. Uykusuz geçen gecelerime baktım da iki satır karalamamışım , bizim eve hiç uğramadan nerelere gidiyor ki bu peri ? 

Zaten şiir yazmak gibi bir niyetim yok gelmezse gelmesin , duygularım dağların tepesine çıksada içimde romantizmden eser yokmuş , bunu geç de olsa yetmişinden sonra anladım . 

Ama bu sabah ütü yaparken neler neler geldi aklıma bir bilseniz . Neredeyse bir hikaye kitabı yazıp bitirmiş gibiyim , iş bir tek kitabın adını da koyup baskıya vermeye kaldı . Bunun adı da ilham perisi miydi acaba ? 

Gülsem mi ağlasam mı düşüncelerime , adı ütü ama meğer nelere kadirmiş , Selin’ciğimin eşyasına ütüyü sürerken hayalimde torunumu canlandırdım şu gülmekle ama kaliteli gülmekle ilgili söylediklerini aklımdan çıkarmamıştım. Kahkahadan ziyade yüksek sesle gülüşünü sokaklara taşırmayı seven, dikkati çekmek isteyen insanlar gözlerimin önünden geçti. 

On üç yaşındaki bir çocuğun bunu gözlemlemesi , gülümsemede bir zarafet araması , zaten ağırbaşlı annesinin, yine onun gibi sakin , ağır başlı bir çocuk olan kızı güzel torunum , yaz arkadaşım …ah bir de Demir’ciğimi görseniz, ince uzun boylu naif ve çok yakışıklı ikizim …ağır abimiz … sağlıklı uzun ömrünüz olsun güzel çocuklarım.

Yalnızca gülme de değil ağlamada da sessiz içten gözyaşını ararım , numaracı, çılgın gibi bağıra bağıra ağlayan hanımları düşününce ürperirim , toplum içerisinde açık ya da kapalı mekanlarda , hatta yollarda , yine ellerinde cep telefonlarıyla yüksek sesle konuşup nerdeyse hayat hikayesini ya da başkalarının dedikodusunu yaparak onları da gözler önüne seren insanlar niye de böyle davranırlarki, bu bir çeşit tarz mı? Bence ne yapacağını bilmeyenlerde davranış bozukluğu , dikkat çekme çirkinliği .

Böyle şöyle derken düşüncelerim aldı başını gitti , bir de baktım ki hani şu deniz , havuz , kumda da kullandığımız havlu türü nesnelerin ütüsünü bitirmişim , kocaman bir sepetmiş meğer , aferin bana , yarın sabaha yastık kılıfları çarşaflar , ondan sonraki güne de kıyafetler kalsın , hiç kendimi yoramam vallahi , anacığımın sözü kulağımın küpesi , 

“Benim işim narindir, bugün olmazsa yarındır” derdi yani tembelliğe biçilmiş bir kaftan.

Gençlere en büyük tavsiyemdir, anneleriniz hayattayken onlara kulak verin bazı söyledikleri güzel ya da komik sözlerini not alın bunlar yaşamınız boyunca o kadar çok karşınıza çıkıyor ki, bir gün bir de bakıyorsunuz annenizin yolundan gidiyorsunuz. 

Annem ne çok gülmeyi severdi ne de çok ağlamayı, dikkati çekecek her şeyden kaçınırdı, bir komşusuna ya da arkadaşına da defalarca gitmekten de hoşlanmazdı bize de “Fasulyenin sıkından seyreği hayırlıdır” derdi. Aslında ne kadar güzel doğruları varmış .

Çok ağlayanlar için “Ağıt, ağıt getirir” derdi, hep deneyerek bu sözleri bulmuştu. Kakara kikiri her şeye çok çok gülmek de yine arkasından ağıt getirirmiş, tembih anahtardır “Ben söyleyeyim de siz bildiğinizi okuyun” dediğinde daha çok gülerdik oysa yaşımızın her ilerlediğinde edindiğimiz tecrübeler ve yaşam bunların ne demek olduğunu öğretiyordu bize. Kimine Atasözü , kimine büyüklerinin ya da sonrasında kendinin de uydurduğu deyimlerle gerçekliği anlatırdı bize. Su aktıkça gideceği yolu buluyordu . 

Sofranın kurulumu ve kaldırılmasında farklı bir yaptırımı vardı, mutfağa giderken bir iş , mutfaktan gelirken bir iş yapın derdi, tabakları tek tek getirir , tek tek götürürdü, üst üste koyarak getirmek götürmek tembel işiydi , tüm yiyecekleri de aynı şekil de taşırdı, tek tek …

Ona göre hareket bereket getirirdi, şimdi düşünüyorum da gerçekten bereketli bir kadındı. Oysa ona bunları öğreten bir annesi yoktu on iki yaşında kaybettiği annesinden çok kardeşli olmaktan başka bir şey öğrenmemişti ki. Üvey anne zulüm ya da sıkıntı, babaya baskı ve şikayet demekti. Üvey annenin kendi doğrusu yoktu ki zaten , ne öğretsin ? O yalnızca dedemle evlenmiş ama asla altı kardeş olan annemleri kabullenmemişti. Annem de belki de bu yüzden hiç bir zaman anne dememiş, birine tanıştırırken de babamın karısı derdi ya da analığım biz ona gülerdik çocuk aklımızla üvey kavramını bilmiyorduk ki.

Annem bizlerle uzun ömürlü ve çok mutlu yaşadı , enerjisi bol , sevgisi herkese yetecek kadar fazlaydı , dağıttığı sevginin karşılığını kat be kat aldı . 

Uzun yaşamasının sırrı belki de buydu . Gezmeyi çok severdi ama gelen misafirlerini daha da çok , güler yüzle herkese hizmet eder, gönlü ve sofrası hep açık olurdu.

İlham perim gitti yerine annemin sözleri kaldı , demek ki bugün onun günüymüş , zaten şu ev işi o kadar nankör ki ne tozu bitiyor , ne çamaşırı, ütüsü ne de bulaşığı bitiyor .

Gönül vur kafayı yat diyor, hiç bir şey düşünme, şu gönlümün sesine kulak verip biraz dalsam, telefon çalar şimdi dedim vallahi eşim aradı hemen, onun ki can sıkıntısı, dükkanda da iş yoksa hemen beni arar , hava nasıl diye sorar, sanki ben hava uzmanıyım, meteorolojiyi arasa ya, onlar rapor verir hem de bütün haftayı, sahi biz bu telefonlar yokken nasıl yaşardık?   

Kendimi ilk çağlardan gelmiş gibi hissettim bir an, yalnızca telefon mu ne çok şey gelişip değişti hayatımızda.

Troleybüs bizim şehrimizde kayboldu gitti çocukluğumun vasıtası, annem asla adını söylemez boynuzlu derdi evimizin yakınından biner teyzeme giderdik. O gitti metro geldi böylece yerin dibine indik , radyo televizyona bıraktı yerini gazetelerdeki haberler, internete , sabit telefonlar cep telefonlarına saatler akıllandı iyice yalnızca zamanı değil attığımız adımdan kaç saat uyuduğumuza, kaç kalorilik yediğimize kalp atışımıza kadar her şeyi bildiriyor. Elimizin altında bir casus var aslında, bu kadar akıllı olması insanı yoruyor. 

Teknoloji bana göre Alaaddin’in lambasındaki cin, bilinmeyen Kaf dağını bırakın dünyanın dağlarından denizlerine ,ülkelerinden şehirlerine kadar her yerini avucumuzun içine getirdi, bir de yoktan ortak dede sahibi olduk. 

Google Dedemizin bilmediği yok maşallah ansiklopedileri bile yok ettik ona olan güvenimiz sayesinde. Şimdilerde rakip Yapay Zekayı çıkardılar karşısına ama ben dedemi bırakmıyorum hala, ilk göz ağrım zaten adı üstünde yapay ne işim olur benim onunla. 

Deli gönlüm yazmayı bitiremiyor ki dere tepe dümdüz oldu çoktan.

Bu haftalık da bu kadar olsun , haftaya başka bir yazımda buluşmak ümidiyle 

Sevgiler , saygılar hepinize . 

Hoşça kalın

FATOŞ ACAR

İnternet dünyayı ayaklarımıza getirdi getirmesine de bazen öyle haberler çıkıyor ki, ilk anda insanın eli telefona gidiyor başlığa bakıyorsunuz “Bu kesin mizah sayfasıdır" diyorsunuz, dikkatinizi çekiyor, okumaya devam ediyorsunuz, sonra bir bakıyorsunuz hayır bu tamamen gerçek.

18 Aralık 2021 tarihinde Tiktok’da bir haber çıkmıştı, Brezilya'da yaşayan Meirivone Rocha Moraes, annesinin ona yaptığı Marcelo adını verdiği bez bir oyuncakla evlendiğini, ondan çocuk sahibi olduğunu ve hatta eşinin kendisini aldattığını iddia ettiğinde dünyanın yarısı kahkahaya boğuldu diğer yarısı ise durup düşündü çünkü bazen güldüğümüz şey aslında insanlığın en sessiz çığlığıydı.

İtiraf edelim bu haber karşımıza çıktığında ben dahil hepimiz önce güldük bir bez bebek, düğün, balayı, aile fotoğrafları ve doğan çocuklar. Hollywood senaristleri bile "Bu kadarını yazarsam abartı derler" diye düşünürdü.

Sosyal medya da görevini yaptı klavye kahramanları iş başındaydı milyonlarca paylaşım, bitmek bilmeyen günlerce süren espriler.

Empati yapmayı severim, ben dahil insanlar kahkahalar atarken belki de kimse şu soruyu sormadı: "Neden?" Neden bir insan böyle bir hikâye uydurur?

Çünkü yalnızlık çok zordur, bazen insanın zihnine öyle oyunlar oynar ki boş sandalyelerle , hatıralarımızın asıldığı duvarlarla konuşmaya başlar, yastıklar sırdaş olur. Bir arkadaşımın sözü hala kulağımdadır demişti ki, “Benim Güzin ablam, yatarken kafamı koyduğum yastığımdır” 

Bazen bezden yapılmış bir oyuncak bile arkadaş olabilir. İnsan yaş alsada, çocukluğu aklına gelir kızların bebekleri, erkeklerin ise arabaları vardı ve çocuklar bunları gerçekmiş gibi benimserlerdi. Tam da burada anlatacağım hikâye komik olmaktan çıkıyor.

Modern çağın en büyük salgını nedir? diye sorarsanız ben ne Pandemi derim ne ekonomik kriz, ne savaş hiçbiri değil sadece “Yalnızlık”

Milyarlarca insan aynı anda internete bağlı ama birbirine bağlı değil.

Binlerce takipçisi olan insanlar geceleri tek başına ağlıyor onu kimse duymuyor, yüzlerce arkadaş listesi olan insanlar doğum gününde sevdiklerinden bir telefon bekliyor ama gelmiyor. Meirivone Rocha Moraes de annesine bezden bir eş yaptırdı, onunla evlendi, hamile kaldı hatta hamilelik testini, internet ekranında paylaştı ve çocukları oldu, hastanede yatarken bez bebek eşi onu aldattı, bu hikaye uzarda uzar, gülmeyin… 

Peki biz ne yapıyoruz? Telefonlarımızla konuşuyoruz, yapay zekâya dert anlatıyoruz, sanal karakterlere bağlanıyoruz, sosyal medya beğenilerini sevgi sanıyoruz. Haksızmıyım ? dersiniz. 

Aslında bez bebekle konuşan kadından ne kadar farklıyız? 

Belki sadece kullandığımız malzeme değişti hepsi bu onun ki kumaştı bizimki ekran.

Bence en ilginç olan ise insanların bu hikâyeye gösterdiği tepkiydi.

Kimi "Deli" dedi,

Kimileri "Şöhret peşinde" 

Başka bir düşünce de "Reklam yapıyor" diye düşünüldü.

Belki de haklıydılar belki Meirivone gerçekten ilgi çekmek istiyordu.

Ama insan neden ilgi çekmeye çalışır?

Çünkü görülmek ister, duyulmak ister "Ben de buradayım" demek ister.

Bugün milyonlarca insan sosyal medyada aynı şeyi yapmıyor mu?

Çayını, kahvesini paylaşmak hatta yanına birde beylik sözü yazıp “Bir kahvenin kırk yıl hatırı vardır derler” diye dip not düşmek, yediği yemeği paylaşmak, tatilde gittiği oteli paylaşmak, mutluluğunu paylaşmak hatta bir tık öteye geçersek, mutsuzluğunu bile paylaşmak...

Belki hepimiz farklı yollarla aynı cümleyi kuruyoruz: "Beni fark edin!” Bütün bunlardan şunu anlıyoruz ki, insan ruhu görünmez olmayı kaldıramıyor.

Bu yüzden bazen saçmalıyor, bazen abartıyor, bazen rol yapıyor, bazen de bezden bir bebeğe aşık olduğunu söylüyor. Çok değil günümüzden 5-6 yıl kadar önce o haber yayıldığında insanlar kahkahalar attılar.

İlk okuduğumda evet bende kahkaha atmıştım ama sonradan başka bir ayrıntıya takıldım.

Kadın, eşinin kendisini aldattığını söylediğinde bile onu affetmeye hazır olduğunu anlatıyordu.

Düşünebiliyor musunuz? Bezden yapılmış bir oyuncak bile affediliyor.

Gerçek hayatta bu böyle mi? insanlar ise birbirlerini bir mesaj yüzünden çok rahat silebiliyor, bir yanlış anlaşılma yılların dostluğunu tek kalemde silip atıyor.

Hayat bazen garip bir ayna tutuyor bize gülerken aslında kendimizi görüyoruz.

O yüzden Meirivone Rocha Moraes'in hikayesi yalnızca Brezilya'da yaşanmış tuhaf bir olay değildi. O hikâye biraz New York'tu, biraz Tokyo’ydu, biraz İstanbul'du ve biraz da hepimizin eviydi.

Çünkü hepimizin içinde konuşacak birini arayan küçük bir çocuk yaşıyor.

Kimimiz onu dostlarla susturuyoruz kimimiz, arkadaşımızla, kimimiz ailemizle, kimimiz okuduğumuz kitaplarda, kimimiz müzik dinleyerek kimimiz korolara katılarak kimimiz tv.ekranlarında, büyük bir çoğunluğumuz telefonumuzda belki Meirivone değişik bir yol seçmişti, bu yüzden yalnız değildi asıl yalnız olan bizlerdik!

Onun hikâyesine gülerken kendi sessizliğimizi duymamak için kahkaha attık sonuçta bezden yapılmış bir adamın konuşmaması normaldir.

Asıl tuhaf olan, etten kemikten insanların birbirleriyle konuşmayı unutmuş olmasıdır.

Belki de bu yüzden dünyanın en acıklı aşk hikâyelerinden biri, hiç nefes almayan bir adamla yaşayan bir kadının hikâyesi olarak tarihe geçti.

İnsan bazen sevgiyi yanlış yerde arayabilir ama bence sevgiyi arıyor olması bile hala insan olduğunun en güçlü kanıtıdır.

Bu günlükte bu kadar, başka bir yazımda, başka bir konuda buluşmak üzere hoşçakalın, hoş kalın.

ESRA SONGÜLER

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ

Sihirbaz gösterileri… El çabukluğu… Şapkadan çıkarılan tavşanlar… Kaybolan mendiller… Bir anda ortaya çıkan nesneler… Çocuk aklımızla bunların nasıl yapıldığını anlamaya çalışırdık. Sihirbazın elindeki mendil bir anda kaybolduğunda gözlerimizi kırpmadan bakardık. ‘Nasıl yaptı bunu?’ diye birbirimize sorardık. Bugün olsa muhtemelen birkaç saniye içinde internetten gösterinin sırrını bulurduk. Ama o zaman internet yoktu. Ve belki de güzellik biraz da buradaydı. Her şeyi bilmezdik. Bilmediğimiz için de merak ederdik. Merak ettiğimiz için heyecanlanırdık. Heyecanlandığımız için de çocuk olduğumuzu gerçekten hissederdik. Hayvan gösterileri… Lunapark çadırlarında yapılan hayvan gösterileri de hafızalarımızda ayrı bir yer tutuyor. O dönemlerde çeşitli hayvanların yer aldığı gösteriler yapılır, insanlar merakla izlerdi. Biz çocuklar ise gördüklerimiz karşısında şaşkınlığımızı gizleyemezdik. Bir hayvanın komutla hareket etmesi, gösteri yapması ya da eğitilmiş davranışlar sergilemesi bizim için adeta mucizeydi. Bugünden baktığımızda elbette hayvanların bu tür gösterilerde kullanılmasına dair farklı anlayışlar ve hassasiyetler var. Fakat bizim çocukluk hafızamızda kalan şey, o çadırların yarattığı merak ve heyecandı. Çünkü biz o yıllarda dünyayı başka türlü algılıyorduk. Her şey yeni, her şey şaşırtıcıydı.

Bir lunapark, bin hatıra… Lunapark sadece oyuncaklardan ibaret değildi. Aileyle geçirilen zaman demekti. Babamızın elimizden tutmasıydı. Annemizin ‘Aman dikkat et’ diye arkamızdan seslenmesiydi. Pamuk şekerin ellerimize yapışmasıydı. Elma şekerinin kırmızı görüntüsüne bakıp dayanamayarak istememizdi. Çarpışan arabalarda direksiyon başına geçmek için sabırsızlanmaktı. Dönme dolaba bindiğimizde aşağıya bakıp hem korkmak hem de cesur görünmeye çalışmaktı. Ve tabii ki lunaparktan çıkarken dönüp bir kez daha arkamıza bakmaktı. Çünkü çocukluk böyle bir şeydi. Bir yere giderdik ama gözümüz arkada kalırdı. Bizim çocukluğumuzda ‘Yok’ vardı ama mutluluk vardı… Şimdi çocukların odaları oyuncaklarla dolu. Bir oyuncak beğenilmezse yenisi alınıyor. Bir oyun sıkarsa başka bir oyun açılıyor. Bir görüntü beğenilmezse değiştiriliyor. Ama bizde böyle değildi. Bir oyuncağımız varsa kıymetini bilirdik. Bir topumuz varsa bütün mahalle onunla oynardı. Bir bisiklet varsa sırayla binilirdi. Bir lunapark geldiyse aylarca konuşulurdu. Belki imkanlarımız daha sınırlıydı. Ama hayallerimiz sınırsızdı. Bir tahta parçasını arabaya dönüştürürdük. Bir karton kutuyu ev yapardık. Mahallenin boş arsasını stadyum ilan ederdik. Sokak lambaları yanana kadar oynardık. Annemizin bahçe kapısından, ‘Habib, hadi eve’ diye seslenmesini beklerdik.

Çünkü çocukluğun saati yoktu. Çocukluk, güneş batana kadar sürerdi. O yıllarda her şeyin tadı başkaydı… Gazozun tadı başkaydı. Mahalle bakkalının önünde arkadaşlarla oturmanın tadı başkaydı. Bayramların tadı başkaydı. Televizyonda sevdiğimiz bir filmi beklemenin heyecanı başkaydı. Bir sanatçının yeni şarkısını radyodan dinlemek bile ayrı bir mutluluktu. Çünkü her şeye hemen ulaşamıyorduk. Bekliyorduk. Beklemek ise bize sabretmeyi öğretiyordu. Şimdi her şey çok hızlı. Bir şarkı birkaç saniyede karşımıza çıkıyor. Bir film istediğimiz anda açılıyor. Bir haber saniyeler içinde dünyanın öbür ucundan geliyor. Ama bazen düşünüyorum da… Acaba hızlandıkça mutluluğumuzu mu kaybettik? Lunaparklar değil, biz de değiştik… Belki de bugün bize eski lunaparkların daha güzel gelmesinin nedeni sadece lunaparklar değildi. Biz küçüktük. Kalbimiz daha temizdi. Hayal gücümüz daha genişti. Bir ışık bizi heyecanlandırıyordu. Bir çadır bizi meraklandırıyordu. Bir sihirbaz gösterisi bizi şaşırtıyordu. Bugün aynı çadırı görsek belki sadece gülümseyip geçeceğiz. Ama o zamanlar o çadırın içinde koca bir dünya vardı. Çünkü çocukluk, gördüğünden fazlasını hayal edebilmekti. Şimdi geriye dönüp bakınca… Yıllar geçti. Çocukluğumuz geride kaldı. O lunaparkların birçoğu artık yok. O çadırların yerinde belki başka yapılar var. O eski oyuncakların bazıları tarihe karıştı. Mahalleler değişti. Sokaklar değişti. İnsanlar değişti. Ve biz büyüdük. Ama insan kaç yaşına gelirse gelsin, içinde bir çocuk taşımaya devam ediyor. Bazen eski bir şarkı duyuyoruz. Bazen eski bir fotoğrafa bakıyoruz. Bazen bir lunaparkın ışıklarını uzaktan görüyoruz. İşte o anda yıllar bir anda geri geliyor. Sanki yeniden çocuğuz. Sanki birazdan babamız elimizden tutacak. Sanki annemiz yanımızda. Sanki arkadaşlarımızla lunaparka gideceğiz. Sanki birazdan o renkli çadıra girip sihirbazın gösterisini izleyeceğiz. Ve yine şaşıracağız… Çünkü bazı anılar yaşanıp bitmiyor. İnsan büyüyor ama çocukluğu içinde yaşamaya devam ediyor. Biz 80’li yılların çocuklarıyız. Belki çok şeyimiz yoktu. Ama çok şeyin kıymetini biliyorduk. Lunapark bizim için sadece eğlence değildi. Çocukluğumuzdu. Ve bugün geriye dönüp baktığımızda anlıyoruz ki… O günlerde aslında lunaparklara değil, mutluluğa bilet alıyormuşuz.

Habib BABAR

Okul kapısından içeri yalnızca çocuklarımız girmiyor artık. Öfke giriyor. Şiddet giriyor.

Dijital dünyanın acımasız dili, aile içinde çözülemeyen çatışmalar, sınır tanımayan davranışlar, değersizleştirilen otorite ve giderek zayıflayan toplumsal saygı da o kapıdan içeri giriyor. Sonra bir gün bir öğrencinin başka bir öğrenciyi acımasızca darbettiği görüntüleri izliyoruz. Başka bir gün bir öğretmenin öğrencisi ya da veli tarafından saldırıya uğradığı haberini okuyoruz.

Şaşırıyoruz. Gerçekten şaşırmalı mıyız?

Yoksa yıllardır gözümüzün önünde büyüyen bir toplumsal problemin sonuçlarıyla mı karşılaşıyoruz?

Çünkü bugün okullarda yaşanan şiddeti yalnızca “eğitim sisteminin sorunu” olarak değerlendirmek, meselenin en kolay ve en yüzeysel açıklamasıdır. Okul toplumun dışında steril bir alan değildir.Tam tersine okul, toplumun küçültülmüş bir modelidir.

Toplumda ne varsa bir süre sonra sınıfta da vardır.

Öncelikle kavramları doğru kullanmak zorundayız. Her öğrenci çatışması akran zorbalığı değildir. Ancak kasıtlı biçimde gerçekleştirilen, tekrar eden ve taraflar arasında fiziksel, sosyal ya da psikolojik güç dengesizliği bulunan davranışlar artık sıradan bir “çocuk tartışması” olarak görülemez. Fiziksel şiddet bunun yalnızca en görünür biçimidir. Bir öğrenciyi sistematik biçimde dışlamak, aşağılamak, bedeniyle alay etmek, ailesi veya ekonomik koşulları üzerinden küçük düşürmek, tehdit etmek, dedikodu yoluyla sosyal çevresinden koparmak ve dijital ortamda hedef göstermek de şiddetin farklı biçimleridir.

Üstelik geçmişte okul bahçesinde başlayan zorbalık çoğu zaman okul bahçesinde kalırken bugün çocuğu evine kadar takip ediyor. Telefonundan odasına, odasından gecesine giriyor. Çocuk 24 saat ulaşılabilir bir hedef hâline gelebiliyor.

İşte çağımızın eğitim politikalarının yüzleşmek zorunda olduğu gerçeklerden biri budur. Daha ürkütücü başka bir mesele var.

Bir çocuk diğerini döverken çevresindekilerin ayırmak yerine telefonlarını çıkararak görüntü kaydetmesi… Bu davranışı yalnızca çocukların duyarsızlığıyla açıklamak kolaycılık olur. Çünkü çocuklar, görünürlüğün değer hâline geldiği bir çağda büyüyor. İzlenmek, paylaşılmak, beğenilmek ve viral olmak… Acı bile “içeriğe” dönüşebiliyor.Dolayısıyla mesele yalnızca şiddeti uygulayan çocuk değildir.

Şiddeti seyredilebilir bir gösteriye dönüştüren kültürü de konuşmak zorundayız.

Bir insanın aşağılanmasının eğlenceye dönüşebildiği yerde ciddi bir empati erozyonu vardır. Meselenin diğer tarafında öğretmenler bulunuyor. Öğretmene yönelik saldırıları yalnızca münferit adli vakalar olarak değerlendirmek de yeterli değildir.

Çünkü burada daha büyük bir soru bulunmaktadır:Öğretmenin dokunulmaz olması gerektiğini savunmuyorum. Öğretmen hata yapabilir.Eleştirilebilir.

Şikâyet edilebilir. İdari ve hukuki denetime tabi tutulabilir. Zaten hukuk devletinde olması gereken de budur.

Fakat eleştirinin yerini hakaret, tehdidin ve fiziksel saldırının aldığı noktada artık eğitimden değil, toplumsal şiddetten söz ediyoruz. Bir öğretmen öğrencisine sınır koyarken “Başım derde girer mi?”, veliyle konuşurken “Saldırıya uğrar mıyım?” kaygısı taşıyorsa o sınıfta pedagojik otoritenin sağlıklı biçimde kurulmasını bekleyemeyiz.

Öğretmenin korktuğu bir eğitim sisteminde öğrencinin özgürleşeceğini düşünmek büyük bir yanılgıdır. Çünkü korku ile otorite aynı şey değildir. Çocuğun korkmadığı ama sınırlarını bildiği; öğretmenin bağırmadığı ama sözünün karşılık bulduğu bir eğitim kültürüne ihtiyacımız var.

Modern ebeveynliğin üzerinde düşünmesi gereken sorulardan biri de budur. Çocuğun özgüveni olsun. Kendini ifade etsin. Birey olsun. İtiraz edebilsin. Bunların tamamı değerlidir. Fakat özgürlük ile sınırsızlık birbirine karıştırıldığında sonuç özgüvenli birey değil, davranışlarının sonuçlarını kabul etmekte zorlanan birey olabilir. Çocuğun her isteğini yerine getirmek sevgi değildir. Her hatasını savunmak korumak değildir.

Öğretmeni karşısına alıp çocuğunun her davranışını koşulsuz biçimde haklı çıkarmak ise iyi ebeveynlik hiç değildir. Bazen bir çocuğa verilebilecek en büyük eğitim şu iki kelimedir:

“Hayır” ve “sorumlusun.”

Çünkü hayatın ilerleyen dönemlerinde toplum çocuğumuza bizim gösterdiğimiz toleransı göstermeyecektir.

Eğitim sistemimizin başarı anlayışını da tartışmamız gerekiyor. Çocuklarımız kaç net yaptı? Hangi liseyi kazandı? Hangi üniversiteye girdi? Kaç yabancı dil biliyor?

Kaç sertifikası var? Bütün bunları büyük bir titizlikle takip ediyoruz.

Peki başka sorularımız var mı?

Arkadaşının acısını anlayabiliyor mu?

Kendisinden güçsüz birine nasıl davranıyor?

Kaybettiğinde öfkesini kontrol edebiliyor mu? Farklı olanla birlikte yaşayabiliyor mu?

Özür dilemeyi biliyor mu? Bir insan ağladığında durmayı biliyor mu?

Çünkü bir ülkenin eğitim sisteminin başarısı yalnızca yetiştirdiği mühendislerin, doktorların, akademisyenlerin sayısıyla ölçülemez.

Nasıl insanlar yetiştirdiğiyle de ölçülür.

Matematikten yüz alan ama arkadaşını sistematik biçimde aşağılayan bir öğrenciyi gerçekten “başarılı” kabul edecek miyiz?

İşte tartışılması gereken mesele budur.

Her sorunun çözümü okul kapısına güvenlik görevlisi koymak değildir

Elbette fiziksel güvenlik önemlidir. Risk değerlendirmesi yapılmalıdır. Okul yönetimleri, rehberlik servisleri, öğretmenler ve aileler arasında etkili bildirim mekanizmaları kurulmalıdır. Şiddet belirtileri erken dönemde tespit edilmelidir. Zorbalığa uğrayan çocuk korunurken zorbalık uygulayan çocuk da yalnızca cezalandırılacak bir fail olarak görülmemeli; davranışın altında yatan psikolojik, ailesel ve sosyal faktörler profesyonel biçimde değerlendirilmelidir. Öğretmenler şiddet karşısında kurumsal olarak yalnız bırakılmamalıdır. Fakat bütün bunlardan sonra hâlâ çözümü yalnızca kamera, turnike ve güvenlik görevlisinde arıyorsak meseleyi anlamamışız demektir. Çünkü okulun kapısını koruyabilirsiniz.

Asıl soru okulda değil, toplumda

Belki de “Okullarda neler oluyor?” sorusu artık yeterli değildir.

Asıl soru şudur:

Bizim toplumumuza ne oluyor?

Trafikte birkaç saniye için birbirine saldırabilen yetişkinlerin… Sosyal medyada hiç tanımadığı bir insana hakaret edebilen milyonların… Televizyon ekranlarında bağırmanın tartışmak zannedildiği bir iletişim kültürünün…Gücü haklılıkla karıştıran anlayışın…

Sonra çocuklarımızın dünyasında hiçbir karşılığının olmayacağını mı düşündük?

Çocuklarımıza sürekli “Şiddet kötüdür” dedik. Ama onlar yetişkinlerin birbirine nasıl davrandığını da gördüler.

“Saygılı olun” dedik. Sonra birbirimizi aşağılamamızı izlediler. “Empati kurun” dedik. Fakat toplum olarak giderek daha tahammülsüz hâle geldik. Çocuklar yalnızca nasihatlerimizi değil, çelişkilerimizi de öğreniyor. İşte bu nedenle okullardaki şiddet yalnızca Millî Eğitim Bakanlığının, yalnızca öğretmenin, yalnızca rehberlik servisinin ya da yalnızca ailenin çözebileceği bir mesele değildir. Bu, toplumsal bir alarmdır.Ve alarm uzun zamandır çalıyor.

Duymamakta ısrar ediyoruz. Eğitimin amacı yalnızca sınav kazandırmak değildir. Birlikte yaşamayı öğretmektir. Sınır öğretmektir.

Sorumluluk öğretmektir. Öfkeyi yönetmeyi öğretmektir. Farklı olana saygı göstermeyi öğretmektir. Ve nihayetinde vicdan sahibi insan yetiştirmektir.

Çünkü yarın çocuklarımızın diplomalarının üzerinde hangi üniversitenin adının yazdığı elbette önemli olacak.Ama çok daha önemli bir şey var: O diplomayı taşıyan insanın nasıl biri olduğu.

Bugün okul koridorlarında gördüğümüz tabloyu değiştirmek istiyorsak önce çocuklara değil, aynaya bakmalıyız.

Çünkü çocuklarımız bizim söylediklerimizin değil, büyük ölçüde yaşattığımız kültürün öğrencileridir. Ve belki de bugünün eğitim meselesini tek bir cümlede özetlemek mümkün:

Çocukların karnelerini düzeltmeye çalışırken toplumun davranış karnesini ihmal ettik.

Şimdi o karnenin sonuçları okul sıralarında önümüze geliyor.

Haftaya başka konuda buluşmak üzere Hoşçakalın

SABİHA ÜNAL

Bazı gerçekler vardır, herkes bilir ama kimse konuşmaz. Çünkü bazı şeyleri yüksek sesle söylemek, onları kabul etmekten çok daha zordur. Günlük hayatın içinde birbirimizin yüzüne bakıyor, aynı sokaklardan geçiyor, aynı haberleri izliyor, aynı ekonomik sıkıntıları, aynı yalnızlıkları ve aynı kaygıları yaşıyoruz. Fakat nedense asıl meseleleri çoğu zaman konuşmuyoruz. Herkes biraz susuyor. Kimi kırılmamak için, kimi yalnız kalmamak için, kimi düzenini bozmamak için, kimi de söyleyeceği şeyin karşılığında ne yaşayacağını bildiği için susuyor. Oysa hayatın en büyük değişimleri çoğu zaman insanların yüksek sesle söyledikleriyle değil, sessizce yaşadıklarıyla başlıyor.

Bugün çevreme baktığımda beni en çok düşündüren şeylerden biri de bu sessizlik. İnsanlar eskisi kadar konuşmuyor ama daha çok şey taşıyor. Eskisi kadar birbirini dinlemiyor ama herkesin anlatacak çok şeyi var. Daha fazla paylaşım yapıyor, daha fazla fotoğraf çekiyor, daha fazla görünür olmaya çalışıyoruz ama birbirimizin gerçek hayatına giderek daha az dokunuyoruz. Bir insanın sosyal medyada yüzlerce kişiye ulaşması mümkünken, akşam olduğunda gerçekten arayabileceği bir kişinin olmaması artık kimseye çok şaşırtıcı gelmiyor. Bence kimsenin yeterince konuşmadığı gerçeklerden biri tam da burada başlıyor: Görünür olmakla gerçekten görülmek aynı şey değil. Bir insanın fotoğrafına yüzlerce beğeni gelmesi, onun gerçekten sevildiği anlamına gelmiyor. Bir insanın doğum gününde onlarca mesaj alması, kendisini yalnız hissetmediği anlamına gelmiyor. Bir insanın çevresinin kalabalık olması, hayatında kendisine gerçekten iyi gelen insanların olduğu anlamına gelmiyor. Hatta bazen en kalabalık ortamların içinde en yalnız insanları görüyoruz. Çünkü yalnızlık artık sadece tek başına yaşamak değil. Bazen insan ailesinin yanında, bazen bir evliliğin içinde, bazen yıllardır tanıdığı insanların arasında bile yalnız kalabiliyor. En ağır yalnızlık ise insanın derdini anlatacak birini bulamaması değil, anlatsa bile anlaşılmayacağını düşünmesi. Bugün birçok insanın içinde taşıdığı şeyin biraz da bu olduğunu düşünüyorum: Anlaşılmama korkusu. İnsanlar artık yalnızca üzülmekten korkmuyor. Anlattığında küçümsenmekten, yanlış anlaşılmaktan, yargılanmaktan ve güçsüz görünmekten de korkuyor. Bu yüzden “İyiyim” demek kolaylaşıyor. Çünkü “İyi değilim” demenin açıklaması çok uzun. Bir insanın gerçekten ne yaşadığını öğrenmek için biraz zaman ayırmak, onu gerçekten dinlemek ve söylediklerinin arkasındaki duyguyu anlamaya çalışmak gerekiyor. Oysa bugün herkesin zamanı az, sabrı az ve dikkati başka yerlerde.

Kimsenin konuşmadığı gerçeklerden biri de şu: İnsanların önemli bir bölümü aslında düşündüğümüz kadar güçlü değil. Sadece güçlü görünmeyi öğrendi. Sabah işe gidiyor, çocuklarıyla ilgileniyor, faturalarını ödüyor, alışverişini yapıyor, gülümsüyor, arkadaşlarıyla konuşuyor, sosyal medyada güzel fotoğraflar paylaşıyor ve hayatına devam ediyor. Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda görünüyor. Ama o insanın gece yatağına girdiğinde ne düşündüğünü çoğu zaman kimse bilmiyor. Belki borcunu düşünüyor, belki çocuğunun geleceğini, belki yaşlanan anne babasını, belki işini kaybetme korkusunu, belki bir ilişkide artık sevilmediğini hissetmesini, belki yıllardır gerçekleştiremediği hayallerini... Belki de sadece çok yorulduğunu. Ama sabah yine kalkıyor. Çünkü hayat beklemiyor. Birçok insan hayatını sevdiği için değil, devam etmek zorunda olduğu için sürdürüyor. Bunu söylerken umutsuzluktan söz etmiyorum. Tam tersine, insanın dayanma gücünden söz ediyorum. Ancak dayanıklı olmakla sürekli dayanmak zorunda bırakılmak arasında çok büyük bir fark var. Toplum olarak insanlardan sürekli güçlü olmalarını bekliyoruz. Güçlü kadın, güçlü erkek, güçlü anne, güçlü baba, güçlü çalışan, güçlü yönetici... Peki insan ne zaman sadece insan olabilecek? Ne zaman yorulabilecek? Ne zaman “Bugün iyi değilim” diyebilecek? Ne zaman yardım istemenin zayıflık olmadığını kabul edeceğiz? Bence bunlar artık ciddi biçimde konuşmamız gereken sorular.

Çünkü sürekli güçlü görünmeye çalışan insanlar bir süre sonra kendi duygularına bile yabancılaşabiliyor. İnsan ağlamayı unutabiliyor, yardım istemeyi unutabiliyor, dinlenmeyi unutabiliyor. Hatta bir süre sonra ne istediğini bile unutabiliyor. Kendisinden beklenenleri yerine getirirken kendi hayatının neye dönüştüğünü fark edemeyebiliyor. Bence günümüz insanının en büyük sorunlarından biri de burada başlıyor. Her şeye yetişmeye çalışırken kendisine yetişemiyor. Başarı konusunda da yıllardır bize anlatılanlarla gerçek hayat arasında büyük bir fark olduğunu düşünüyorum. Bize daha çok çalışmamız, daha çok kazanmamız, daha iyi bir evimiz, daha iyi bir arabamız, daha iyi bir işimiz olması gerektiği söylendi. Biz de bunların peşinden koştuk. Fakat kimse bize yeterince şu soruyu sormadı: Bütün bunlara sahip olduğunda gerçekten nasıl hissedeceksin? Çünkü başarıyı çoğu zaman sahip olduklarımızla ölçtük. Oysa insanın hayatındaki en önemli şeylerin önemli bir bölümü satın alınamıyor. Huzur, güven, samimiyet, gerçek dostluk, sağlıklı aile ilişkileri ve gece başını yastığa koyduğunda içinin rahat olması parayla satın alınamıyor. Ama biz çoğu zaman içimizdeki boşluğu dışarıdan doldurmaya çalışıyoruz. Bir şey eksikse başka bir şey alıyoruz. Bir ilişkimiz kötü gidiyorsa yeni bir ilişkiye koşuyoruz. İşimizden memnun değilsek daha yüksek maaş arıyoruz. Evimizden sıkılırsak değiştiriyoruz. Telefonumuzu yeniliyoruz, kıyafetlerimizi değiştiriyoruz, tatil yapıyoruz, fotoğraf çekiyoruz. Fakat bazen değiştirmemiz gereken şey dışarıda değil, içeride oluyor. Bunu kabul etmek kolay değil. Çünkü insanın kendine bakması, başkasına bakmasından çok daha zor. Hayat ilerledikçe bir başka gerçeği de daha iyi anlıyor insan: Bazı insanların hayatımızdan çıkması her zaman bir kayıp değildir. Bazen insan birinin gitmesiyle boşluğa düşer, bazen de o boşlukta kendisini yeniden bulur. Her insan bizimle aynı yolu yürümek zorunda değil. Bazı insanlar hayatımıza bir şey öğretmek için giriyor, bazıları bir dönem yanımızda oluyor, bazıları ise yıllarca bizimle kalıyor. Ama her kalabalığı korumak zorunda değiliz. İnsan yaş aldıkça çevresinin neden küçüldüğünü de daha iyi anlıyor. Çünkü artık her konuşmaya cevap vermek, her tartışmaya girmek, herkesi memnun etmek istemiyor. Kendisine iyi gelmeyen ilişkileri sırf geçmişi var diye taşımak istemiyor. Bence bu yaşlanmak değil, insanın kendisini tanımaya başlamasıdır.

Çocuklar konusunda da kimsenin yeterince konuşmadığını düşündüğüm önemli gerçekler var. Çocuklarımızın karnını doyuruyor, iyi okullara göndermeye çalışıyor, kıyafetlerini alıyor, teknolojinin bütün imkânlarını önlerine koyuyoruz. Ama bazen onlara en çok ihtiyaç duydukları şeyi veremiyoruz: Zamanımızı. Çocukların ihtiyacı sadece güzel bir oda, pahalı bir telefon ya da iyi bir okul değil. Bir yetişkinin gözlerinin içine bakıp “Seni dinliyorum” demesine de ihtiyaçları var. Bugünün çocukları bilgiye hiç olmadığı kadar kolay ulaşıyor ama bilgi sahibi olmakla hayatı anlamak aynı şey değil. Bir çocuğun internette binlerce video izlemesi, onun hayatla ilgili bütün sorularının cevaplandığı anlamına gelmiyor. Bazen bir çocuğun ihtiyacı olan şey sadece annesinin ya da babasının yanında oturması, telefonu elinden bırakması, “Bugün nasılsın?” diye gerçekten sorması ve cevabı gerçekten dinlemesidir. Çünkü çocukluk geri gelmiyor. İnsan büyüyünce oyuncaklarını değil, çoğu zaman kendisine nasıl hissettirildiğini hatırlıyor. Aynı durum yaşlılarımız için de geçerli. Anne babalarımız yaşlandığında onların ihtiyaçlarının sadece ilaç, yemek ve bakım olduğunu düşünüyoruz. Oysa yaşlılıkta insanın en büyük ihtiyacı çoğu zaman hâlâ birilerinin ona ihtiyaç duyduğunu hissetmektir. Bir telefon, bir ziyaret, birlikte içilen bir çay, aynı hikâyenin belki yüzüncü kez dinlenmesi... Bunlar küçük şeyler gibi görünür ama aslında hayatın kendisidir. Bir gün o çayın artık içilemeyeceğini, o telefonun artık açılamayacağını ve o hikâyenin artık anlatılamayacağını çok geç fark edebiliriz.

Para da konuşmaktan çekinmememiz gereken ama insanın değerini parayla ölçmememiz gereken bir konu. Bugün birçok insan sadece daha çok kazanmak için değil, ayakta kalabilmek için mücadele ediyor. Kira, faturalar, eğitim giderleri, sağlık masrafları ve günlük ihtiyaçlar derken insanların zihni sürekli hesap yapıyor. Bazen bir insanın yüzündeki yorgunluğun nedeni hayatındaki insanlar değil, sadece geçim derdidir. Geçim sıkıntısı insanın ruhuna da dokunuyor. İnsan geleceğini planlamakta, hayal kurmakta, kendisine küçük bir mutluluk vermekte bile zorlanabiliyor. Bu nedenle birbirimizi değerlendirirken biraz daha dikkatli olmamız gerekiyor. Çünkü karşımızdaki insanın ne taşıdığını bilmiyoruz. Bir insanın sessizliğini kibir sanabiliriz, oysa belki yorgundur. Bir insanın mesafesini soğukluk sanabiliriz, oysa belki kırılmıştır. Bir insanın gülümsemesini mutluluk sanabiliriz, oysa belki sadece alışmıştır. Bir insanın güçlü duruşunu hiç derdi yok sanabiliriz, oysa belki yıllardır kendi içinde bir mücadele veriyordur. Herkesin görünmeyen bir hikâyesi var. Ve belki de hayatın en büyük yanılgılarından biri, gördüğümüz kısmın tamam olduğunu sanmak. Bugün insanlar birbirlerini çok hızlı yargılıyor. Bir cümle yetiyor, bir fotoğraf yetiyor, bir paylaşım yetiyor, bir hata yetiyor. Oysa insan dediğimiz varlık tek bir cümleden, tek bir görüntüden veya tek bir hatadan ibaret değil. Herkesin geçmişi var, korkuları var, pişmanlıkları var ve kimseye anlatmadığı bir tarafı var. İnsan olmanın en güzel tarafı kusursuz olmak değil, bütün eksiklerimize rağmen birbirimize anlayış gösterebilmek.

Bütün bunların yanında, günümüz insanının belki de en büyük problemi hayatı sürekli ertelemesi. Daha hızlı yaşamak, daha çok çalışmak, daha çok kazanmak, daha çok görmek, daha çok paylaşmak ve daha çok üretmek istiyoruz. Ama bazen durup gerçekten yaşamak gerekiyor. Bir sabah pencereyi açıp havayı hissetmek, sevdiğimiz insanla acele etmeden kahve içmek, bir çocuğun anlattığı şeyi gerçekten dinlemek, bir dostun sesindeki değişikliği fark etmek, annemizin babamızın yüzündeki yaşları görmek, bir hayvanın başını okşamak, güneşin doğuşunu izlemek... Bunlar hayatın küçük ayrıntıları gibi görünebilir. Oysa hayat zaten bu küçük ayrıntıların toplamıdır.

Ve sanırım kimsenin konuşmadığı en büyük gerçeklerden biri şu: Hayat sandığımız kadar uzun değil. Bunu korkutmak için değil, daha gerçek yaşamak için söylüyorum. Ertelediğimiz telefonların, söylemediğimiz güzel sözlerin, gidilmeyen yolların ve sürekli “daha sonra” dediğimiz şeylerin bir gün gerçekten bir daha olmayabileceğini unutmamak gerekiyor. İnsan bazen bir özrü yıllarca erteliyor, bir teşekkürün zamanını bulamıyor, bir sevgi cümlesini söylemeye utanıyor, bir hayalini sürekli sonraya bırakıyor. Sonra bir gün dönüp baktığında yılların geçtiğini görüyor.

İnsanın en büyük kaybı bazen parasını kaybetmesi değil, zamanını geri alamamasıdır. Para yeniden kazanılabilir. Bir eşya yeniden alınabilir. Bir iş yeniden bulunabilir. Bir ev yeniden kurulabilir. Ama geçen bir gün geri gelmez. Bu nedenle artık insanlara da kendimize de biraz daha dürüst davranmamız gerektiğini düşünüyorum. Seviyorsak söyleyelim, kırıldıysak konuşalım, yorulduysak dinlenelim, bir şeyi istemiyorsak sırf başkaları istiyor diye kendimizi zorlamayalım. Bir hayalimiz varsa yaşımız kaç olursa olsun peşinden gidelim. Çünkü hayatın belli bir yaşa kadar bize ait, sonra başkasına ait olduğunu söyleyen hiçbir kural yok. İnsan her yaşta yeniden başlayabilir, her yaşta öğrenebilir, her yaşta yeni bir dostluk kurabilir, her yaşta yeni bir şehir görebilir ve her yaşta kendisini yeniden keşfedebilir. Belki de yaş aldıkça en büyük kazancımız budur: Neyin gerçekten önemli olduğunu daha iyi anlamak. Ben artık insanların ne söylediğinden çok, ne yaşadığına bakıyorum. Çünkü sözler kolay. İnsan istediği şeyi söyleyebilir ama davranışlar insanın gerçek yüzünü daha fazla anlatıyor. Kim yanınızda kalıyor, kim zor gününüzde telefonunuzu açıyor, kim başarınızı kıskanmadan sevinebiliyor, kim sizin olmadığınız yerde de hakkınızı savunuyor, kim sadece iyi gününüzde değil kötü gününüzde de yanınızda oluyor? Asıl mesele bunlar. Belki de insanın hayatında çok fazla insana değil, birkaç gerçek insana ihtiyacı var. Çünkü kalabalık bir çevreden daha değerli olan şey, güvenebileceğiniz küçük bir çevredir.

Sonuçta hepimiz aynı hayatın içindeyiz. Yaşımız, mesleğimiz, paramız, makamımız, evimiz, arabamız ve sosyal medya hesabımız ne olursa olsun, hayatın sonunda geriye bunlardan çok başka şeyler kalıyor. Nasıl bir insan olduğumuz, kime iyi geldiğimiz, kimin hayatında güzel bir iz bıraktığımız, bir insanın elinden tutup tutmadığımız, birinin zor gününde yanında olup olmadığımız ve belki de en önemlisi, kendimize karşı dürüst yaşayıp yaşamadığımız... 

Ben bugün kimsenin konuşmadığı gerçeklerden söz etmek istedim. Çünkü bazı gerçekler konuşulmadıkça ortadan kaybolmuyor. Tam tersine, içimizde büyüyor. Yalnızlığımızı konuşmazsak yalnızlık bitmiyor. Yorgunluğumuzu kabul etmezsek yorgunluk geçmiyor. Korkularımızı saklarsak cesur olmuyoruz. Kırgınlıklarımızı bastırırsak iyileşmiş olmuyoruz. Sırf herkes iyi olduğumuzu sansın diye “İyiyim” demek, gerçekten iyi olduğumuz anlamına gelmiyor. Belki artık birbirimize biraz daha gerçek sorular sormalıyız. Gerçekten nasılsın? Bir şeye ihtiyacın var mı? Bunu tek başına taşımak zorunda değilsin. Ben buradayım. Bazen bir insanın hayatını değiştirmek için büyük bir şey yapmak gerekmiyor. Bazen doğru zamanda söylenen küçücük bir cümle yetiyor. Çünkü hepimiz görünenden daha fazlasıyız. Hepimizin kimsenin bilmediği bir hikâyesi, kimsenin görmediği bir yarası, kimsenin duymadığı bir duası ve kimsenin bilmediği bir mücadelesi var. O yüzden biraz daha az yargılayalım, biraz daha çok dinleyelim. Biraz daha az gösterelim, biraz daha çok yaşayalım. Biraz daha az “Ne derler?” diye düşünelim, biraz daha çok “Ben gerçekten ne istiyorum?” diye soralım.

Çünkü hayat, başkalarının bizim hakkımızda ne düşündüğünü düşünerek geçirilecek kadar uzun değil.

Ve sonunda belki hepimizin kendimize soracağı en önemli soru şu olacak: “Ben gerçekten kendi hayatımı mı yaşadım, yoksa başkalarının benden beklediği hayatı mı?”

İşte kimsenin konuşmadığı en büyük gerçek belki de budur. İnsan bu sorunun cevabını bulduğu anda, hayatına yeniden bakmaya başlar. Belki bazı insanları, bazı alışkanlıkları, bazı korkuları ve bazı yükleri geride bırakır. Belki yeni bir yol seçer. Belki de hiçbir şeyi değiştirmeden, sadece artık hayatına başka bir gözle bakmaya başlar. Ama ne olursa olsun, kendisine ait bir hayatı yaşamanın değerini daha iyi anlar.

Çünkü sonunda geriye gerçekten ne kadar kazandığımız değil, nasıl yaşadığımız kalacak.

Bir sonraki yazımda buluşmak üzere hoşçakalın….

SEÇİL ESKİOĞLU

Bugün baktığımızda ise tablo bambaşka. Televizyon dizilerinde, dijital platformlarda ve sinema filmlerinde çok daha cesur sahnelerle karşılaşıyoruz. Eskiden sinemada büyük tartışma yaratan görüntüler bugün sıradan bir televizyon dizisinin içinde karşımıza çıkabiliyor. Hatta zaman zaman ekranlarda öyle sahneler görüyoruz ki insan ister istemez geçmişte Yeşilçam oyuncularına yapılanları hatırlıyor. Dün ayıp denilen şey bugün neden normal kabul ediliyor? İşte benim asıl itirazım burada. Ben kimsenin ne giyeceğine, hangi sahnede oynayacağına, nasıl bir sanat anlayışı benimseyeceğine karışmam. Sanatçının da oyuncunun da kendi tercihi vardır. Benim sorguladığım şey başka… Neden dünün oyuncularını yargıladık da bugün aynı meseleye bu kadar farklı bakıyoruz? Neden bir dönem bir kadın oyuncunun hayatı, oynadığı birkaç sahne üzerinden sorgulandı? Neden o kadınların sanatçı kimliği, emekleri, oyunculukları, sinemaya katkıları görmezden gelindi? Neden yıllarca bazı Yeşilçam oyuncularının isimleri fısıltıyla konuşuldu? Üstelik bugün birçok insanın büyük bir hayranlıkla izlediği o filmlerin arkasında onlar vardı. Onlar setlerde sabahladılar. Kışın soğuğunda, yazın sıcağında çalıştılar. Bazen günlerce evlerinden uzak kaldılar. Bazen çok düşük ücretlere rağmen filmlerde rol aldılar. Ve bugün Yeşilçam denildiğinde hatırladığımız o büyük sinema dünyasının oluşmasına katkı sundular. Fakat bazıları sadece oynadıkları bir iki sahne nedeniyle yıllarca damgalandı. Bence asıl konuşmamız gereken mesele bu. Çünkü toplum olarak zaman zaman insanları tek bir görüntüyle, tek bir sözle, tek bir rolle değerlendirmeye çok meraklıyız. Bir oyuncu bir filmde kötü karakteri oynar, kötü insan ilan edilir. Bir oyuncu zengin kadını oynar, kibirli zannedilir. Bir oyuncu fakir kadını oynar, gerçek hayatının da öyle olduğu düşünülür.

Bir oyuncu cesur bir sahnede rol alır, bütün hayatı o sahneyle anılır. Oysa oyunculuk tam da budur. Başkasının hayatını kendi bedeniniz ve duygularınızla anlatmak… Bunu birbirinden ayırmayı öğrenmemiz gerekiyor. Yeşilçam'ın bazı kadın oyuncularına yıllarca yapılan haksızlığı bugün daha iyi anlayabiliyoruz. Çünkü aradan yıllar geçti. Toplum değişti. Sinema değişti. Televizyon değişti. İnternet geldi. Dijital platformlar hayatımıza girdi. İletişim şeklimiz değişti. Ve bir zamanlar büyük tartışma konusu olan birçok şey artık ekranlarda çok daha açık biçimde karşımıza çıkıyor. Ancak burada başka bir tehlike daha var. Bugünün sanatçılarını yargılamadan önce dünün sanatçılarını neden yargıladığımızı hatırlamamız gerekiyor. Çünkü mesele çıplaklık ya da açık sahne meselesinden çok daha büyük. Mesele insanları yaptıkları işe göre değil, tek bir görüntüye göre değerlendirmek. Yeşilçam'ın o dönem dışlanan isimleri bugün hayatta olmayabilir. Bazıları yaşlandı, bazıları sessizce köşesine çekildi, bazıları ise aramızdan ayrıldı. Fakat onların hikayeleri hala bize bir şey anlatıyor. O insanlar yalnızca bir filmde oynadıkları karakterlerden ibaret değildi. Onların da aileleri vardı. Çocukları vardı. Hayalleri vardı. Kırgınlıkları vardı. Hayat mücadeleleri vardı. Ve en önemlisi, onların da bir insan olarak onurları vardı. Bugün Yeşilçam filmlerini izlerken yalnızca filmin kendisine değil, o filmin arkasındaki insanlara da bakmamız gerektiğine inanıyorum. Çünkü sinema tarihini yalnızca başrol oyuncularıyla yazamazsınız. Figüranından set işçisine, yönetmeninden ışıkçısına, kostümcüsünden makyözüne kadar herkes o tarihin bir parçasıdır. Ve bazı oyuncuların üzerindeki önyargıyı da artık yeniden düşünmenin zamanı geldi. Dünün şartlarıyla bugünün şartları aynı değil. Dünün toplumsal anlayışıyla bugünün anlayışı da aynı değil. Ama değişmeyen bir şey var.  İnsanlara hak etmedikleri etiketleri yapıştırmamak. Bir sanatçıyı yalnızca oynadığı sahneyle tanımlamamak. Bir kadını yalnızca ekranda göründüğü haliyle değerlendirmemek.

Ve özellikle Yeşilçam'ın emektarlarına geçmişte yapılan haksızlıkları unutmamak… Çünkü bugün televizyon ekranlarında, sinemada ve dijital platformlarda çok daha farklı görüntüler izliyoruz. Bunda yanlış veya doğru demek benim işim değil. Benim söylediğim şu… Dün bir oyuncuyu bir sahne yüzünden toplumun dışına itiyorsak, bugün aynı ölçüyü herkes için kullanabiliyor muyuz? Eğer kullanamıyorsak, geçmişte yaptığımız yargılamaları da sorgulamalıyız. Yeşilçam'ın bazı kadınları yıllarca kendilerini savunmak zorunda kaldı. Oysa belki de onların tek suçu, kendilerine verilen rolü oynamaktı. Bugün artık onları yargılamak yerine anlamanın zamanı. Çünkü Yeşilçam yalnızca filmlerden ibaret değil. Yeşilçam aynı zamanda insan hikayeleridir. Ve o hikayelerin içinde, yıllarca haksız yere dışlanmış, unutulmuş, adı yalnızca oynadığı sahnelerle anılmış insanlar da vardır. Onları hatırlarken biraz daha vicdanlı olalım. Çünkü bugün alkışladığımız bir sinema tarihinin taşlarını döşeyen insanların bazılarını dün bizler alkışlamak yerine yargıladık. Belki de asıl değişmesi gereken filmler değil, insanlara bakışımızdır.

Şehnaz DİLAN

İstanbul ! Napolyon Bonapart’ın ,     

"Dünya tek bir ülke olsaydı, başkenti İstanbul olurdu" diye hayranlığını belirttiği, 

Yahya Kemal Beyatlı’nın :

“Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul” Diye şiirlerine taşıdığı, dünyanın incisi, yurdumun gözbebeği kentimiz.

İstanbul’un kalabalığı hiç bitmez. Sokaklarında insanlar yürür, vapurlar kıyılara yanaşır, ezan sesleri gökyüzüne karışır, araçların gürültüsü şehrin üzerine yayılır. Fakat bütün bu telaşın hemen birkaç metre altında, zamanın sustuğu başka bir İstanbul vardır: 

Yukarıda bugünün İstanbul’u akıp giderken aşağıda 1500 yıl önce kurulmuş bir dünyanın sütunları hâlâ ayakta durmaktadır.

Suyun üzerinde titreyen ışıklar, birbirini sonsuzluğa doğru takip ediyor gibi görünen mermer sütunlar, taşların arasından yükselen nem ve uzaklardan gelen su damlalarının sesi…

Burası yalnızca bir sarnıç değildir.

Burası İstanbul’un yeraltındaki hafızasıdır.

Ve belki de onu asıl büyüleyici yapan şey, tarih ile efsanenin burada birbirine olağanüstü biçimde yaklaşmasıdır.

Sultanahmet’e gidilipte Yerebatan Sarnıcı’nı ziyaret etmeden olmaz… Dışarıdan bakıldığında sıradan bir yapı olarak görülse de merdivenlerden aşağı doğru indikçe şehir yavaş yavaş geride kalır. Yukarıda bıraktığımız dünyanın sesleri azalır; yerini suyun dinginliği, taşların sessizliği ve yüzlerce yıldır orada duran sütunların ağırbaşlı görüntüsü alır. Sanki insan yalnızca yerin altına değil, geçmişin içine doğru iner.

Yerebatan Sarnıcı’na ilk adım atıldığında hissedilen şey yalnızca hayranlık değildir. Biraz hüzün, biraz merak, biraz da tarif edilmesi zor bir ürperti vardır çünkü burası yalnızca taşlardan, sütunlardan ve sudan oluşan eski bir yapı değildir, burada yüzyılların ayak izleri saklıdır.

Kim bilir, bu sütunların arasında kaç insan yürüdü? Kaç imparator, kaç asker, kaç işçi, kaç yolcu İstanbul’un değişen kaderine tanıklık etti? İnsanların hayatını sürdürebilmesi için sessizce çalışan bu devasa yapı, yüzyıllar boyunca şehrin susuzluğuna karşı insanlar buraya su taşıdı burası görünmez bir umut oldu. 

Tarih sayfalarını geriye çevirelim, eskilere çok eskilere gidelim, İstanbul’un Konstantinopolis olduğu yıllara 532 yılında I.Jüstinyen tarafından VI.yy’da yaptırılan Yerebatan Sarnıcı yada ilk adı ile (Basilica Cistern), İstanbul’da bulunan en büyük sarnıç. Yerebatan’a indiğinizde, sizi dış dünyadan koparırken, huzur, sessizlik ve biraz da ürperti içinizi kaplıyor.

Suyun içinden yükselen ve sayısız gibi görülen mermer sütunların arasındaki ihtişamından dolayı  halk arasında “Yerebatan Sarayı” olarak isimlendirilmiştir. Sarnıcın bulunduğu yerde daha önce bir Bazilika bulunduğundan, Bazilika Sarnıcı olarak da anılır.

Yerebatan Sarnıcı, İstanbul’un 1453 yılında fethinden sonra, bir müddet daha kullanılmış ve padişahların oturduğu Topkapı Sarayı’nın bahçelerine buradan su verilmiştir.

Durgun su yerine çeşme suyunu yani akan suyu tercih eden Osmanlıların şehirde su tesislerini kurduktan sonra kullanmadıkları anlaşılan sarnıç, 1544-1550 yıllarında Bizans kalıntılarını araştırmak üzere İstanbul’a gelen Hollandalı gezgin P.Gyllius tarafından yeniden keşfedilmiştir.

Yaklaşık 100.000 ton su depolama kapasitesine sahip olup yapının inşaatında 7 bin kölenin çalıştığı ve sarnıcın suyunun Valens Kemeri ve Mağlova Kemeri yardımıyla şehre 19 km mesafedeki Belgrat Ormanları’ndan getirildiği rivayet olunur.

Sarnıç, uzunluğu 140 metre, genişliği 70 metre olan dikdörtgen biçiminde bir alanı kaplayan, dev bir yapıdır. 52 basamaklı taş bir merdivenle inilen bu sarnıcın içerisinde her biri 9 metre yüksekliğinde 336 sütun bulunmaktadır.

Sarnıçtaki sütunların, köşeli veya yivli biçimde olan birkaç tanesi hariç büyük çoğunluğu silindir biçimindedir. Bu sütunlar içerisinde üzeri oyma ve kabartma halinde Tavus Gözü, Sarkık Dal, Gözyaşı şekillerinin tekrarıyla süslenmiş olanı özellikle dikkati çeker. Rivayete göre, üzerindeki şekillerin gözyaşına benzemesin nedeni Büyük Bazilika’nın inşasında ölen yüzlerce köleyi anlatmasıymış.

Sarnıcın kuzeybatı köşesindeki iki sütunun altında kaide olarak kullanılan iki Medusa Başı, Roma Dönemi heykel sanatının şaheserlerindendir.

Her köşesinde başka bir hikâyeyi saklar. Bir duvarında bir ayrılığı, bir çeşmesinde bir duayı, bir sokağında eski bir aşkı, bir yapısında koca bir imparatorluğun izlerini taşır. Yerebatan Sarnıcı da İstanbul’un hafızasının en derin sayfalarından biridir.

Sarnıcın içindeki sütunlara baktığınızda, onların yalnızca mermerden yapılmış olduğunu düşünmek mümkün değildir. Her biri sanki başka bir çağdan kopup gelmiş birer hatıradır. Kimi dimdik durur, kimi yorgun görünür fakat hepsi aynı şeyi söylüyor gibidir.

“Biz buradaydık. Sizden önce de vardık. Sizden sonra da bir şeyler anlatmaya devam edeceğiz.”

Yukarıdaki İstanbul bugüne aittir.

Aşağıdaki İstanbul ise geçmişe.

Ve Yerebatan Sarnıcı, bu iki dünyayı birbirine bağlayan kapılardan biridir. Belki de bu nedenle sarnıcın adına yalnızca “sarnıç” demek yetersiz kalır. Çünkü burada su depolanmış olsa da aslında çok daha fazlası korunmuştur: Taşlar, mitler, imparatorluklar, korkular, inançlar ve insan hafızası. Yerebatan Sarnıcı’nın sütunları hâlâ suyun üzerine yükseliyor.

Medusa hala karanlığın içinde bekliyor. Gözyaşı Sütunu hala geçmişin sessizliğini taşıyor.

Ve su, yüzyıllardır olduğu gibi, bütün bu hikayelerin altında sessizce hareket ediyor.

Belki bir gün sarnıç tamamen sessiz kaldığında, ışıklar söndüğünde ve son ziyaretçi yukarı çıktığında, geriye yalnızca suyun sesi kalacak. O zaman İstanbul’un altında başka bir zaman başlayacaktır.

Sütunların zamanı.

Taşların zamanı.

Medusa’nın zamanı.

Ve 1500 yıldır hiç gerçekten susmayan o yeraltı sarayının zamanı.

Çünkü bazı şehirlerin geçmişi kitaplarda yaşamaz.

Bazı geçmişler toprağın altında saklanır.

Ve İstanbul’un en büyük sırlarından biri hala suyun altında nefes almaktadır.

Yerebatan Sarnıcı….

Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın ama hep dostça kalın 

CELAL KODAMANOĞLU

GENEL YAYIN KOORDİNATÖRÜ

Tarih kitapları genellikle hükümdarları anlatır. Tahtları, savaşları, anlaşmaları ve ihtişamlı zaferleri... Oysa bazen bir dönemin ruhunu anlamak için hükümdarın değil, onun kalbine dokunan insanların hikâyelerine bakmak gerekir.

Bazı insanlar vardır ki ne taç giyerler ne de resmi tarihin başrolüne yerleşirler. Buna rağmen yaşadıkları çağın ruhunu, iktidarın görünmeyen yüzünü ve insan kalbinin en kırılgan yanlarını temsil ederler. 

Siz değerli Habercaddesi okurlarıma hikayesini anlatacağım Anis el-Doleh böyle bir kadındı.

Bugün belkide onun adını ilk defa benden duyanların çoğu sosyal medyada dolaşan birkaç eski fotoğrafı hatırlıyor olabilir. Kimi zaman alaycı yorumların hedefi oluyor, kimi zaman dönemin güzellik anlayışına dair yüzeysel tartışmalara konu ediliyor. Oysa o fotoğrafların ardında, İran tarihinin en etkili kadınlarından birinin hikâyesi yatıyor.

Hepinizin sosyal medya platformlarından tanıdığı Anis-el Doleh ile ilgili en çok konuşulan şeylerden biri de şu meşhur iddiadır:

145 kişinin âşık olduğu ve 13 kişinin uğruna intihar ettiği hatta bir tanesininde sarayın bahçesinde kendini yaktığı iddiasıdır. Uğruna erkeklerin intihar ettiği o meşhur, aşırı şişman, göbekli, kalın kaşlı, kaytan bıyıklı geleneksel giysiler içindeki kadın!

Tabii bu görselin gerçekten Anis-el Doleh’e mi ait olup olmadığı günümüz tarihçileri arasında da tartışılıyor ama gerçek olan şu ki; o dönemin güzellik algısı bugünün tamamen zıttıydı. O dönem İran’da ve birçok Doğu kültüründe dolgun vücut, gür kaş, hafif bıyık ve koyu ten, kadınsılığın simgesi sayılıyordu. Anis-el Doleh’de bu “güzelliğin vücut bulmuş hali” olarak görülüyordu.

Kimdi bu erkekleri çıldırtan, aşkına karşılık bulamayanların uğruna intihar ettiği erkek kılıklı kadın? derseniz hemen başlıyorum anlatmaya.

1840'lı yıllarda ,Tahran'ın kuzeydoğusunda bulunan Lavasan'daki Amamme Köyü'nde yoksul bir çobanın kızı olarak dünyaya geldi, asıl adı Fatıma Sultan’dı. Çocukluğu ve gençliği sarayların altın işlemeli koridorlarında değil, yoksulluğun sessizliği içinde geçti babasını küçük yaşta kaybettikten sonra hayatın sert yüzünü daha çocuk yaşlarında iken tanıdı. Yaşamın tüm ağırlığını sırtında, nasırlaşan ellerinde yaşıyordu Fatima Sultan.

Kim bilebilirdi ki yıllar sonra bu köylü kız, İran'ın mutlak hükümdarının en güvendiği insanlardan biri olacaktı?

Saray kapıları ona bir prenses olarak açılmadı o, haremde hizmetçi olarak çalışmaya başladı. 

Zamanın İran’ının Kaçar Hanedanı döneminde hüküm süren Nâsırüddin Şah, zevke düşkün bir hükümdardı, tarih hareminde yüz kadın olduğunu yazıyordu.

XIX. Yüzyıl İran'ında, Kaçar Sarayı'nın yüksek duvarları arasında yaşayan yüzlerce kadın arasından sıyrılarak yalnızca bir eş değil bir danışman, bir sırdaş ve kimi zaman bir vicdan sesi olmayı başarmıştı Fatima Sultan, bu yüzdendir ki “Anis-el Doleh” yani “Devletin Dostu” veya “Devletin Yoldaşı” ünvanları kendisine verilmişti. 

Fakir bir çobanın kızı olarak başlayan hayatı, onu dönemin en güçlü kadınlarından biri hâline getirdi. Bu yükseliş, yalnızca bir hükümdarın sevgisini kazanmanın değil; zekânın, iradenin ve karakterin de hikâyesiydi.

Tarih yaprakları onun saraydaki diğer kadınlardan çok daha farklı bir konumda olduğunu anlatıyordu. Nâsırüddin Şah'ın onlarca eşi ve cariyesi vardı ancak sofraya birlikte oturabildiği, devlet meselelerini konuşabildiği ve fikirlerine değer verdiği kişi her zaman Anis el-Doleh'ti.

Bu olağanüstü bir durumdu çünkü XIX.Yüzyıl İran'ında kadınların görünürlüğü son derece sınırlıydı.

Fakat bazı insanlar tarih sahnesine resmi unvanlarla değil, karakterleriyle çıkarlar.

Anis el-Doleh de öyle yaptı.

Onun hikâyesini daha da ilginç kılan şeylerden biri halk arasındaki itibarıydı.

Saray çevresinde yaşayan birçok kişi onu kibirli bir aristokrat olarak değil; halkın sorunlarına kulak veren, ihtiyaç sahiplerine yardım eden güçlü bir kadın olarak anlatırdı.

O halktan biriydi, kim bilir belki de yoksulluktan geldiği için insanların sıkıntılarını unutmamıştı halkına karşı her zaman mütevazi davranırdı.

Fakat her iktidar hikâyesinin bir sonu vardır o koltuklar kimselere kalmaz, biri gider, diğeri gelir. 

Ve sonu olan sadece koltuk değil, her büyük aşkın da bir sonu vardır. 

1896 yılında Nâsırüddin Şah bir suikast sonucu öldürülünce İran sarayı sarsıldı.

Onlarca yıl boyunca imparatorluğun merkezinde duran adam artık yoktu, tahtın sahibi ölmüştü.

Aslında bir çağ da sona ermişti ama Anis el-Doleh için bu yalnızca bir hükümdarın ölümü değildi.

Hayatının merkezindeki insanı kaybetmesiydi çünkü onu çok seviyordu.

Nâsırüddin Şah’ın ölümünün ardından fazla yaşayamadı aylar sonra aynı yıl içinde o da hayata veda etti.

Araştırdım, tarihçiler bunu bir tesadüf olarak açıklıyor ama bence tesadüf değil insan kalbi bazen tarihin açıklayamadığı şeyleri bilir, bazı insanlar ölmeden önce yalnızlaşırlar, bazıları ise sevdiklerinin ardından sessizce çekip giderler bu dünyadan belki öteki alemde buluşmuşlardır bilinmez. O günlerden bugüne geriye birkaç fotoğraf, birkaç resmi kayıt ve birkaç anı kaldı fakat Anis el-Doleh'in hikâyesi bize başka bir şey anlatıyor. Mutlak gücün tahtta oturmakla olmadığını.

O gücün bazen tahtın yanında duran bir insanda toplandığını ve tarihin en etkili kişilerinin bile bazen isimlerinin unutulduğunu.

Sosyal medya çağında insanlar onun bıyıklarını, kıyafetlerini veya dönemin estetik anlayışını konuşuyor onunla alay ediyor, gülüyor oysa bence asıl mesele bu değil.

Asıl mesele, yoksul bir köyden çıkıp bir imparatorluğun merkezine kadar yürüyen akıllı bir kadının hikâyesi.

Asıl mesele, erkeklerin yönettiği dünyada bir kadının söz sahibi olabilmesiydi.

Belki de bu yüzden Anis el-Doleh bugün hâlâ ilgi çekiyor çünkü onun hikâyesi yalnızca bir saray hikâyesi değil, insanın kaderle mücadelesinin hikâyesidir.

Böyle yoksul bir hayattan çıkan acıklı hikayeydi Anis el-Doleh’in yaşadıkları, varsın insanlar alay etsinler, o tarihin başarı kısmında çoktan yerini almıştır. 

Başka bir yazımda buluşmak üzere 

Hoşçakalın, Hoş kalın.

ESRA SONGÜLER 

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ

Bazen insan geleceği düşünür. ‘Acaba 50 yıl sonra dünya nasıl olacak’ diye sorar.

Bugün bu soruya cevap vermek kolay görünmüyor. Nedeni, dünya çok hızlı değişiyor. 50 yıl önce cep telefonu yoktu. İnternet yoktu. Bugün ise telefon elimizden düşmüyor. Belki 50 yıl sonra telefon da olmayacak. Belki konuşmak için telefon taşımaya gerek kalmayacak. Birbirimizi gözümüzün önündeki bir ekrandan değil, doğrudan görüntüyle göreceğiz. Belki konuşmak için telefon taşımaya gerek kalmayacak. Birbirimizi gözümüzün önündeki bir ekrandan değil, doğrudan görüntüyle göreceğiz.

Belki de ‘Neredesin’ sorusu tarihe karışacak

Çünkü herkesin nerede olduğunu zaten bileceğiz.

Peki insan ilişkileri nasıl olacak?

İşte asıl soru bu.

Teknoloji gelişirken insan birbirine daha mı yıkın olacak?

Yoksa daha mı uzaklaşacak?

Bugün aynı masada oturan dört kişinin üçü telefonuna bakıyor. 50 yıl sonra belki aynı masada oturan herkes birbirinin dijital kopyasıyla konuşacak. Ama insanın yine de bir dosta ihtiyacı olacak.

Bir çaya.

Bir sohbete.

Bir ‘Nasılsın’ sorusuna.

Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, insanın sıcak bir sözü ihtiyacı değişmeyecek.

Belki gelecekte robotlar yemek yapacak.

Evi temizleyecek.

Alışverişi yapacak.

Ama gönül işlerini yine insanlar yapacak.

Sevginin programı olmaz.

Dostluğun şifresi olmaz.

Peki savaşlar bitecek mi?

İnsanlığın en büyük dileklerinden biri bu. 50 yıl sonra ülkelerin savaşmak yerine konuşmasını umuyoruz.

Savaşın kazananı olmuyor.

Bir taraf kazanıyor gibi görünüyor.

Ama insanlık kaybediyor.

Belki 50 yıl sonra savaşlarını yerini büyük teknoloji yarışları alacak.

Ülkeler birbirine bomba göndermek yerine enerji gönderecek.

Su kaynakları paylaşılacak.

Uzaya birlikte gidecek.

İnsanlık sonunda ‘Ben kazandım” yerine ‘Hepimiz kazandık’ demeyi öğrenince dünya gerçekten değişir.

Beslenme alışkanlıklarımız da değişecek.

Bugün soframızda et var.

Balık var.

Sebze var.

50 yıl sonra belki et fabrikada üretilecek.

Hayvan yetiştirmeden et üretilecek.

Belki sofraya gelen hamburgerin nereden geldiğini soracağız.

‘Bu hangi hayvandı?’ yerine ‘Hangi laboratuvardı?’ diyeceğiz?

Sebzeler de farklı olacak.

Daha dayanıklı ürünler yetiştirilecek.

Daha az su isteyen yiyecekler üretilecek.

Belki domatesin bile teknolojiye uyarlanmış hali olacak.

Yine de sıcak ekmek kokusu değişmeyecek.

Bazı şeyler teknolojiye teslim olmaz.

Seyahatler ise bambaşka bir hal alabilir.

Bugün İstanbul’dan Ankara’ya birkaç saate gidiyoruz.

50 yıl sonra belki yarım saatte gideriz.

Uçaklar daha hızlı olabilir.

Trenler daha hızlı olabilir.

Belki İstanbul’dan Paris’e giderken kahvemizi içip gazetemizi okuruz.

İnsan yine camdan dışarı bakıp manzarayı seyretmek isteyecek.

Yolculuk sadece bir yere ulaşmak değildir.

Yolculuk biraz da yolda olmaktır.

Peki insan 50 yıl sonra huzur bulabilecek mi? Geleceğin en önemli sorusu bu.

Teknoloji bize her şeyi verebilir.

Ama huzuru garanti edemez.

Daha hızlı yaşayabiliriz.

Daha çok kazanabiliriz.

Daha çok yere gidebiliriz.

Daha uzun yaşayabiliriz. Ama mutlu olabilmek için yine birbirimize ihtiyacımız olacak.

Belki de geleceğin en büyük teknolojisi, yeniden insan olmayı hatırlamak olacak.

Kendinize çok çok iyi bakın. Hoşça kalın.

MUSTAFA ÇOLAKOĞLU

Kızının anlattıkları gerçekten insanın yüreğine dokunuyor. Cengiz Tekin’in yüksek enfeksiyon, 4. evre bası yaraları ve kaburga kırığıyla mücadele ettiği belirtiliyor. Bunun yanında kronik böbrek hastalığı, KOAH, tansiyon ve ileri derece kalp yetmezliği gibi rahatsızlıkları da bulunuyor. Ancak kızı umutlu… ‘Babamın bünyesi güçlüdür’ diyor ve babasını güvenilir ellere emanet ettiğini belirtiyor. Şimdi bizlere düşen de dua etmek. İnşallah Cengiz abi bu zorlu süreci atlatır ve yeniden sağlığına kavuşur. Ama bir soru sormadan da geçemiyorum… Sanat dünyası nerede? Bu soruyu kimseyi suçlamak için sormuyorum. Bir gazeteci olarak yıllardır sanat dünyasının içindeyim. Nice sanatçının en güzel günlerine de, en zor günlerine de tanıklık ettim. Şunu çok iyi biliyorum… İnsanlar başarı günlerinde çok kalabalık oluyor. Bir sanatçı yeni bir şarkı çıkarıyor, herkes yanında… Film çekiliyor, herkes sette… Ödül gecesi yapılıyor, kırmızı halılar, flaşlar, fotoğraflar…

Ama aynı sanatçı hastane yatağına düştüğünde o kalabalık bir anda azalıyor. Telefonlar daha az çalıyor. Ziyaretler seyrekleşiyor. Ve insan bazen kendi geçmişiyle baş başa kalıyor. İşte asıl vefa da burada ortaya çıkıyor. Cengiz Tekin yıllarını bu camiaya verdi. Bugün onun eserlerinden yararlanan, onun döneminin şarkılarını dinleyen, onun yaptığı işlerle bir şekilde yolu kesişen çok sayıda insan vardır. İnsan ister istemez düşünüyor. Acaba bugün o insanların kaçı Cengiz Tekin’in sağlık durumunu merak ediyor? Kaçı kızını arayıp ‘Bir ihtiyacınız var mı?’ diye sordu? Kaçı bir hastane odasının kapısından içeri girip ‘Geçmiş olsun Cengiz abi’ dedi? Belki de bu soruların cevabını bilmiyoruz. Belki arayanlar, soranlar, yanında olanlar vardır. Zaten mesele de birilerini hedef göstermek değil. Mesele, vefanın hatırlanması. Çünkü sanat dünyasında isimler unutulabilir ama emekler unutulmamalı. Bugün genç bir sanatçı sahnede alkışlanıyorsa, geçmişte o sahnenin yolunu açanların da hatırlanması gerekir.

Bugün milyonlarca insan bir şarkıyı dinliyorsa, o şarkının arkasındaki besteciyi, söz yazarını, müzisyeni ve emekçiyi de bilmek gerekir. Cengiz Tekin gibi isimler yalnızca geçmişin sanatçıları değildir. Onlar bizim kültürümüzün, müzik hafızamızın bir parçasıdır. Hastane kapısında herkes eşittir Hayatın en acı tarafı da bu… Şöhret, para, makam, alkış… Hastane kapısında bunların hiçbir anlamı kalmıyor. İnsan sadece insandır. Bir babanın başında bekleyen kız çocuğu da yalnızca evlattır. Sevcan’ın paylaşımında en çok dikkatimi çeken şey, babası için hâlâ umut taşıması oldu. Bütün zorluklara rağmen ‘Babam iyileşecek’ diyebilmek… İşte evlat sevgisi böyle bir şey. Dilerim Cengiz Tekin'de kızının bu inancını boşa çıkarmaz. Dilerim doktorlarının çabası ve sevenlerinin dualarıyla sağlığına kavuşur. Ve dilerim bu olay bize bir şeyi yeniden hatırlatır.

Sanatçılar yalnızca alkışlandıkları zaman hatırlanmamalı. Onların da hastalığı var, yaşlılığı var, yalnızlığı var, hayatın getirdiği zorlukları var. Bir zamanlar milyonların dinlediği, izlediği, alkışladığı insanlar bugün bir telefon bekleyebilir. Bazen bir ziyaret… Bazen bir ‘Nasılsın?’… Bazen sadece bir elini tutmak… İnanın, bazı şeylerin maddi karşılığı yoktur. Cengiz Tekin’e buradan gönülden geçmiş olsun dileklerimi gönderiyorum. Allah şifa versin Cengiz abi… İnşallah bu yazıyı bir gün sağlığına kavuşmuş olarak okuruz. Çünkü bazı insanların hikayesi alkışlarla değil, vefayla tamamlanmalı.

Habib BABAR

Aklımın bir türlü almadığı anne olmaya aday genç hanımlar.

Bebek daha anne karnında bir aylık bile olmadan anne adaylarının elleri göbeklerinin üstünde, yavaş yavaş o göbeği okşuyorlar gözler bir tarafa kayıyor, yüzlerine yayılan mutluluklarını ya da başarılarını mi ispat etmeye çalışıyorlar ? 

Sonrasında haftadan haftaya, aydan aya karınları büyümeye başlıyor, ee her aya bir fotoğraf lazım , çıplak göbeklerinin fotoğraflarını çekip sosyal medyaya koyuyorlar bir de bebeğe özgü yazılarla süslüyorlar yalnız bununla kalsa iyi bir de minicik bir tişörtle göğüslerini örtüp eşofmanlarını da göbeklerinin altında tutarak , göbeklerini tamamen açıkta bırakarak yollara yayılıyorlar , tişörtün üstünde ya 

 “Anne Adayı” ya da “Dikkat Bebek Var”yazısı. Hani olur ya görmezden gelirseniz böyle de gözünüze sokarız dercesine moda bu heralde ama ben onların bu çıplaklığını görmek istemiyorum. Kocaman bir karın, dışarı fırlamış, düğme şeklinde bir göbek, eşleri de yanlarında henüz doğmamış bebeklerini teşhir ede ede yürüyorlar, kimse kusura bakmasın benim midem bulanıyor. 

Eskiden utanma diye bir duygu, ayıp diye de bir kelime vardı. Büyüklerinin yanında hamile olduğunu bile söyleyemezdi insanlar, ben o eskiyi özlüyorum, inanın çok kızıyorum bu yeni model anne adaylarına ve onların yanındaki eşlerine de, hangi film yıldızı başlattı bu yeni anneliği ? Bu gençlerde uydu köylüsü, kentlisi herkes bu akıma kaptırmış kendini gidiyor, biraz edep yahu…

Bebek gelene kadar yapılmadık parti kalmıyor , nerdeyse her aya , hem de en gösterişlisinden. Evler yetmiyor bu partilere, havası olmalı herşeyin, salonlar tutulmalı , süslemeler envai çeşit, üstün olmalı bir önceki arkadaşının partisinden. 

İnciler, altın, gümüş kristal boncuklu objeler, rengarenk balonlar, çerezden şekere, çikolatadan pastaya ne varsa her şey özel sunumluklarda bol bol, ister yensin, ister dökülsün bir de gelen konuklara verilecek hediye çeşitleri olmalı.  

Kız bebek, erkek bebek renklerine göre konseptler, masraf üstü masraf, çılgınlığın haddi de hesabı da yok. Elde varmış ya da yokmuş kimin umurunda dedim ya havası olsun yeter.

Bir de özel doktor ve özel hastane seçimleri var eee bu kadar tantanaya Devlet Hastanesine gidilmez tabi ki, doktorun da ismi duyulmuş olmalı.  

Herşey bununla bitiyor mu? Ne mümkün. Hastane odasının ve oda kapısının süslenmesi de var oldu olacak ziyaretçilerimize ikram edilecek çikolatalarımızı ve lohusa şerbetlerimizi de unutmayalım , evlerin haricinde hastane odasına kadar girdi şerbetler.

Normal doğum mu ? hayır mutlaka sezaryen olmalı, istenilen özel bir günde alınmalı bebek anne karnından . Normal doğum ilkellik n e gün sancın tutar, doğum olayın başlar bilemezsin. 

Ve mutlu son çok şükür eli ayağı düzgün bebeğimiz doğdu gelelim fasulyenin faydalarına ne alaka dediniz değil mi? Bence çok alaka göbeğini ulu orta salıp gezen yeni anne bebeğini emzirmek istemiyor, göğüsleri bozulacak diye, hazır mamaya yeşil ışık yakalım hemen gelsin bir de doğum fotoğrafçısı var. Dünya yüzünde ilk albüm ilk fotoğraflar. Sosyal medyaya koyarken yüzünü gizlemek lazım bir kalp koyalım olsun bitsin. 

Gelelim bakıcı kısmına , olmazsa olmazımız.

Bakıcı mutlaka yabancı olmalı , dil de bilmeli eskiden eğitimli Fransız mürebbiyeler sosyal statüsü yüksek ailelerin çocukları için tutulurdu, onlar çok yönlü yetiştirirdi bakmakla yükümlü oldukları çocukları, müzikten resime , sanata , edebiyata yabancı dile kadar oturmadan kalkmaya her şekilde donanımlı. 

Onlar siyah-beyaz Türk filmlerinde kaldı, sonrasında adına dadı dediğimiz yardımcılar yetişirdi imdada tombul, güleç yüzlü, şirin sevgi dolu insanlar.

Şimdikilere bakıcı diyoruz, ihtiyacı olandan çok parası olanın tuttuğu kişiler. Sosyal yaşantıları sekteye uğramasın diye , bebeklerini yalnızca şöyle bir sevsinler gerisi tamamen bakıcıya kalsın, yedirsin , içirsin. Parka götürsün, oyun oynatsın, uyutsun, yıkasın, giydirsin çünkü o bu iş için tutuldu. Anne çalışıyorsa diyeceğim yok ama ben çalışmayan anneleri yakından takibe aldım. 

AVM.lerde bakıcısının kullandığı çocuk arabası belli ki yeni zenginlerden birinin gelini ya da kızı genç bir hanım dikkatimi çekti. yüzünde yapılmış bir yeri var mı çok anlamam ama bas bas bağıran logolu marka kıyafeti, gözlükten ayakkabısına, çantadan, takılarına kadar herşeyiyle ben burdayım diyordu.

 Çocuk arabadan indi bakıcıyla kum havuzuda annemizde havuzun yanında pastane kısmında son model telefonunun içine gömülmüş vaziyette bir arkadaşıyla havalı havalı konuşuyor, birden çocukta bir ciyaklama, anne yerinden fırladı ben zannettim ki ne oldu diye çocuğuna koşacak ama o bakıcıya öyle bir bağırdı ki, neredeyse elindeki çatalı , bıçağı fırlatacak biz yan masada yerin dibine girdik , arkadaşım hemen 

“eyvah bakıcının işi bitti eve gidince kovar bu bunu ya da döver” dedi. 

O kızcağız orada küçücük kaldı bir anda , çocukla anne arasında şaşkın vaziyette ne yapacağını bilemedi. 

Türk değil yabancıydı , telaffuzu son derece bozuktu . Canım ya içimiz acıdı, anne masasına dönüp arkadaşına daha da bir hava atmaya başladı bakıcıyı şikayet etti. Karşıdaki ne söylediyse çirkin bir kahkaha attı bakıcıya da elindeki çatalı sallamaya devam etti.

 “Seninle evde hesaplaşacağız” dercesine. Böyle şımarık kızlar niye anne olur ki ? 

Artık kendinize gelin genç hanımlar, hamileliğinizi reklam aracı gibi kullanmayın. Annelik dünyanın en güzel, en ulvi duygusu bizler sizin göbeğinizin derdinde değiliz. Açmayın ! Allahın size bahşettiği özel bir olay bu , cemiyette yaşıyorsunuz eviniz de isterseniz çıplak gezin ama biz sizleri ortalık yerde böyle görmek istemiyoruz . 

Kıyafetinize çeki düzen verin ne olur , hamile elbisesi giymeniz şart değil ama biraz usturup lütfen , sağlıkla alın kucağınıza ve onları çok sevin onlar sizin canınızdan bir parçanız. Bakıcılar da sizin köleniz değil, beğenmiyorsanız çocuğunuza kendiniz bakın. 

Gerçekten çok kızgınım ama yazımı da burada noktalamak zorundayım.  

Haftaya başka bir konuda sizlerle birlikte olmak ümidiyle 

Hoşçakalın

FATOŞ ACAR

GAZETECİ - YAZAR

Çocukluğumdan beri tarihi, edebiyatı çok severim eğer ki bugün bir şeyler yazabiliyorsam bu rahmetli babacığımın bana mirasıdır 

“Oku kızım, okumaktan zarar gelmez” derdi.

Tarih bazen öyle karakterler yaratır ki, onları anlamaya çalıştıkça gizem daha da büyür. Kimi insanlar yaşarken efsaneye dönüşür, kimileri öldükten sonra. Çok az insan vardır ki hem yaşarken hem öldükten sonra ardında bu kadar yoğun bir sis bulutu bırakabilsin. Sevgili Habercaddesi okurlarım, sizlere bugün anlatacağım efsane isim Rasputin tam da böyle biridir. 

Rasputin’in öyküsü sıradan bir öykü değildir, belki sizler bunu Rusya'nın donmuş topraklarında yani Sibirya’da başlayan sıradan bir köylü çocuğunun öyküsü gibi görebilirsiniz çünkü Rasputin'in hayatına baktığınızda gerçeklerle efsanelerin birbirine karıştığının farkına varırsınız. 

Nerede tarih biter, nerede söylentiler başlar anlamak neredeyse imkânsızdır bu yüzden bu yazım beni çok yordu. 

Kim bu Rasputin diye soranlarınızı duyar gibiyim, o halde başlayayım anlatmaya: 

1869 yılında Sibirya'nın küçük bir köyünde doğan Grigori Yefimoviç Rasputin, ilk bakışta tarihin unutulmuş yüzlerce köylüsünden biri olabilirdi ancak çocukluğundan itibaren hakkında anlatılan hikâyeler sıra dışıydı. Köylüler onun insanların düşüncelerini okuyabildiğini söylerdi kimileri ise hayvanları sakinleştirebildiğini.

Gerçek neydi, inanın bende bilmiyorum ama bildiğim bir şey var: Rasputin insanları etkiliyordu.

Onun gözlerine bakanların büyük kısmı aynı şeyi anlatıyordu. Delip geçen, insanın içine işleyen, huzursuz edici bir bakış... Belki de gücü tam burada saklıydı.

Yıllar ilerledikçe Rasputin kendisini dini arayışlara verdi, köy köy dolaştı, manastırlarda kaldı, günlerce yürüdü, aç kaldı, dua etti herkese kendisini Tanrı'ya adadığını söylüyordu.

Fakat Rasputin'in dini anlayışı geleneksel değildi.

Ona göre insan, günahın dibini görmeden arınamazdı.

İşte bu düşünce onu hem sevenlerinin gözünde kutsal bir adam haline getiriyor hem de düşmanlarının gözünde tehlikeli bir sapkına dönüştürüyordu.

Gençlik yıllarında yaşadığı dini deneyimlerden sonra kendisini mistik bir yolculuğun içinde buldu. Rusya'nın çeşitli bölgelerini dolaştı, manastırları ziyaret etti ve zamanla çevresinde “Kutsal Adam" olarak tanınmaya başladı. Sakallı görünümü, delici bakışları ve gizemli konuşmaları insanları etkiliyordu. O dönemde Rusya'da “Mistisizme” duyulan ilgi de oldukça yüksekti. Rasputin tam doğru zamanda, tam doğru yerde ortaya çıkmıştı.

Asıl yükselişi ise Rus İmparatorluk Sarayı'na girmesiyle başladı.

Derken kader onu Rus İmparatorluğu'nun kalbine taşıdı. O dönemde Rusya, dışarıdan bakıldığında görkemliydi, saraylar ışıl ışıldı, askeri geçitler ihtişamlıydı. Çar Ailesi halkın gözünde ulaşılmaz bir dünyanın temsilcisiydi.

Rus İmparatoru II. Nikolay ve eşi Aleksandra Fyodorovna da sonuçta bir insandı, büyük bir sorunla karşı karşıyaydı. Tahtın varisi olan küçük oğulları Aleksey, hemofili hastasıydı. Günümüzdeki modern tıp bu hastalığa çare bulsada, o zamanlar tıp bu kadar ilerlememişti en ufak bir yaralanma bile ölümcül sonuçlar doğurabiliyordu. Doktorlar çaresiz kalınca devreye Rasputin girdi.

İşin ilginç yanı, Rasputin gerçekten de bazı kriz anlarında çocuğun durumunun düzelmesine yardımcı olmuş gibi görünüyordu. Bunu nasıl gerçekleştiği bugün bile tartışmalıdır. Kimileri hipnoz kullandığını söyler, kimileri sakinleştirici etkisi olduğunu düşünür. Bazı tarihçiler ise tamamen tesadüf olduğunu savunurlar.

Kim ne derse desin, sebep ne olursa olsun, sonuç açıktı: 

Çocuk iyileşmişti, bu yüzden İmparatoriçe Rasputin'e büyük bir güven duymaya başlamıştı.

Özellikle İmparatoriçe Aleksandra için Rasputin artık sıradan bir insan değildi. O, oğlunu ölümün elinden çekip alan bir kurtarıcıydı.

İşte her şey burada değişti Sibirya’dan çıkan bir köylü, dünyanın en büyük imparatorluklarından birinin sarayında söz sahibi olmaya başlamıştı.

Elbetteki, koltuk sevdası her zaman olduğu gibi o zamanda Rasputin karşıtı birçok kişiyi dehşete düşürdü. Generaller onu sevmiyordu, bakanlar ondan nefret ediyordu, soylular onunla alay ediyorlardı.

Onu dışlamak için ellerinden geleni yapıyorlardı ama hiçbiri onu saraydan uzaklaştıramıyordu çünkü Rasputin gücünü makamdan değil, insanların korkularından alıyordu. Bir anne olan İmparatoriçe olacakları görmesine rağmen oğlunu kaybetmekten, Rus İmparatoru ise tahtını kaybetmekten korkuyordu. 

Ve Rusya yaklaşan felaketi göremeyecek kadar kendi sorunlarıyla boğuşuyordu. Rasputin'in etrafındaki dedikodular da bu arada giderek büyümüştü.

Geceleri gizli toplantılar, şatafatlı eğlenceler, içkili geceler, güzel ve genç aristokrat kadınlarla yaşadığı söylenen ilişkiler, 

sarhoşluklar, komplo teorileri, vb. ağzı olan konuşuyordu, gerçekler ve yalanlar birbirine iyice karışmıştı.

Belki anlatılanların yarısı uydurmaydı belki de daha fazlası tam olarak bilemeyiz. 

Fakat onu ölümsüz yapan şey yaşamından çok ölümü oldu.

1916 yılının sonlarında bazı soylular, Rasputin'in artık devlet için büyük bir tehdit olduğuna karar verdiler.

1916 yılının soğuk bir Aralık gecesinde bir grup aristokrat onu tuzağa çekti. Sonrasında yaşananlar ise tarihin en ünlü ölüm hikâyelerinden birine dönüştü Rasputin için suikast planı hazırlandı. 

Doğruluk derecesini bilemem rivayete göre önce zehirli pasta ve şarap ikram edildi Rasputin afiyetle yedi fakat ölmedi. 

Üzerine ateş edildi, vücudu delik deşik olduğu halde yine ölmediği söylendi. Kaçmaya çalışınca yeniden vuruldu. Rasputin’in vücudu kalbura dönmüştü ama ölmüyordu bunun üzerine feci şekilde dövüldü ve sonunda zincirlerle bağlanıp buzlu nehre atıldı.

Gerçek detaylar bugün bile tartışmalıdır ama kesin olan bir şey vardır:

Rasputin'in ölümü bile onun gizemini öldüremedi.

Aradan geçen yüz yıldan fazla zamana rağmen filmlere konu oldu, romanlara ilham verdi, şarkılarda adı geçti 1978 yılında Alman pop ve Euro-disko grubu Boney M. Rasputin şarkısı ile dünya listelerini salladı.

Bugün geriye dönüp baktığımızda Rasputin'in gerçekten kim olduğunu hâlâ tam olarak bilmiyoruz.

Bir aziz miydi?

Bir sahtekâr mıydı?

Bir mistik mi?

Yoksa sadece insanların korkularını çok iyi anlayan zeki bir adam mı?

Belki de Rasputin'in sırrı tam burada saklıdır.

Onu çözmeye çalıştıkça daha da karmaşık hale gelmesinde...

Ve tarihin karanlık koridorlarında yürürken hâlâ arkasında cevapsız sorular bırakmasında.

Bazı insanlar ölür ama bazı hikâyeler ise asla.

Başka bir yazımda buluşmak üzere 

Hoşçakalın, Hoş kalın.

ESRA SONGÜLER 

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ

“Lüks” denildiğinde zihnimizde çoğu zaman pahalı otomobiller, büyük evler, marka kıyafetler, seçkin restoranlar ve uzak ülkelere yapılan seyahatler belirir. Modern tüketim kültürü, uzun zamandır bize lüksü sahip olduklarımız üzerinden tanımlamayı öğretiyor. Oysa insanlık belki de hiçbir dönemde bugünkü kadar çok şeye sahip olup, sahip olduklarından bu kadar az tatmin olmamıştı. Daha fazlasına ulaşırken daha az dinleniyor, daha çok insanla iletişim kurarken daha fazla yalnızlaşıyor, hayatımızı kolaylaştıran teknolojiler çoğaldıkça kendimize ayırdığımız zamanı kaybediyoruz. Evler büyüyor fakat aynı sofrada geçirilen zaman azalıyor. İletişim araçları çoğalıyor ama gerçek sohbetler seyrekleşiyor.

Belki de bu nedenle “lüks” kavramını yeniden düşünmemiz gerekiyor. Çünkü hayatın en büyük lüksü pahalı şeylere sahip olmak değil; zamanına, huzuruna ve kendi hayatına sahip olabilmektir. Para kaybedilebilir ve yeniden kazanılabilir. Bir eşya yenisiyle değiştirilebilir. Mesleki kayıplar zamanla telafi edilebilir. Ama geçen bir saat geri getirilemez. Bu nedenle gerçek zenginlik yalnızca banka hesabındaki rakamlarla değil, insanın kendi zamanı üzerindeki söz hakkıyla da ölçülmelidir.

Sevdiğiniz insanla acele etmeden bir kahve içebilmek… Çocuğunuz konuşurken saate bakmamak… Yaşlanan anne babanızla vakit geçirebilmek… Bir kitabın başında zamanı unutabilmek… Hiçbir yere yetişmeye çalışmadan yürüyebilmek…

Bunların fiyat etiketi yoktur. Belki de çağımızın en büyük lükslerinden biri, sürekli bir yerlere yetişmek zorunda olmamaktır.

Modern insanın zihni neredeyse hiç susmuyor. Telefon bildirimleri, sosyal medya, haberler, iş hayatı, ekonomik kaygılar, gelecek planları, başkalarının beklentileri…

Üstelik tüketim kültürü bize mutluluğun sürekli bir sonraki adımda olduğunu söylüyor: Biraz daha yüksek gelir… Biraz daha büyük ev… Biraz daha iyi otomobil…Biraz daha fazla başarı…

Ve insan “biraz daha”ların peşinde koşarken elindekilerin değerini fark etmeyi unutuyor.

Elbette ekonomik güvence önemlidir. Yoksulluğu romantikleştirmek doğru değildir. Barınma, sağlık, eğitim ve temel ihtiyaçlara ulaşabilmek insan yaşamının vazgeçilmez koşullarıdır. Ancak para hayatımızdaki birçok sorunu çözebilse de her şeyi çözemez. Çok pahalı bir yatak satın alabilirsiniz; uykuyu satın alamazsınız.

Muhteşem bir eviniz olabilir; o evin içindeki huzuru satın alamazsınız. Kalabalık sofralar kurabilirsiniz; gerçek dostluğu satın alamazsınız. İşte tam burada maddi zenginlikle insani zenginlik birbirinden ayrılır.

Bugün yüzlerce, hatta binlerce insanla bağlantıda olabiliriz. Fakat bağlantıda olmak ile gerçekten bağlı olmak aynı şey değildir. Bir insanın gerçek sosyal zenginliği telefon rehberindeki isimlerin sayısıyla değil, zor gününde tereddüt etmeden arayabileceği insanların varlığıyla ölçülür.

Başarılı olduğunuzda yanınızda olmak kolaydır. Asıl mesele düştüğünüzde, yorulduğunuzda, korktuğunuzda veya hayatın size yüklediği bütün unvanları bir kenara bıraktığınızda yanınızda kimin kaldığıdır.

Maskesiz konuşabildiğiniz bir dost…

Sessizliğinizi anlayan bir eş…

Evinize döndüğünüzde sizi gerçekten merak eden bir aile…

Başarınızdan çıkar sağlamadan sizin için sevinebilen insanlar…

Bunlar satın alınamaz. Tam da bu yüzden çok değerlidir. İnsan sağlıklıyken bedeninin değerini çoğu zaman fark etmez. Yürümek sıradandır. Nefes almak sıradandır. Gece ağrısız uyumak sıradandır. Ta ki bunlardan biri zorlaşana kadar…

Bir hastane koridorunda beklerken hayatın değerler sıralaması bir anda değişir. O anda sahip olunan evin, otomobilin veya unvanın önemi azalır.

Tek bir cümle kalır: “Yeter ki sağlıklı olsun.”

Belki de sağlık, elimizdeyken sıradan sandığımız fakat kaybetme ihtimaliyle karşılaştığımızda gerçek değerini anladığımız en büyük servettir.

Çağımızın görünmez baskılarından biri de sürekli “iyi görünmek” zorunda hissetmektir.

Başarılı görünmeliyiz. Mutlu görünmeliyiz.

Genç görünmeliyiz. Güçlü görünmeliyiz.

Hayatımız kusursuz görünmeli… Dikkat ederseniz çağımızın anahtar kelimesi çoğu zaman “olmak” değil, “görünmek.” Oysa insanın kimseyi etkilemeye çalışmadan yaşayabilmesi büyük bir psikolojik özgürlüktür.

Her davete gitmek zorunda olmadığını bilmek… Herkesi memnun etmeye çalışmamak… Gerektiğinde “hayır” diyebilmek… Yorulduğunda dinlenebilmek…

Yanlış yaptığında özür dileyebilmek…Bilmediğinde “bilmiyorum” diyebilmek…

Ve başkalarının alkışlamadığı bir hayatı yine de severek yaşayabilmek… Bunların her biri özgürlüktür. Ve özgürlük, lüksün belki de en rafine biçimidir.

Hayatın büyük bölümü olağan günlerden oluşur. Bu nedenle mutluluğu yalnızca büyük olaylarda aramak, yaşamın büyük bölümünü kaçırmak demektir. Mutluluk bazen yeni demlenmiş bir kahvenin kokusundadır.

Bazen yağmurun cama vuruşunda… Bazen eski bir şarkıda… Bazen sevdiğiniz insanın “Eve vardın mı?” diye sormasında…

Bazen çocuğunuzun kahkahasında…

Bazen uzun zamandır görmediğiniz bir dostun sarılışında… Bazen de hiçbir şey yapmak zorunda olmadığınız sessiz bir sabahta. İnsan küçük şeylerden mutlu olabilme yeteneğini kaybettiğinde, mutlu olmak için sürekli büyük olaylara ihtiyaç duymaya başlar. Oysa gerçek yaşam becerisi, sıradan bir günü değerli kılabilmektir.

Belki artık zenginliği yeniden tanımlamalıyız.

Zenginlik daha büyük bir eve sahip olmak değil, yaşadığınız evde huzur bulabilmektir.

Binlerce insan tarafından tanınmak değil, birkaç insan tarafından gerçekten sevilmektir. Pahalı bir saat taşımak değil, o saatin gösterdiği zamanı istediğiniz insanlarla geçirebilmektir. Dünyanın her yerine gidebilmek değil, dönmek istediğiniz bir yuvanızın olmasıdır. Hiç ağlamamak değil, ağladığınızda başınızı yaslayabileceğiniz bir omuz bulabilmektir.

Ve belki de zenginlik, sahip olduklarınızı başkalarına göstermek zorunda hissetmeyecek kadar kendinizle barışık olabilmektir.

Hayatın sonunda hiç kimse kaç marka çantamız, kaç otomobilimiz veya kaç metrekarelik evimiz olduğunu hatırlamayacak.

Başka şeyler kalacak:

Nasıl bir insandık?

Birinin hayatına dokunduk mu?

Sevdiğimiz insanlara sevgimizi gösterebildik mi?

Bir çocuğun yüzünü güldürdük mü?

Zor durumda olan birinin elinden tuttuk mu?

Çünkü insanın gerçek mirası sahip olduğu eşyalar değil, başka insanların kalbinde bıraktığı duygudur.

Son Söz

Hayatın en büyük lüksünün ne olduğunu sorarsanız cevabım tek bir kelime olmayacaktır. Sağlık, zaman, huzur, özgürlük, güven, sevgi ve kendin olabilme cesareti… Bunların hiçbirinin üzerinde fiyat etiketi yoktur. Belki de hayatın en büyük ironisi şudur:

İnsan, satın alabileceği şeyleri biriktirmek uğruna satın alamayacağı şeyleri harcıyor.

Daha fazla para için sağlığını…

Daha fazla başarı için zamanını…

Başkalarının onayı için özgürlüğünü…

Haklı çıkmak için huzurunu…

Gururu için sevgisini…

Sonra bir gün dönüp bütün bunları yeniden satın almak istiyor. Ama bazı şeylerin mağazası yok. Bu nedenle gerçek lüks, dünyanın size hayran olması değil; gece başınızı yastığa koyduğunuzda kendi hayatınızla kavga etmiyor olmaktır.

Sevdiğiniz insanların sağlıklı olduğunu bilmek, güvenebileceğiniz birkaç insanın varlığından emin olmak ve aynaya baktığınızda karşınızdaki insana yabancılaşmamaktır.

Ve bir gün geriye baktığınızda; “Çok şeyim vardı” değil, “Gerçekten yaşadım” diyebilmektir.

İşte hayatın en büyük lüksü budur.

Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın 

SABİHA ÜNAL

Narsistik davranış her zaman bağıran, kibirlenen, kendini açıkça üstün gören bir insan şeklinde karşımıza çıkmaz. Bazen tam tersine son derece kibar, yardımsever, cömert, sakin, başarılı ve güvenilir görünür.

İşte bu yüzden ayırt etmek kolay değildir.

Ama önce önemli bir ayrım yapalım:

Her bencil insan narsist değildir.

Her yalan söyleyen insan narsist değildir.

Her kıskanç insan narsist değildir.

Her eleştiriyi kaldıramayan insan da narsist değildir.

Hepimiz zaman zaman hata yapabilir, bencil davranabilir, öfkelenebilir, kıskanabilir veya savunmaya geçebiliriz.

Ayırıcı olan tek bir davranış değil, davranışların sürekliliği, farklı ilişkilerde tekrar eden örüntü ve kişinin bunlarla karşılaştığında ne yaptığıdır.

Bir insan hata yaptığında asıl mesele hiç hata yapmaması değildir.

Hatasını görebiliyor mu?

Sorumluluk alabiliyor mu?

Özür dileyebiliyor mu?

Davranışını değiştirebiliyor mu?

Eleştiri aldığında “Burada benim payım ne?” diyebiliyor mu?

Sınır konulduğunda hoşuna gitmese bile buna saygı duyabiliyor mu?

Yaptığı iyiliği karşılık beklemeden yapabiliyor mu?

İşte asıl ayrım burada başlar.

Çünkü narsistik örüntüde sorun çoğu zaman hatanın yapılmasından çok, kişinin kendisini hatalı görememesidir.

KENDİNİ MERKEZE KOYAR

İlişkilerde kendi ihtiyaçlarını, duygularını ve beklentilerini merkeze alma eğilimindedir. Karşısındaki insanın ihtiyaçları kendi isteğiyle çatıştığında çoğu zaman kendi çıkarı öne geçer.

KENDİNİ ÖZEL VE AYRICALIKLI GÖRÜR

Kuralların başkaları için geçerli olduğunu, kendisi için ise bazı istisnaların olması gerektiğini düşünebilir.

ÖVGÜYLE BESLENİR

Takdir edilmekten hoşlanmanın ötesinde, sürekli onay ve hayranlık arayabilir.

Eleştirildiğinde ise bambaşka biri hâline gelebilir.

KENDİNİ KUSURSUZ GÖRÜR

Kendi gözünde yanılmaz, haklı ve çoğu zaman kusursuzdur. Hata yaptığında bunu kabul etmek yerine mutlaka bir gerekçe bulabilir.

Çünkü “Ben yanlış yaptım” diyebilmek, kurduğu mükemmel benlik imajıyla çelişir.

Kendini kusursuz gören insanın en büyük sorunu hata yapması değil, hata yaptığını kabul edememesidir.

ELEŞTİRİ İLE SALDIRIYI AYIRT EDEMEZ

“Bu davranışın beni kırdı” cümlesini “Sen kötü bir insansın” şeklinde algılayabilir.

Davranışını değerlendirmek yerine kendisini savunmaya geçer.

KENDİSİ ELEŞTİRİR, ELEŞTİRİLMEK İSTEMEZ

Başkalarının kusurlarını rahatlıkla konuşabilir ama kendisine yönelen eleştiriyi saygısızlık, kıskançlık veya saldırı olarak görebilir.

Kendisi için dürüstlük olan şey, karşısındaki için saygısızlık hâline gelebilir.

ÖZÜR DİLEMEKTE ZORLANIR

Gerçek bir özür için kişinin “Bunu yaptım. Yanlış yaptım. Sana zarar verdim.” diyebilmesi gerekir.

Narsistik örüntüde ise bunun yerine mazeret, açıklama, suçlama veya karşı saldırı gelebilir.

“Özür dilerim ama sen de…”

“Beni buna sen mecbur bıraktın.”

“Sen yanlış anlamışsın.”

“Ben bunu senin iyiliğin için yaptım.”

Bazen de hiç özür dilemez; zaman geçsin, konu kapansın ve herkes unutmuş olsun ister.

1.⁠ ⁠HATASINI KABUL ETMEKTE ZORLANIR

“Evet, burada yanlış yaptım” demek yerine mazeret bulabilir, konuyu değiştirebilir veya sorumluluğu başkasına aktarabilir.

Hata yapmak insanidir. Hatasını kabul etmemek ise başka bir şeydir.

1.⁠ ⁠YALAN SÖYLEYEBİLİR, YAKALANINCA İNKÂR EDEBİLİR

“Ben öyle demedim.”

“Yanlış hatırlıyorsun.”

“Öyle bir şey olmadı.”

diyerek gerçeğin kendisini tartışmaya açabilir.

1.⁠ ⁠YALANINI GÜÇLENDİRMEK İÇİN YEMİN EDEBİLİR

“Çocuklarımın üzerine yemin ederim” gibi ifadelerle karşısındakini ikna etmeye çalışabilir.

Ama yemin doğruluğun kanıtı değildir.

Gerçek, yemin edildiği için gerçek olmaz.

GERÇEĞİN İŞİNE GELEN KISMINI ANLATIR

Her zaman açık bir yalan söylemesine gerek yoktur. Gerçeğin önemli bir bölümünü dışarıda bırakmak veya olayları kendi lehine çerçevelemek de algıyı değiştirmeye yeter.

1.⁠ ⁠SİZİ KENDİ GERÇEKLİĞİNİZDEN ŞÜPHE ETTİREBİLİR

“Abartıyorsun.”

“Çok hassassın.”

“Yanlış anladın.”

“Sen her şeyi büyütüyorsun.”

Bu ifadeler tekrarlandığında kişi zamanla kendi algısından şüphe etmeye başlayabilir.

SORUMLULUĞU TERSİNE ÇEVİRİR

Kendi yaptığı davranış konuşulurken sizin başka bir hatanızı gündeme getirir.

Bir bakarsınız, size yapılanı konuşmak yerine kendinizi savunmaya başlamışsınızdır.

KENDİNİ MAĞDUR KONUMUNA GETİRİR

Kendi davranışlarının konuşulmasını engellemek için yaşadığı mağduriyeti öne çıkarabilir.

Böylece zarar veren kişi bir anda mağdur, zarar gören kişi ise suçlu konumuna gelebilir.

SUÇLULUK DUYGUNUZU KULLANIR

Vicdanınızı, merhametinizi, sadakatinizi veya yardımseverliğinizi kendi istediğini yaptırmak için kullanabilir.

“SENİN İYİLİĞİN İÇİN” DİYEREK KONTROL EDER

Kendi isteğini sizin yararınızmış gibi sunar.

“İYİ NİYETLE SÖYLEDİM” DİYEREK KIRAR

Söylediği sözün etkisini değil, kendi niyetini öne çıkarır.

Oysa kötü niyet taşımamak, verilen zararı otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

“HAYIR” CEVABINI KABUL ETMEKTE ZORLANIR

Hayır onun için bir cevap değil, aşılması gereken bir engel hâline gelebilir.

Israr eder, küser, suçluluk yaratır veya baskıyı artırır.

 ⁠SINIRLARINIZI KÜÇÜK KÜÇÜK TEST EDER

Önce küçük bir sınırı ihlal eder. Tepki görmezse sınırı biraz daha ileri taşır.

SESSİZLİĞİ CEZA OLARAK KULLANABİLİR

Sorunu konuşmak yerine iletişimi keserek karşısındakini geri adım atmaya zorlayabilir.

 ⁠SICAK-SOĞUK DAVRANABİLİR

Bir gün sizi göklere çıkarırken ertesi gün değersiz hissettirebilir.

Bu belirsizlik kişiyi sürekli onun ilgisini yeniden kazanmaya yöneltebilir.

AŞK VE SADAKAT

 ⁠AŞKI DA KENDİ İHTİYACI ÜZERİNDEN YAŞAYABİLİR

Karşısındaki insanın kim olduğundan çok, ona ne hissettirdiği ve ne sağladığı önem kazanabilir.

İlgi, hayranlık, cinsellik, güvence, statü, destek…

 ⁠İLİŞKİDE KENDİSİNİ AYRICALIKLI GÖREBİLİR

İlişkinin kuralları konusunda kendisi için istisnalar yaratabilir.

 ⁠SADAKAT KONUSUNDA CİDDİ SORUNLAR YAŞAYABİLİR

“Her narsist kesinlikle aldatır” demek doğru değildir.

Ancak yoğun hayranlık ihtiyacı, dışarıdan onay arama, kendisini ayrıcalıklı görme ve sınırları önemsememe sadakat açısından ciddi risk oluşturabilir.

Sadakat yalnızca fiziksel olarak aldatmamak değildir.

İlişkinin güvenini korumaktır.

 ⁠İLİŞKİ BİTMEDEN BAŞKA BİR İLGİ KAYNAĞI ARAYABİLİR

Mevcut ilişkide sorun yaşadığında kendi iç dünyasıyla yüzleşmek yerine yeni bir hayranlık, ilgi veya yakınlık kaynağına yönelebilir.

 ⁠ÖNCE İDEALİZE EDER, SONRA DEĞERSİZLEŞTİRİR

Başlangıçta sizi “eşsiz”, “farklı”, “hayatının insanı” ilan eder.

Sonra aynı insanı küçümseyebilir, değersizleştirebilir veya sürekli yetersiz hissettirebilir.

KISKANÇLIĞI SEVGİ GİBİ GÖSTEREBİLİR

Kontrolü “Seni sevdiğim için kıskanıyorum” diye açıklayabilir.

Oysa sevgi ile sahiplenme aynı şey değildir.

İNSAN İLİŞKİLERİ

İNSANLARI ARAÇ OLARAK GÖREBİLİR

Bir insanın kim olduğundan çok, kendisine ne sağlayabileceğine bakabilir.

İLİŞKİYİ ÇIKAR İLİŞKİSİNE DÖNÜŞTÜREBİLİR

“Ben sana bunu yaptım, sen de bana bunu yapmalısın.”

Yakınlık, sevgi ve dostluk zamanla alışveriş hesabına dönüşür.

 ⁠İHTİYACI OLDUĞUNDA YAKINLAŞABİLİR

İhtiyacı ortadan kalktığında ilgi ve yakınlık da azalabilir.

İNSANLARI KENDİ UZANTISI GİBİ GÖREBİLİR

Karşısındaki kişinin ayrı bir iradesi, sınırı ve isteği olduğunu kabul etmek yerine onu kendi ihtiyaçlarını karşılayan bir uzantı gibi kullanabilir.

“Sen ne istiyorsun?” sorusunun yerini “Sen benim için ne yapıyorsun?” alabilir. 

⁠EMPATİYİ BİLE ARAÇSALLAŞTIRABİLİR

Karşısındaki insanın ne hissettiğini anlayabilir; fakat anlamak her zaman önemsemek anlamına gelmez.

Bazen birinin zayıf noktasını bilmek, onu daha iyi kullanabilmek için de kullanılabilir.

 ⁠BAŞKASININ ACISINI KÜÇÜMSEYEBİLİR

Kendi acısı çok büyük ve haklı; başkasının acısı ise abartılı veya önemsiz görülebilir.

İYİLİK VE PARA

YARDIMSEVER BİR İMAJ OLUŞTURABİLİR

Çevresine karşı cömert, düşünceli ve fedakâr görünmeye büyük önem verebilir.

Ama asıl soru şudur:

Yaptığı iyiliği karşılık beklemeden yapabiliyor mu?

İYİLİĞİ BORCA DÖNÜŞTÜREBİLİR

“Ben senin için neler yaptım” cümlesi sıklaşıyorsa, iyilik artık destek olmaktan çıkıp ilişki üzerinde kullanılan bir koz hâline gelebilir.

Gerçek iyilik insanı borçlandırmaz.

PARAYI GÜÇ ARACINA DÖNÜŞTÜREBİLİR

Para verir, hediye alır, maddi destek olur; fakat karşılığında minnet, sadakat, itaat veya söz hakkı bekleyebilir.

Gerçek cömertlik insanı özgür bırakır. Manipülatif cömertlik ise insanı kendisine borçlu bırakır.

DIŞARIYA KARŞI CÖMERT, YAKININA KARŞI HESAPÇI OLABİLİR

Çünkü mesele gerçekten vermekten çok, veren kişi olarak görünmek olabilir.

İTİBAR VE MASKE

İTİBARI ONUN İÇİN ÇOK ÖNEMLİDİR

Hata yapmaktan çok, hatasının görülmesinden korkabilir.

İnsanların gözündeki “iyi insan” görüntüsünü korumak için gerçeği çarpıtabilir veya karşısındakini suçlu gösterebilir.

Bazıları için asıl korkutucu olan kötü bir şey yapmak değil, kötü biri olarak görülmektir.

ÇOK GÜÇLÜ BİR MASKESİ OLABİLİR

Herkese karşı kibar, sakin, yardımsever, başarılı, sempatik ve güvenilir görünebilir.

Bu nedenle hedef aldığı kişinin anlattıkları çevre tarafından inanılmaz bulunabilir.

“O mu? Asla. O çok iyi biridir.”

İşte güçlü maske tam da burada işe yarar.

SİZ DAHA KONUŞMADAN KENDİ HİKÂYESİNİ ANLATABİLİR

Çevresine önceden sizinle ilgili kendi anlatısını aktarabilir.

Böylece siz kendinizi savunduğunuzda bile “kendini aklıyor” gibi görünebilirsiniz.

KENDİSİNİ KORUMAK İÇİN KARŞISINDAKİNİ İTİBARSIZLAŞTIRABİLİR

Kendi davranışı ortaya çıkacaksa dikkati sizin kusurlarınıza çevirebilir.

GÜÇ, BAŞARI VE REKABET

1.⁠ ⁠BAŞKASININ BAŞARISINDAN RAHATSIZ OLABİLİR

Sizin başarınız onun kendisini değersiz hissetmesine yol açıyorsa bunu kutlamak yerine küçümseyebilir.

HER ŞEYİ REKABETE DÖNÜŞTÜREBİLİR

Arkadaşlık, iş veya sosyal ilişkiler bile “kim daha başarılı, kim daha güzel, kim daha çok kazanıyor?” yarışına dönüşebilir.

 ⁠BAŞARINIZI KÜÇÜMSEYEBİLİR

“Şansın vardı.”

“Onun yardımıyla yaptın.”

“Abartılacak bir şey değil.”

gibi ifadelerle başarınızın değerini azaltabilir.

KONTROLÜ KAYBETMEYE TAHAMMÜL EDEMEYEBİLİR

Karşısındaki kişi bağımsızlaştıkça, sınır koydukça veya artık yönlendirilemez hâle geldikçe ilişki bozulabilir.

PEKİ NEDEN İNSANLAR ONLARA İNANIYOR?

Çünkü manipülatif kişi her zaman kötü görünmez.

Bazen çok sakin konuşur.

Siz ise yaşadığınız şeyin içindesinizdir; kırgın, öfkeli veya ağlamaklı olabilirsiniz.

Dışarıdan bakan kişi sakin olanı daha makul sanabilir.

Ama:

Sakin olmak haklı olmak değildir.

Üstelik manipülatif kişi çoğu zaman hikâyeyi sizden önce anlatır.

İnsanlar da çoğu zaman gerçeğin kendisinden önce, kendilerine anlatılan hikâyenin tutarlılığına inanırlar.

Bu yüzden güçlü bir maske, yalnızca insanları kandırmaz.

Gerçeği yaşayan kişiyi de bir süre yalnız bırakabilir.

PEKİ SAĞLIKLI İNSANLA ARASINDAKİ FARK NEDİR?

Sağlıklı insan da hata yapar.

Bazen bencil davranır.

Bazen öfkelenir.

Bazen yanlış söyler.

Bazen kıskanır.

Bazen savunmaya geçer.

Ama fark şuradadır:

Hatasını görebilir.

Sorumluluk alabilir.

Özür dileyebilir.

Eleştiriden bir şey öğrenebilir.

“Hayır” cevabına saygı gösterebilir.

Yaptığı iyiliği koz olarak kullanmaz.

Parayı güç aracına dönüştürmez.

Başkasının başarısını tehdit olarak görmez.

Karşısındaki insanı kullanmak yerine onun ayrı bir birey olduğunu kabul eder.

Ve belki bütün bu listenin en önemli ölçüsü şudur:

Bir insanın herkese nasıl davrandığına değil, kendisine hiçbir şey kazandırmadığınızda size nasıl davrandığına bakın.

Çünkü maskeyi taşımak kolaydır.

Asıl karakter, çıkar ortadan kalktığında ortaya çıkar

Gerçek sevgi sizi kendisine bağımlı hâle getirmez.

Gerçek iyilik sizi borçlandırmaz.

Gerçek dostluk sizi kullanmaz.

Gerçek özgüven eleştiriden korkmaz.

Gerçek insanlık ise başkasını kendi çıkarının aracı hâline getirmez.

Bir insanın söylediği sözlere değil, tekrar tekrar sergilediği örüntüye bakın.

Çünkü maskenin anlattığı başka, davranışların anlattığı başka ise; gerçeği aramanız gereken yer sözler değil, davranışlardır.

Haftaya başka bir yazıda buluşmak üzere hoşçakalın 

HANIM DEMİRBAŞ

SOSYAL PEDAGOG 

BİREYSEL ÇİFT VE AİLE DANIŞMANI

Bazen durup etrafıma bakıyorum ve kendi kendime şu soruyu soruyorum: Biz gerçekten bu kadar hızlı değişiyor muyuz, yoksa değişimin hızına yetişemediğimiz için mi kendimizi geride kalmış hissediyoruz? Daha dün gibi hatırladığımız bazı şeyler bugün nostalji oldu. Bir zamanlar hayatımızın vazgeçilmezi olan birçok alışkanlık, teknoloji ve hatta iletişim biçimi artık yerini başka şeylere bıraktı. Peki bundan on yıl sonra, yani 2035’te hayatımız nasıl olacak? Bugün elimizde tuttuğumuz telefonların, kullandığımız yapay zekâların, akıllı evlerin, sürücüsüz araçların, dijital bankacılığın ve giderek hayatımızın her alanına giren teknolojilerin aslında geleceğin küçük bir provası olduğunu düşünüyorum. Çünkü değişim artık kapımızı çalmıyor. Çoktan içeri girdi. Biz ise çoğu zaman onun nereye kadar gideceğini düşünmeden hayatımıza devam ediyoruz.

2035 yılına geldiğimizde bugün bize olağanüstü gelen pek çok şey sıradanlaşmış olabilir. Çocuklarımızın bugün şaşırdığı teknolojiler belki de onların çocuklarına anlatacağı eski hikâyelere dönüşecek. Tıpkı bizim çocukluğumuzda büyük bir olay gibi görünen bazı teknolojilerin bugün müzelerde sergilenmesine şaşırdığımız gibi. Fakat benim asıl merak ettiğim teknoloji değil, insan. Çünkü teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, geleceğin en büyük sorusu yine insan olacak. Nasıl yaşayacağız? Nasıl çalışacağız? Nasıl seveceğiz? Nasıl dostluk kuracağız? Çocuklarımızı nasıl yetiştireceğiz? Birbirimize ne kadar zaman ayıracağız? Ve belki de en önemlisi, bütün bu gelişmişliğin ortasında gerçekten mutlu olabilecek miyiz? 2035’te evlerimizin çok daha akıllı olacağını tahmin etmek zor değil. Evlerimiz bizim alışkanlıklarımızı bizden önce bilecek. Sabah bizi uyandıran sistem yalnızca alarm çalmayacak; uykumuzu, kalp ritmimizi, günlük programımızı ve hatta o günkü enerjimizi değerlendirecek. Evimizin sıcaklığını biz söylemeden ayarlayacak, alışveriş listemizi ihtiyaçlarımıza göre hazırlayacak, eksilen ürünleri fark edecek. Belki buzdolabımız bize ne yememiz gerektiğini söyleyecek, belki aynalarımız sabah yüzümüze baktığımızda sağlık durumumuzla ilgili bazı uyarılar verecek, belki doktor randevusuna gitmeden önce yapay zekâ bize hangi belirtilerimizi takip etmemiz gerektiğini anlatacak. Belki de araçlarımız bizi bizden daha iyi tanıyacak. Bunların bir kısmı bugün bile hayatımızda var. 2035’te ise çok daha ileri seviyelere ulaşmaları mümkün. Fakat burada insanın aklına başka bir soru geliyor: Hayatımız bu kadar kolaylaştığında biz ne yapacağız? Çünkü insanlık tarihinin en büyük çelişkilerinden biri belki de burada yatıyor. Teknoloji bize zaman kazandırmak için geliştirildi. Fakat biz zaman kazandıkça daha çok çalışmaya, daha çok tüketmeye, daha çok ekrana bakmaya ve daha çok yetişmeye çalışıyoruz. Eskiden zamanımız yoktu. Şimdi ise zamanımızı nereye harcadığımızı bilmiyoruz. Belki de 2035’in en büyük problemi teknoloji değil, zamanı yönetememek olacak. İnsanların daha uzun yaşaması da hayatımızın önemli bir parçası hâline gelebilir. Tıp ilerledikçe birçok hastalık daha erken teşhis edilecek, kişiye özel tedaviler yaygınlaşacak, genetik bilgiler sağlık alanında daha fazla kullanılacak. Bugün çaresiz görünen bazı hastalıklar belki de 2035’te daha kolay yönetilebilir hâle gelecek. Fakat yaşam süresinin uzaması başka, hayatın güzelleşmesi başka bir şey. Uzun yaşamak elbette büyük bir nimet. Ama önemli olan yalnızca kaç yıl yaşadığımız değil, o yılların nasıl geçtiği. Bir insan 90 yıl yaşayabilir ama kendisini yalnız hissedebilir. Bir başka insan 70 yıl yaşayabilir ama sevgiyle, dostlukla, üretmekle, paylaşmakla dolu bir hayat sürebilir. O nedenle geleceğin sağlık teknolojileri bize daha uzun bir hayat sunarken, biz kendimize şu soruyu da sormalıyız: “Peki bu hayatın içinde gerçekten yaşıyor muyum?” Çünkü bugün bile etrafımızda hayatı kaçıran çok insan var. Bir masada dört kişi oturuyor ama dört ayrı ekran var. Bir anne çocuğuyla konuşuyor ama çocuğun gözü telefonda. Bir baba eve geliyor ama zihni hâlâ iş yerinde. Arkadaşlar buluşuyor ama herkes birbirinin hayatını dinlemek yerine telefonundan başka insanların hayatlarına bakıyor. Birbirimizin yüzüne bakmayı unutuyoruz. Sesimizi duymayı unutuyoruz. Gerçek bir sohbetin ne kadar kıymetli olduğunu unutuyoruz. 2035’te belki de en değerli şeylerden biri teknoloji olmayacak; insan olacak. Gerçek insan, gerçek sohbet, gerçek dostluk, gerçek bir sarılma, gerçek bir “Nasılsın?” sorusu olacak. Çünkü yapay zekâ bize cevap verebilir ama bizi gerçekten merak eder mi? Bir uygulama bize hatırlatma gönderebilir ama gece yarısı moralimiz bozulduğunda yanımızda oturabilir mi? Bir robot ev işlerini yapabilir ama annemizin elinin sıcaklığını verebilir mi? İşte geleceğin en büyük sınavı burada başlayacak. Teknoloji insanın hayatını kolaylaştırırken, insanlığını azaltmamalı.

2035’te çocukların dünyası da bugünkünden çok farklı olabilir. Bugünün çocukları zaten teknolojinin içine doğuyor. Onlar için yapay zekâ, sanal gerçeklik, akıllı cihazlar ve dijital eğitim olağan şeyler. Belki 2035’te bir çocuğun eğitim hayatı tamamen kişiselleştirilmiş olacak. Çocuğun öğrenme hızına göre ders anlatılacak, zorlandığı konu anında tespit edilecek, eksikleri özel programlarla tamamlanacak. Bu çok güzel bir imkân. Ama eğitim yalnızca bilgi vermek değildir. Çocuğa matematik öğretebiliriz, fen öğretebiliriz, yabancı dil öğretebiliriz, kodlama öğretebiliriz, yapay zekâyı kullanmayı öğretebiliriz. Peki vicdanı kim öğretecek? Empatiyi kim öğretecek? Paylaşmayı, sabretmeyi, kaybetmeyi, yeniden başlamayı, başkasının acısını anlamayı kim öğretecek? Bir çocuğun sınav başarısı kadar karakterinin de önemli olduğunu unutmamalıyız. Çünkü geleceğin en zeki çocuklarını yetiştirip en merhametsiz insanlarını yetiştirmek istemiyorsak, teknolojinin yanında insanı da büyütmek zorundayız. 2035’te çalışma hayatının da bambaşka bir hâle geleceğini düşünüyorum. Bugün birçok insanın yaptığı işleri yarın makineler ve yapay zekâlar yapabilir. Bazı meslekler azalırken yeni meslekler ortaya çıkacak. İnsanlar belki daha esnek saatlerle çalışacak. Evden çalışma, hibrit sistemler ve dijital iş modelleri daha da yaygınlaşacak. Ama burada da önemli bir mesele var. İnsan çalışmayı sadece para kazanmak için yapmıyor. Çalışmak aynı zamanda kendini değerli hissetmek, üretmek, topluma katkıda bulunmak ve bir amaca sahip olmak demek. Bir makine bizim yerimize işi yaptığında, insan kendisini nerede konumlandıracak? Belki geleceğin en önemli mesleklerinden biri “insan kalabilmek” olacak. Çünkü makinelerin hesaplayabildiği, analiz edebildiği ve üretebildiği bir dünyada insanın farkı; vicdanı, yaratıcılığı, sezgisi, sevgisi ve sorumluluğu olacak.

2035’te para kavramı da değişebilir. Dijital ödemeler çok daha yaygınlaşabilir. Nakit para hayatımızdan daha fazla çekilebilir. Bankacılık işlemlerinin büyük bölümü birkaç saniyede yapılabilir. Alışveriş alışkanlıklarımız tamamen değişebilir. Fakat tüketim konusunda kendimize dikkat etmezsek, teknoloji bizi daha özgür değil, daha bağımlı hâle getirebilir. Bugün bile bir ürün görüp ihtiyacımız olup olmadığını düşünmeden satın alabiliyoruz. Yarın yapay zekâ bizim neyi sevdiğimizi, neye ihtiyaç duyduğumuzu, hangi renkten hoşlandığımızı, hangi markaya daha kolay ikna olduğumuzu bizden daha iyi biliyor olabilir. O zaman karşımıza çok ciddi bir soru çıkacak: “Gerçekten ben mi karar veriyorum, yoksa benim için hazırlanan seçeneklerden birini mi seçiyorum?” İşte özgürlük belki de geleceğin en önemli tartışmalarından biri olacak.

2035’in dünyasında çevre meselesi de hayatımızın merkezinde olacak. İklim değişikliği, su kaynakları, kuraklık, doğal afetler, hava kirliliği ve gıda güvenliği bugün olduğu gibi gelecekte de insanlığın en büyük sınavlarından biri olacak. Belki daha gelişmiş teknolojiler sayesinde enerji üretiminde önemli ilerlemeler sağlayacağız. Belki elektrikli araçlar çok daha yaygınlaşacak. Belki akıllı şehirler enerji ve suyu daha verimli kullanacak. Belki binalar kendi enerjisini üretecek. Ama doğaya verdiğimiz zararı teknoloji tek başına düzeltemez. Çünkü dünyanın bize ihtiyacı yok. Bizim dünyaya ihtiyacımız var. Bunu anlamamız gerekiyor.

2035’te belki bazı insanlar temiz suya ulaşmanın, bugün lüks bir otomobile sahip olmak kadar önemli olduğunu konuşacak. Belki çocuklarımıza “Bizim zamanımızda böyle değildi” diye başlayan cümleler kuracağız. Ve umarım bu cümleyi anlatırken utanacağımız bir geçmişimiz olmaz.Geleceğin şehirleri de değişecek. Daha akıllı, daha bağlantılı, daha otomatik şehirlerde yaşayabiliriz. Trafik sistemleri birbirleriyle iletişim kurabilir, toplu taşıma araçları daha akıllı hâle gelebilir, binalar enerji tüketimini kendi kendine düzenleyebilir. Ama şehirler ne kadar akıllı olursa olsun, içinde yaşayan insanlar mutsuzsa o şehir gerçekten gelişmiş sayılır mı? Bence sayılmaz. Bir şehrin gelişmişliği yalnızca gökdelenlerinin yüksekliğiyle ölçülmemeli. O şehirde yaşlı bir insan kendini güvende hissedebiliyor mu? Bir çocuk parkında özgürce oynayabiliyor mu? Engelli bireyler rahatça hareket edebiliyor mu? Bir kadın gece evine güvenle ulaşabiliyor mu? İnsanlar birbirlerine saygı duyuyor mu? Komşuluk hâlâ var mı? İşte gerçek medeniyet biraz da bunlarla ölçülmeli.

2035’te ilişkilerimizin nasıl olacağı ise belki de en büyük bilinmezlerden biri. Çünkü teknoloji iletişimi kolaylaştırırken bazen yakınlığı azaltıyor. Bir mesajla “özledim” diyebiliyoruz ama gerçekten gidip sarılmıyoruz. Bir kalp emojisi gönderiyoruz ama karşımızdaki insanın kalbini gerçekten anlamıyoruz. Sosyal medyada yüzlerce, binlerce insanla bağlantımız olabiliyor ama zor zamanımızda kapımızı çalacak bir kişi bulamayabiliyoruz. Belki 2035’te insanların en büyük zenginliği takipçi sayısı değil, güvenebildiği insan sayısı olacak. Çünkü insanın hayatında kaç kişinin olduğu değil, kaç kişinin gerçekten yanında olduğu önemlidir. Bazen bir insanın binlerce tanıdığı vardır ama bir tane bile gerçek dostu yoktur. Bazen de yalnızca iki üç insan vardır hayatında ama o insanlar onun bütün dünyasına yeter. Belki geleceğin en büyük lüksü de bu olacak: gerçek bir dost, gerçek bir aile, gerçek bir sevgi ve gerçek bir huzur. 2035’e baktığımda teknolojiyle dolu bir dünya görüyorum. Ama ben o dünyanın içinde insanı kaybetmek istemiyorum. Çocuklarımızın yapay zekâyı kullanmasını istiyorum ama anne babalarının elini tutmayı da bilmelerini istiyorum. Daha akıllı şehirlerde yaşamalarını istiyorum ama komşularının kapısını çalmayı unutmamalarını istiyorum. Daha uzun yaşamalarını istiyorum ama hayatı sadece bir ekrandan izlememelerini istiyorum. Daha çok kazanmalarını istiyorum ama paranın her şey olmadığını bilmelerini istiyorum. Daha çok bilgiye ulaşmalarını istiyorum ama bilgiden önce vicdanı öğrenmelerini istiyorum.

Çünkü geleceği teknoloji kuracak olabilir ama geleceğin nasıl bir yer olacağını yine insan belirleyecek. 2035 belki uçan arabaların, yapay zekâların ve robotların dünyası olacak. Belki bugün hayal bile edemediğimiz teknolojiler günlük hayatımızın sıradan bir parçası hâline gelecek. Ama bütün bunların arasında bir şeyi kaybetmemeliyiz: kendimizi. Çünkü insan kendisini kaybederse dünyanın en gelişmiş teknolojisine sahip olması hiçbir şeyi değiştirmez. Bir gün makineler bizim yerimize düşünebilir, bizim yerimize hesaplayabilir, bizim yerimize alışveriş yapabilir, bizim yerimize çalışabilir. Belki bizim yerimize bazı kararlar bile verebilir. Ama sevmenin, affetmenin, vicdanın, merhametin ve insan olmanın anlamını makinelerden beklememeliyiz. 2035’in dünyasını bugünden hazırlıyoruz. Çocuklarımıza verdiğimiz eğitimle, doğaya yaptığımız her davranışla, teknolojiyi nasıl kullandığımızla, birbirimize nasıl davrandığımızla, tükettiklerimizle, ürettiklerimizle ve en önemlisi insanlığımızı ne kadar koruyabildiğimizle geleceği şekillendiriyoruz. Belki 2035 geldiğinde geriye dönüp bugüne bakacağız ve “Ne kadar değişmişiz” diyeceğiz. Ama umarım ardından şu cümleyi de kurabiliriz: “Evet, çok değiştik ama insanlığımızı kaybetmedik.” Çünkü benim geleceğe dair en büyük dileğim daha hızlı bir dünya değil, daha insanca bir dünya. Daha teknolojik bir dünya elbette olabilir. Daha zengin olabiliriz. Daha uzun yaşayabiliriz. Daha akıllı şehirlerde oturabiliriz. Daha gelişmiş araçlara binebiliriz. Hastalıkları daha erken teşhis edebiliriz. Yapay zekâ hayatımızın her alanında bize yardımcı olabilir. Ama bütün bunların yanında birbirimizin yüzüne bakmayı, sofrada telefonları bir kenara bırakmayı, büyüklerimizin hâlini sormayı, çocuklarımızı gerçekten dinlemeyi, dostlarımızın derdine ortak olmayı ve ihtiyaç duyduğumuzda birbirimizin elinden tutmayı unutursak, geleceğin bütün teknolojileri bize eksik bir hayat bırakır. Belki de 2035’in en önemli sorusu “Ne kadar gelişmiş olacağız?” olmayacak. Asıl soru şu olacak: “Bunca gelişmişliğin içinde ne kadar insan kalabileceğiz?” Ben geleceğe korkuyla değil, merakla bakıyorum. Çünkü gelecek henüz yazılmadı. 2035 henüz gelmedi. Ve belki de en güzel tarafı bu. Bugün yaptığımız seçimler, yarının dünyasını şekillendirecek. Belki geleceği tamamen değiştiremeyiz ama kendi hayatımızdaki geleceği değiştirebiliriz. Bugün çocuğumuza ayıracağımız birkaç dakika, bugün doğaya göstereceğimiz biraz daha fazla özen, bugün ihtiyacı olan bir insana uzatacağımız bir el, bugün telefonumuzu kapatıp gerçekten dinleyeceğimiz bir insan, bugün söyleyeceğimiz içten bir “Seni seviyorum” belki de 2035’in dünyasını değiştirecek en büyük teknolojiden çok daha değerli olacak.

Çünkü teknoloji geleceği hızlandırır. Ama insanlık geleceğe anlam verir. Ve ben inanıyorum ki 2035’te hayatımız nasıl olursa olsun, asıl mesele dünyanın ne kadar değiştiği değil, bizim bu değişimin içinde kim olduğumuz olacak. Belki yıllar sonra bir sabah uyanacağız ve evimiz bize günaydın diyecek. Arabamız bizi gideceğimiz yere kendi götürecek. Yapay zekâ bütün günümüzü planlayacak. Sağlık sistemleri bedenimizi bizden önce tanıyacak. Cüzdanımız cebimizde olmayacak. Çocuklarımız sınıfa gitmeden dünyanın öbür ucundaki öğretmenle ders yapacak. Şehirler kendi kendini yönetecek ve belki hayatımız hiç olmadığı kadar kolay olacak. Ama o sabah bütün bu kolaylığın içinde bir an durup kendimize şu soruyu sormalıyız: “Ben bugün kimin hayatına dokundum?” İşte o soruya vereceğimiz cevap, 2035’in gerçek fotoğrafı olacak. Çünkü geleceğin teknolojisini belki mühendisler tasarlayacak. Geleceğin şehirlerini mimarlar kuracak. Geleceğin yapay zekâlarını bilim insanları geliştirecek. Ama geleceğin ruhunu yine biz belirleyeceğiz.

Ve umarım 2035’e geldiğimizde yalnızca daha akıllı cihazlarımız değil, daha akıllı kalplerimiz de olur. Daha çok bilen değil, daha çok anlayan; daha çok tüketen değil, daha çok paylaşan; daha çok konuşan değil, daha çok dinleyen; daha çok görünen değil, gerçekten var olan; daha çok takipçiye değil, daha çok gerçek dosta sahip olduğumuz bir dünya kurabiliriz. Çünkü sonunda hepimiz aynı yere varıyoruz. İnsan, teknolojiyle ne kadar ilerlerse ilerlesin, yine sevgiye, güvene, dostluğa, aileye, huzura ve samimiyete ihtiyaç duyuyor. Belki 2035’te dünya çok değişecek. Ama insanın kalbine duyduğu ihtiyaç değişmeyecek.

Benim dileğim de tam olarak bu: Gelecek gelsin, teknoloji gelişsin, bilim ilerlesin, hayat kolaylaşsın ama insan, insan kalmayı unutmasın. Çünkü geleceğin en büyük başarısı, makineleri insanlaştırmak değil; insanı insan olarak koruyabilmek olacaktır.

Bir sonraki yazımda buluşmak üzere sevgiyle kalın ….

SEÇİL ESKİOĞLU

GAZETECİ / YAZAR

14 YIL ÖNCEKİ FOTOĞRAF İDDİASI

Tartışmanın ertesi günü konu çok daha hassas bir noktaya taşındı. Neslihan Acar, bundan yaklaşık 14 yıl önce eski eşi Levent İnanır tarafından fiziksel şiddete maruz kaldığını ve o döneme ait olduğunu öne sürdüğü bir fotoğrafı yıllarca sakladığını iddia etti. Acar’ın iddiasına göre söz konusu fotoğraf, son yaşanan tartışmanın ardından Levent İnanır tarafından Acar’ın 77 yaşındaki annesi Ayten Acar’a gönderildi. İddiaya göre fotoğrafı gören Ayten Acar, kızının yeniden şiddet gördüğünü düşünerek fenalaştı. Yaşananların ardından Neslihan Acar, Levent İnanır hakkında uzaklaştırma kararı aldıracağını açıkladı. Burada özellikle altını çizmek gerekiyor… Ortaya atılan şiddet iddiaları tarafların açıklamalarına dayanıyor. Bu iddiaların hukuki süreçte nasıl değerlendirileceği ve gerçeğin tüm yönleriyle ortaya çıkıp çıkmayacağı ise ayrı bir konu.

KADİR İNANIR'IN MİRASI GÖLGEDE KALDI

Bütün bu yaşananların içinde beni en çok düşündüren ise şu… Kadir İnanır gibi Türk sinemasında yıllarca iz bırakmış bir ismin ardından konuşulması gereken onca güzel hikaye, onca film, onca emek varken,gündemin miras tartışmaları, aile içi açıklamalar ve karşılıklı suçlamalarla şekillenmesi… Yeşilçam'ın hafızasında Kadir İnanır yalnızca bir oyuncu değildi. O, ‘Tatar Ramazan’dan ‘Selvi Boylum Al Yazmalım’a, sayısız filmle milyonların hafızasına yerleşmiş bir sinema insanıydı. Bugün onun mirası konuşuluyor olabilir. Ama asıl mirasın yalnızca maddi değerlerden ibaret olmadığını unutmamak gerekiyor. Bir sanatçının gerçek mirası, geride bıraktığı eserleri, insanlarda oluşturduğu iz ve yıllar sonra bile hatırlanan karakterleridir.

SONER ARICA'NIN SESSİZLİĞİ DE DİKKAT ÇEKTİ

Bu tartışmalar sürerken, miras polemiklerinin dışında kalan bir başka isim olan Soner Arıca'nın sessizliği de dikkat çekti. Aile içerisinde yaşanan tartışmalar kamuoyuna yansırken, Arıca'nın bu süreçte herhangi bir açıklama yapmaması özellikle magazin dünyasının gözünden kaçmadı. Fakat bazen sessizlik de bir tercihtir. Ve belki de böylesine hassas bir dönemde, herkesin kendi sözünü seçerek söylemesi kadar, bazı insanların susmayı tercih etmesi de anlaşılabilir. Sonuçta ortada sadece bir miras tartışması yok. Ortada yıllara yayılan ilişkiler, kırgınlıklar, aile bağları ve kamuoyunun önünde yaşanan ağır iddialar var. Ve bütün bu karmaşanın ortasında bir isim duruyor… Kadir İnanır… Onun yıllarca sinemaya verdiği emeğin, bugün yaşanan tartışmaların gölgesinde kalmaması dileğiyle… Çünkü Yeşilçam'ın efsaneleri, miras kavgalarıyla değil, bıraktıkları filmlerle hatırlanmayı hak ediyor.

Şehnaz DİLAN

Merhaba, bugünkü yazıma, günlük hayatta olmazsa olmazlarımızdan birinin hikayesiyle başlamak istedim. Evet hayatımızda olmazsa olmazlarımızdan bazı kahramanlar vardır onlar ne alkış beklerler ne de hak ettikleri değeri görürler sessizce görevlerini yapar, sonra bir bardakta başları öne eğik şekilde yeni görevlerini beklerler işte diş fırçası da böyle bir kahramandır.

Her sabah uykulu gözlerle aynaya baktığımızda ilk karşılaştığımız dostlarımızdan biridir o. Küçük yaşlarımızdan bu yana büyüklerimiz tarafından bize öğretilenlerin en başında idi her zaman

“ Sabah kalkınca Lavaboya git, önce yüzünü yıka, sonra dişini fırçala ve günlük hayata başla” 

Bunlar taaa ilk okulda bize öğretilmeye başlamıştı.. Hatta günümüze dönersek, henüz anaokuluna gitmekte olan minik çocuklarımız bile bunları bilmekte. Onlar biz daha uyanmadan önce bile görev başındalar, gece boyunca ağzımızda kurulan dişlerimizin baş düşmanı görünmez bakteri ordularına karşı tek başına mücadele eder, bizden ne maaş ister ne de teşekkür, tek istediği şey, günde birkaç dakika bizimle vakit geçirebilmektir.

Bazen hayal gücümü çalıştırırım da, düşünürüm eğer bir diş fırçası dile gelseydi muhtemelen bizlere şöyle derdi:

"Ben senin dişlerini yıllardır koruyorum, benim sayemde inci gibi sıralı dişlerinle gülümsemeler dağıtıyorsun, ama sen ise beni bazen günlerce unutuyorsun hatta bazı sabahlar yüzüme bile bakmadan çıkıp gidiyorsun!"

Bu sözlerinde haklı olmaz mıydı?

Öylesine sıradan görünür ki onun da bir tarihi, bir serüveni, hatta insanlık kadar eski bir hikâyesi olduğunu çoğu zaman düşünmeyiz. Oysa bugün banyolarımızda, lavabolarımızın sessiz köşesinde duran o küçük alet, binlerce yıllık bir medeniyet yolculuğunun tanığıdır.

Belki de insanlığın en mütevazı kahramanlarından biridir diş fırçası.

Çünkü onun hikâyesi yalnızca temizlik hikâyesi değildir; sağlık, estetik, yaşam kalitesi ve insanın kendine duyduğu saygının hikâyesidir.

İnsanlık, dişlerini temizleme ihtiyacını modern çağda keşfetmedi.

Arkeolojik bulgular, yaklaşık beş bin yıl önce yaşayan insanların bile ağız temizliğine önem verdiğini gösteriyor. Eski Mısırlılar, dişlerini temizlemek için ezilmiş kaya tuzu, kurutulmuş çiçekler ve çeşitli minerallerden oluşan karışımlar kullanıyordu.

O yıllarda henüz diş fırçası icat edilmemişti ama ihtiyaç vardı çünkü insanlar doğal olarak o zaman da diş ağrısı çekiyordu, kötü nefes kokusu sosyal hayatı etkiliyordu.

Tarihin derinliklerine inersem yapılan arkeolojik çalışmalar sonucu ortaya çıkarılan tabletlerde , Mezopotamya'da, Hindistan'da ve Çin'de insanların ağaç dallarının uçlarını çiğneyerek lifli hale getirdiği yazılılıydı onlar bu liflerle dişlerini temizliyordu. Hatırlayanlarınız mutlaka vardır, bizler çocukken, dedelerimiz yada ninelerimiz “Misvak” adı verilen bir ağacın kabuklarıyla dişlerini temizlerdi. 

XVIII. yüzyıl sonralarıydı, İngiltere İç Savaşı'nda isyana sebep olduğu için hapse atılan William Addis, 1780'de hapishanedeki hücresinde birgün yemek yerken, yediği yemeğin et parçaları dişlerinin arasına takılmış bundan çok rahatsızlık duymuştu, uzun uzun düşündü, sonra kenara ayırdığı kemik parçalarına, battaniyesindeki domuz kıllarını tek tek yolup, sarıp bağlayarak basit bir düzenek hazırladı. O an muhtemelen tarihe geçtiğinin farkında değildi. Belki yalnızca daha iyi bir çözüm arıyordu, belki de zaman geçirmek istiyordu tabiki bilemiyorum çünkü William Addis hakkında çok fazla bilgiye sahip değilim ama farkında olmadan büyük bir buluşa imzasını atmış olmuştu, işte bazen insanlık tarihindeki büyük değişimler tam da böyle başlar. Sessizce, gösterişsizce ve kimsenin alkışlamadığı anlarda.

William Addis'in hayat hikâyesinde beni en çok etkileyen şey, başarının ihtişamı değil; umudun sıradanlığıdır. Çünkü o, imkânların bol olduğu bir laboratuvarda değil, kısıtlılığın içinde düşünmeye başladı, çoğu insanın pes edeceği bir ortamda yeni bir fikir üretti. 

Ne kadar ilginçtir ki insanlar çoğu zaman büyük buluşları gökyüzüne çıkan roketlerle, karmaşık makinelerle veya devasa teknolojilerle ilişkilendirir. Oysa bazen bir insanın yaşam kalitesini artıran en önemli icat, her sabah birkaç dakika kullandığı basit bir araç olabilir. Diş fırçası da bunlardan biridir. Milyarlarca insanın günlük hayatına dokunan bu küçük nesne, aslında insanlığın sağlığına yapılan sessiz bir katkıdır.

William Addis'in adı çoğu zaman tarih kitaplarının kalın sayfalarında yer almaz. Onun adına anıtlar dikilmez, filmler çekilmez, meydanlar doldurulmaz. Eminim çoklarınız onun adını ilk kez benim satırlarımdan duydunuz çünkü o sıradan bir mahkum olduğu için adı bile pek anılmaz ama gerçek olan birşey varki, her sabah milyonlarca insanın elinde, farkında olmadan onun mirası yaşamaya devam eder.

Belki de gerçek başarı tam olarak budur. İnsanların hayatını değiştirmek ama bunun için sürekli hatırlanmayı beklememek, dünyaya bir iz bırakmak o izin üzerinde kendi adını büyütmeye çalışmamak.

Bu yüzden her sabah dişlerimizi fırçalarken elimizde tuttuğumuz nesneye belki bir anlığına farklı gözle bakabiliriz. Çünkü o küçük araç, insan iradesinin, merakın ve umudun sessiz bir sembolüdür. Ve onun hikâyesi, William Adidas adında unutulmuş bir adamın insanlığa bıraktığı mütevazı ama ölümsüz bir armağandır. 

Sonuç olarak, diş fırçası hayatımızdaki en mütevazı ama en etkili sağlık araçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam, küçük ama düzenli alışkanlıklarla inşa edilir. Belki de yapmamız gereken tek şey, her gün aynanın karşısında kendimize şu soruyu sormaktır: “Bugün sağlığım için ne yaptım?” Cevap çoğu zaman elimizdeki o küçük fırçada gizlidir.

Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın ama hep dostça kalın 

CELAL KODAMANOĞLU

GENEL YAYIN KOORDİNATÖRÜ

Bazı tablolar vardır; bakarsınız, beğenirsiniz ve geçersiniz. Bazıları ise yıllar boyunca peşinizi bırakmaz. Bir müzede gördüğünüzde gözlerinizi üzerine kilitler, evinizde asılıysa odanın havasını değiştirir ve bazı tablolarda vardır ki onlar sadece bir resim değil bir hikaye veya bir efsane hatta bir korku mirasıdır.

"Ağlayan Çocuk" adlı tablo da tam olarak böyle bir eserdir.

80 li, 90 lı, hatta 2000 li yılların başlarında dünyada milyonlarca evin duvarlarında, yurdumuzda ise her evden öte minibüslerin arkalarında, okullarda, aklınıza gelebilen her yeri süsleyen bu tablo, benim evimde hiçbir zaman olmadı nedenini resmin uğursuzluğuna bağlamayın , öyle batıl inançlarım yoktur benim, sevmedim, sevemedim ben bu resmi çünkü çocuklar hiç ağlamasın, hep gülsünler istiyorum.

Bir akım gibi zamanla dünyanın en gizemli sanat eserlerinden biri hâline geldi. Kimi için yalnızlığın resmi, kimi için savaşların ardından kalan yetimlerin sembolü, kimi içinse uğursuzluğun ta kendisi... Ağlayan çocuk yada bizdeki adı ile “Çiko” 

Tabloya ilk baktığınızda gördüğünüz şey oldukça basittir büyük gözleri yaşlarla dolmuş küçük bir çocuk, yüzünde tarifsiz bir hüzün, dudaklarında donmuş kalmış konuşulamayan acılar. İnsan, bu çocuğun neden ağladığını tabiki merak ediyor.

Belki annesini kaybetmiştir.

Belki evini.

Belki de yaşayamadığı çocukluğunu...

Tam da bu bilinmezlik, tabloyu sıradan bir resim olmaktan çıkarıp efsaneleştiren ilk adım oluyor. Ben yazımın en başında demiştim bu tabloyu hiç sevmedim diye yapı olarak çocukları çok severim onlar masumdur, günahsızdır hiçbir çocuğun ağlamasını istemem, onlar hep gülmeli… 

Düşünebiliyor musunuz, Osman Hamdi bey, Vincent Van Gogh, Pablo Picasso’nun hatta Salvador Dali’nin ünlü tablolarını dahi gölgede bırakan belki de ismi az duyulan İtalyan ressam Bruno Amadio’nun onlarca tablosu arasında sadece bir tanesi, ağlayan çocuk tablosu birden dünya gündemine oturuyor… 

Bende düşünmedim değil “Niye gülen çoçuk değilde, ağlayan çocuk?” araştırmalarım beni ressam, Bruno Amadio’nun II. Dünya Savaşı'nın ardından Avrupa'nın yıkıntılarla dolu sokaklarında büyüyen çocuklardan ilham aldığı söylentilerine götürdü.. 

Belki de anlatılanlar doğruydu çünkü savaşın bıraktığı enkaz sadece şehirleri değil, insan ruhlarını da harabeye çevirmişti. Yetim kalan, ailesini kaybeden veya yoksulluk içinde yaşam mücadelesi veren onbinlerce çocuk vardı.

Amadio'nun fırçasından çıkan “Ağlayan Çocuklar Serisi” Bu acının resmedilmiş hâli söylentilerinin doğruluğunu adeta ispatlar gibiydi..

Ancak hikâyemiz burada bitmiyordu, asıl gizem yıllar sonra başlayacaktı.

1980'li yıllarda İngiltere'de tuhaf olaylar yaşanmaya başladı. Çeşitli evlerde yangınlar çıkıyor, alevler neredeyse her şeyi küle çeviriyordu fakat yangın sonrasında itfaiyecilerin dikkatini çeken ortak bir ayrıntı vardı duvarlarda asılı “Ağlayan Çocuk” tabloları çoğu zaman zarar görmeden yangından kurtarılıyordu. 

Evler yanıyor...

Mobilyalar kül oluyor...

Çatılar çöküyor... 

İnsanlar yanıyor ama küçük çocuğun gözyaşlarıyla dolu yüzü hâlâ duvarda hiçbir şekilde zarar görmeden duruyordu.

4 Eylül 1985 tarihinde, İngiliz tabloid gazetesi “The Sun” da bir haber yayınlandı. 

-Ron ve May Hall çiftinin Güney Yorkshire’daki evleri yanmıştır. -

Ron’un itfaiye görevlisi kardeşi Peter Hall, gazeteye bir açıklama yaparak enkaza dönen evde hasar görmemiş bir Ağlayan Çocuk tablosu bulduklarını bildirmiştir.

Bu haberin ardından sanki bir yerden düğmeye basılmış gibi haberler gelmeye başladı öyleki her çıkan yangında her şey kül oluyor ama “Ağlayan Çocuk” tabloları asla zarar görmüyordu… 

İngiltere’de kısa sürede bu efsane yaygınlık kazandı ve milli bir mesele haline geldi.

İşler o hale geldi ki Güney Yorkshire İtfaiye Müdürlüğü basın açıklaması yapmak zorunda kaldı.

Açıklamada: Yangınların elektrik kontağı gibi sebeplerle çıktığını, bazı evlerde resmin yanmamasının sebebinin üzerine basıldığı malzemenin özelliklerinden kaynaklandığı ilan edilmişti fakat bu açıklama da insanları sakinleştirememişti.  

İnsanoğlu böylerdir yeterki karalama kampanyası olsun o anda sürü psikolojisi devreye girer her tür paranormal olay bu resimlere bağlanır.

Resmin üzerindeki vernik ateşe dayanıklı olduğundan resim yanmıyor diye açıklama yapmak kimsenin aklına gelmez.

Tüm bu olaylardan sonra The Sun’ın editörü Kelvin MacKenzie, halka şu çağrıda bulundu:

“Evinizde asılı Ağlayan Çocuk resmi hakkında endişeleriniz varsa hemen bize gönderin, biz sizin için onu yok edelim !”

Ve böylece 1985 yılının Cadılar Bayramı günü, The Sun, lanetli olarak kabul ettiği Ağlayan Çocuk resimlerinin yakılması için büyük bir gösteri düzenler yaklaşık 2.500 adet Ağlayan Çocuk kopyası yok edilir.

Aradan onlarca yıl geçmiş olmasına rağmen insanlar hâlâ internette hikâyelerini araştırıyor, belgeseller izliyor ve tartışıyor çünkü bazı resimler sadece boya ve tuvalden oluşmaz, bazıları insan ruhunun aynasına dönüşür.

Bana göre Ağlayan Çocuk tablosu da tam olarak böyledir. Belki lanetli değildir, belki hakkında anlatılanların çoğu bir şehir efsanesinden ibarettir ama bir gerçek var ki inkâr edilemez:

Dünyanın dört bir yanında milyonlarca insan, o çocuğun gözlerine baktığında aynı duyguyu hisseder.

Tarifi zor bir hüzün... 

Sessiz bir yalnızlık... 

Ve sanki yüzyıllardır süren bir yardım çığlığı...

Belki de tabloyu unutulmaz yapan şey gizemi değil, hepimizin içinde sakladığı o küçük, kırılgan ve zaman zaman ağlayan çocuğu hatırlatmasıdır. 

Bazı gözyaşları kurumaz,

Bazı bakışlar unutulmaz,

Ve şunuda vurgulamak isterim ki bazı tablolar vardır asla sessiz kalmaz.

Benimde hiç sevmediğim tabloların başında gelir “Ağlayan Çocuk “ tablosu, uğursuzluğuna inandığımdan falan değil, en başta da söylediğim gibi ben batıl inançlara inanmam, isterim ki dünya yüzeyinde tek bir ağlayan çocuk dahi olmasın, onlar hep gülsün…

Bu günlükte bu kadar, hüzünlendiniz değil mi? Unutmayalım çocuklar bir çiçektir, onları üzmeyelim, ağlatmayalım, onlar hep gülsün, çocuklar bizim geleceğimizdir. 

Başka bir yazımda buluşmak üzere Hoşçakalın, Hoş kalın.

ESRA SONGÜLER 

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ

Dünya, her geçen gün biraz daha ağırlaşan sorunların altında nefes almaya çalışıyor. Bir tarafta savaşlar, diğer tarafta ekonomik sıkıntılar… Bir ülkede insanlar güvenli bir yaşam kurabilmek için mücadele ederken, başka bir ülkede hayat pahalılığı milyonlarca insanın geleceğe dair umutlarını azaltıyor. Savaşın sesi bazen uzaklardan geliyor, ama etkisi dünyanın her köşesinde hissediliyor.

İnsanlık, teknolojide ve bilimde büyük ilerlemeler kaydetti. Uzaya araçlar gönderiyor, hastalıklara çareler arıyor, iletişim sayesinde dünyanın öbür ucundaki insanla saniyeler içinde konuşabiliyor. Ancak bütün bu gelişmelere rağmen, hâlâ savaşların, yoksulluğun ve ekonomik belirsizliklerin ortasında yaşamaya devam ediyoruz.

Asıl düşündürücü olan da bu değil mi?

Bunca imkâna sahip olan insanlık, neden hâlâ birbirine zarar vermekten kurtulamıyor?

Dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan savaşlar, yalnızca cephede mücadele eden askerleri ve o bölgelerde yaşayan insanları etkilemiyor. Savaşın sınırları, çoğu zaman haritaların çok ötesine geçiyor.

Bir ev yıkılıyor, bir aile dağılıyor, bir çocuk okuluna gidemiyor. Bir insan, yıllarca kurduğu hayatını bir anda geride bırakmak zorunda kalıyor. İnsanların en temel hakkı olan güven içinde yaşama duygusu ortadan kalkıyor.

Savaşların ekonomik faturası da en az insani kayıplar kadar ağır oluyor. Hastaneler, okullar, yollar, fabrikalar zarar görüyor. Ülkeler, kalkınmaya ve halkın refahına ayırabilecekleri kaynakları silahlanmaya ve savunmaya yönlendiriyor.

Savaş sona erse bile geride kalan yaraların sarılması yıllar, hatta nesiller sürebiliyor.

Bugün dünyanın herhangi bir yerinde yaşanan savaş, yalnızca o ülkenin sorunu olarak görülmemeli. Çünkü artık ekonomiler birbirine bağlı. Bir ülkedeki kriz, diğer ülkelerin enerji fiyatlarından ticaretine, üretiminden tüketimine kadar birçok alanı etkileyebiliyor.

Dünyada belirsizlik arttığında insanların yöneldiği yatırım araçlarından biri de altın oluyor. Çünkü altın, tarih boyunca ekonomik ve siyasi çalkantı dönemlerinde güven arayışının sembollerinden biri haline geldi.

Savaşlar, ekonomik krizler, enflasyon endişeleri ve piyasalardaki belirsizlikler, altına olan ilgiyi artırabiliyor. İnsanlar, paralarının değerini koruyabilmek için farklı yatırım seçeneklerini değerlendiriyor.

Ancak altının yükselmesi, toplumun bütün kesimleri için aynı anlama gelmiyor.

Elinde altını bulunan kişi için bu durum bir kazanç fırsatı olabilir. Fakat düğün yapacak, ev kuracak veya birikim yapmak isteyen vatandaş için yükselen altın fiyatları yeni bir yük anlamına gelebilir.

Bir zamanlar küçük birikimlerle alınabilen altın, bugün birçok insan için ulaşılması zor bir hedef haline gelebiliyor.

Altının fiyatı yükselirken, insanların alım gücü aynı oranda artmıyorsa burada üzerinde düşünülmesi gereken bir ekonomik gerçek var: Önemli olan yalnızca fiyatların yükselmesi değil, insanların hayatlarını sürdürebilecek bir gelire sahip olmasıdır.

Savaşların ekonomiye etkisi denildiğinde akla gelen önemli konulardan biri de petrol.

Petrol, ulaşımda, sanayide ve üretimin birçok alanında kullanılan temel enerji kaynaklarından biri. Bu nedenle petrol fiyatlarında yaşanan değişimler, yalnızca akaryakıt istasyonlarında değil, market raflarında ve günlük hayatın pek çok alanında hissedilebiliyor.

Petrol fiyatı yükseldiğinde taşıma maliyetleri artabiliyor. Ürünlerin üretim ve dağıtım giderleri yükselebiliyor. Bu da bazı mal ve hizmetlerin fiyatlarına yansıyabiliyor.

Bir başka ifadeyle, dünyanın bir yerindeki savaşın etkisi, başka bir ülkede sofraya konulan ekmeğin, pazardan alınan sebzenin veya işe gitmek için kullanılan aracın maliyetinde kendisini gösterebiliyor.

Ekonominin birbirine bağlı olduğu bir dünyada, hiçbir ülke gelişmelerden tamamen uzak kalamıyor.

Bu nedenle savaşların sona ermesi, yalnızca barış isteyen insanlar için değil, dünya ekonomisinin istikrarı açısından da büyük önem taşıyor.

İnsanlığın ise bu sorunları büyütmek yerine çözmeye ihtiyacı var.

Sağlığınıza dikkat edin, hoşça kalın.

Haftaya başka bir konuda buluşmak üzere hoşçakalın 

MUSTAFA ÇOLAKOĞLU

Yeşilçam oyuncuları… Onların her biri başlı başına bir hikayeydi. Yaklaşık 400 sinema oyuncusunun hayat hikayesini dinledim. Kimi çocukluğunu anlattı, kimi yokluk günlerini… Kimi setlerde yaşadığı zorlukları, kimi bir ekmek uğruna verdiği mücadeleyi… Kimi bir figüran olarak başladığı sinemada yıllar sonra başrol oynadı. Kimi yüzlerce filmde görünmesine rağmen adını kimse bilmedi. Kimi kamera karşısında birkaç saniye göründü ama o birkaç saniyenin arkasında yıllarca süren bir emek vardı. Bugün büyük çoğunluğu aramızda değil. Allah hepsine rahmet eylesin. Fakat onların bıraktığı yalnızca filmler değildi. Bir terbiye bıraktılar. Bir duruş bıraktılar. Bir mütevazılık bıraktılar. Birbirlerine karşı saygıları vardı. Şöhretin ne olduğunu biliyorlardı ama şöhretin insanı neye dönüştürmemesi gerektiğini de biliyorlardı. Yeşilçam'ın büyük ustalarıyla sohbet ederken bunu çok kez gördüm. Karşınızda milyonların tanıdığı bir oyuncu olurdu ama size kendisini anlatırken öyle büyüklenmezdi. ‘Ben kimim ki?’ der gibi konuşurdu. Çünkü onlar şöhretin gelip geçici olduğunu yaşayarak öğrenmişlerdi.

Bir film çekilir, insanlar sinemaya koşar, afişler asılır, gazeteler oyuncuların fotoğraflarını basardı. Oyuncular alkışlanır, sevilir, sokakta görüldüklerinde insanlar etraflarını sarardı. Ama onlar bilirdi… Film biter. Işıklar söner. Set toplanır. Kamera kapanır. Ve herkes kendi hayatına döner. Belki de bu yüzden şöhretin kendilerini esir almasına izin vermezlerdi. Çünkü hayatın kamera karşısındaki birkaç saatten ibaret olmadığını biliyorlardı. Bugün ise bambaşka bir sanat dünyasının içerisindeyiz. Yeni yeni şarkıcılar, oyuncular, sosyal medya fenomenleri çıkıyor. Elbette aralarında gerçekten yetenekli, emek veren, kendisini geliştiren çok değerli insanlar da var. Benim sözüm onlara değil. Benim sözüm, daha dün ortaya çıkıp bugün kendisini dünyanın merkezine koyanlara… Sanatı değil şöhreti hedefleyenlere…Emek vermeden alkış bekleyenlere… İnsanları yalnızca işleri düştüğünde hatırlayanlara… Bazen bir bakıyorum, daha düne kadar telefonlar susmuyor. ‘Abi nasılsın?’, ‘Abi bir görüşelim.’ ‘Abi sana bir şey danışacağım.’, ‘Abi bir haber yapalım.’ ‘Abi klibimi yayınlar mısın?’, ‘Abi programa çıkar mısın?’ Telefonlar arka arkaya geliyor. Mesajlar peş peşe düşüyor. Çünkü bir beklenti var. Bir ihtiyaç var. Bir iş var. Bir kamera var. Bir haber var. Bir ekran var. Bir tanıtım var.

Ama iş bitince… Sessizlik. Telefon susuyor. Mesaj gelmiyor. Sanki dün hiç konuşmamışız gibi. Sanki yıllardır tanışmıyormuşuz gibi. Sanki o insanı şöhrete taşıyan yolda hiç kimsenin emeği olmamış gibi… Oysa gazetecilik bana çok önemli bir şey öğretti… İnsanları yalnızca yükselirken değil, düştüklerinde de tanırsınız. Bir insanın gerçek karakterini, işi düştüğünde değil, işi bittiğinde gösterdiği tavır anlatır. İşi varken herkese ‘Abi’, ‘Babla’, ‘Kardeşim’ diyenlerin bazıları, işi bittiğinde sizi tanımamaya başlayabiliyor. Oysa hayat böyle değil. Bugün sizin ihtiyacınız olabilir. Yarın benim. Bugün sizin telefonunuz çalabilir. Yarın benim. Bugün sizin fotoğrafınız gazetede olabilir. Yarın başka birinin. Bugün siz sahnede olabilirsiniz. Yarın koltukta oturup başkasını izleyebilirsiniz. Hayatın kuralı budur. Ben 38 yıldır bu mesleğin içerisindeyim. Bugün hala insanlarla konuşuyorum. Hala röportaj yapıyorum. Hala haber yazıyorum. Hala sanatçıların hikayelerini dinliyorum. Ama yıllar bana artık insanları daha farklı okumayı öğretti. Kimin gerçekten sanat için mücadele ettiğini… Kimin yalnızca görünür olmak istediğini… Kimin dostluğu menfaat üzerine kurduğunu… Kimin ise hiçbir karşılık beklemeden yanınızda olduğunu… Bunların hepsini zaman gösteriyor. Çünkü zaman, en büyük gazetecidir. Herkesin gerçek hikayesini bir gün ortaya çıkarıyor. Yeşilçam oyuncularını düşündükçe bazen kendi kendime soruyorum… Nerede kaldı o eski terbiye? Nerede kaldı o mütevazılık? Nerede kaldı ‘önce insan’ diyebilmek? Şöhret insanı büyütmez. İnsan, şöhreti taşıyabildiği zaman büyür. Sahnede alkışlanmak kolaydır. Asıl mesele sahneden indikten sonra kim olduğunuzdur. Kamera karşısında gülümsemek kolaydır. Asıl mesele kamera kapandıktan sonra insanlara nasıl davrandığınızdır. Gazetelerde adınızın çıkması kolaydır. Asıl mesele yıllar sonra insanların sizi nasıl hatırlayacağıdır.

Ben 400'e yakın Yeşilçam oyuncusunun hikayesini dinledim. Onların bazıları bugün hayatta değil. Ama isimlerini söylediğimde hâlâ yüzlerde bir tebessüm oluşuyor. Filmleri hala izleniyor. Replikleri hala konuşuluyor. Şarkıları hala söyleniyor. Çünkü onlar yalnızca şöhret olmadılar. Bir dönemin hafızası oldular. Bir dönemin kültürünü taşıdılar. İnsanların hayatlarına dokundular. Bugün onları anarken ‘Ne kadar meşhurdu?’ diye sormuyoruz. ‘Ne güzel insandı…’ diyoruz. İşte asıl miras budur. Bugün şöhret çok kolay elde edilebiliyor. Bir video çekiliyor. Bir şarkı yayınlanıyor. Bir klip hazırlanıyor. Bir televizyon programına çıkılıyor. Sosyal medyada birkaç milyon izlenme (O da şişirme) geliyor. Ve bir anda insan kendisini dev aynasında görmeye başlayabiliyor. Ama unutulan bir şey var… İzlenme, sanat değildir. Takipçi, karakter değildir. Şöhret, kişilik değildir. Alkış, insanı iyi insan yapmaz. İnsanı insan yapan, kimse görmüyorken yaptığıdır. Benim yıllar içerisinde öğrendiğim en önemli şeylerden biri de şu oldu. İnsanlara tepeden bakmayacaksınız. Çünkü hayat çok uzun, ama aynı zamanda çok kısa. Bugün yanınızda çalışan bir insan, yarın sizin patronunuz olabilir. Bugün kapısını çaldığınız bir insan, yarın sizin ona ihtiyaç duyduğunuz kişi olabilir. Bugün küçümsediğiniz bir gazeteci, yarın sizin hikayenizi yazabilir. Bugün ‘Kim bu?’ diye baktığınız bir genç, yarın sizin önünüzde yürüyebilir. Bu nedenle kimseyi küçümsememek gerekiyor. Çünkü hayatın terazisi bazen hiç beklemediğiniz anda yön değiştiriyor.

Ben gazeteciyim. Benim işim insanları şöhret yapmak değil. Benim işim gördüğümü, duyduğumu ve yaşadığımı anlatmak. Bazen bir sanatçının haberini yaparım. Bazen bir oyuncunun hayat hikayesini kaleme alırım. Bazen bir insanın yıllardır kimsenin bilmediği hikayesini ortaya çıkarırım. Ama hiçbir zaman şunu unutmam… Ben gazeteciyim. Bugün biriyle haber yaparım. Yarın başka biriyle. Benim kapım herkese açık olabilir ama gönlümde herkesin yeri aynı değildir. Çünkü yıllar bana kimin gerçekten insan olduğunu öğretmiştir. Ve yılların sonunda şunu çok net söyleyebilirim… Şöhret gelip geçicidir. Alkış gelip geçicidir. Kamera gelip geçicidir. Para gelip geçicidir. Güzellik bile gelip geçicidir. Ama insanın bıraktığı iz kalıcıdır. Bir insanın arkasından ‘İyi insandı’ denilebiliyorsa, bence hayattaki en büyük başarı budur. Çünkü bir gün hepimizin ışıkları sönecek. Bir gün hepimizin telefonu susacak. Bir gün hepimizin adı bir haberin içerisinde geçecek. Ve bir gün, biz de bu dünyadan sessizce geçip gideceğiz. İşte o zaman geriye ne takipçi sayısı kalacak ne alkış ne de şöhret… Geriye yalnızca nasıl bir insan olduğunuz kalacak. Ben yıllardır bu dünyanın içerisindeyim. Çok insan gördüm. Çok şöhret gördüm. Çok yükselişe tanıklık ettim. Çok düşüşe şahit oldum. Bugün telefonları susmayanların yarın kim tarafından aranmadığını gördüm. Bugün herkesin peşinden koştuğu insanların, yıllar sonra unutulduğuna da şahit oldum. Bu nedenle kimseye şöhretinden dolayı hayran olmam. İnsana, insanlığından dolayı değer veririm. Çünkü şöhret bir emanettir. Bugün sizdedir, yarın başkasında. Bugün sahne sizindir, yarın perde kapanır. Ve hayat devam eder. Bütün bunların sonunda söyleyeceğim tek bir cümle var… Biz hancıyız, onlar yolcu. Bu söz, kimseyi küçümsemek için söylenmiş bir söz değil. Tam tersine, hayatın gerçeğini anlatıyor. Ben bu meslekte daha nice insan göreceğim. Nice şarkıcı gelecek, nice oyuncu çıkacak, nice şöhret parlayacak. Kimi kalıcı olacak, kimi birkaç yıl sonra unutulacak. Ama biz burada olacağız. Haberin başında… Haberin peşinde… İnsanların hikayelerinin arasında… Çünkü yolcular değişir, yollar değişir, isimler değişir. Ama hancı, yolun hikayesini bilir. Ben 38 yıldır o hikayenin içerisindeyim. Ve hala öğreniyorum. Hala insan tanıyorum. Hala hikaye biriktiriyorum. Belki de gazeteciliğin en güzel tarafı bu… İnsanların gelip geçtiği bir dünyada, onların hikayelerine tanıklık etmek. Yeşilçam'ın ustaları aramızdan ayrıldı. Allah hepsine rahmet eylesin. Ama onların terbiyesi, mütevazılığı ve insanlığı hala hafızamızda. Bugünün şöhretlerine de geriye dönüp bakmalarını tavsiye etmekten başka söyleyecek fazla sözüm yok. Çünkü hayatın sonunda herkes aynı yere geliyor. Perde kapanıyor. Işıklar sönüyor. Kamera duruyor. Ve geriye sadece insan kalıyor. Biz hancıyız… Onlar yolcu. Yolcular değişir. Ama hancının hafızasında bütün hikayeler kalır.

Habib BABAR

Nerde o eski incelikle yapılan el işleri ve onların sanatçıları?

Eski oymalı, hazeranlı , marküterili , ince ayaklı mobilyalar yalnızca değerini bilen eski insanların evlerinde ya da antikacılarda… Eskiyen evleri çok severim buradaki mobilyalar, hayatta olan sahipleri gibi ölümü bekliyorlar onlar da belki sonunda sokağa atılarak ölecek ya da antikacılara yok pahasına satılacaklar tabi ki mirasçıları tarafından artık onlara selam veren yok. Oysa ince ince oyularak yapılan bu mobilyaları yapan ustalar belki de çoktan dünya değiştirdiler. 

Mobilya dükkanlarını gezmeye başlayın herşey sunta üzeri kaplama masif olanları mumla arıyoruz. Neredeyse yatak diyebileceğimiz kanepeler küçük evlerde kapının ağzına kadar geliyor, döşemeleri parklardaki kaydırak gibi oturmayı unutturuyor insana. Yayılıyorsunuz üstünde biraz modernlikten çıkıp klasik ev döşemeye kalkarsanız üç değil beş kişilik kocaman kanepelerin estetikten ne kadar uzak olduğunu görürsünüz. Kumaşları teflonmuş, leke tutmaz mış , ye iç uyu üzerinde kimin umurunda ki kapitone dikişlerinin kesişen yerlerinde baskı düğmeler yok artık çirkin ayna parçaları, boncuk vs gibi materyallerle süslü kimin zevki bilinmez ama tüm mobilyacıları gezin ayna ya da boncuk her yerlerine yapıştırılmış. Son derece bayağı, göz zevkinden çok görgüsüzlüğe hitabeden, rahat görünümlü, zevkten muzdarip nesneler.

Eviniz aslında sizin kişiliğinizi yansıtır , kimi evler yaşamaya çalışır kimi ise gerçekten yaşatır , kiminde ise boğulursunuz . Enerjinin pozitifi içeri girdiğiniz de yüzünüze gülen evlerde kendini belli eder. Ev sahibi öyle bir buyur eder ki sohbetine doyamaz, kalkmayı hiç istemezsiniz. Ev eski , eşyalar deseniz şimdikilere göre modası geçmiş ama her biri el yapımı her biri göz nuru. burun kıvırıp demode deselerse de aldırmayın, o koltuklarda birikmiş anılar oturur. 

Kiminde gözyaşları gizlidir, kiminde ise kahkahalar fışkırır.  Hadi kapıları kapatıp dışarı çıkalım birlikte, el işçiliği olan ürünleri nerelerde bulabiliriz diye bakınalım sağa sola. 

Makinaların devreye girip neredeyse tüm güzellikleri yok ettiği noktadayız. 

Alın teri, göz nuru, el emeği olarak neleri bulabiliriz? 

Her şeyin plastik ve naylon olduğu bir dünyayı yaşıyoruz , özünü yitirmiş o kadar çok şey var ki. Kayınpederimle aynı memleketteniz onlara gelin olmadan henüz lise talebesiyken solunum yollarından devamlı hastalandığımı babamdan bilirdi, nazenin bir bünyem olduğu için dükkanına alışveriş için annemle gittiğimizde annemle sohbetinden sonra bana da şöyle takılırdı :

“Ne o kız naylon Ayşe yine mi hasta oldun?”

Bizim Kaleciktekilerin tipini beğenmedikleri kimseler hep “Naylon Ayşe’ydi” , ya da “Sülbiye” idi. Ne bilsin adamcağız o Naylon Ayşe bir gün gelecek oğlunun eşi onun da gelini olacaktı. Ağrısı sızısı olup başını kaldıramıyorsa bir kız ya da hanım için de:  “Selver hasta” her gün hasta derlerdi , yani çok önemsemezlerdi hastalıkları.

Gezmeye devam edelim mi? 

Kahvenin , çayın bile el işçiliğini bırakıp makinalarda yapıldığı dönemi yaşıyoruz. Cezve belki de en nefret ettiğimiz alet olmuştu, ağır ağır kısık ateşte karıştırarak kazara arkamıza dönsek hemen kabarır bütün köpüğünü taşırıp bir de ocağı kirletirdi, söylene söylene ocağı silmek bir yana, köpüksüz kahvenin utancını sunmak da başka bir yanaydı, şimdi makinaya koyup bir düğmeye basıyor ve hiç bir şekilde taşmadan bol köpüklü kahvelerimizi hazırlıyoruz.

Çaydanlıklar demlenen çayın tadı yok ama onlarda demode oldu, o da çay makinalarında hizmete hazır, ağır ağır demlenen çayı ancak tiryakisi içiyor. 

Çamaşır ve bulaşık makinalarının da bitince haber veren ses ayarları var. 

“Gel bittim, çıkar beni” diyor. İki makina da … Ah bir de çamaşırları iplere asacak ya da tabakları raflara dizecek makinalar olsa evet robotlar var ama onları da evlerimizde ister miyiz? 

Ne tencerenin lezzet veren kısmı kaldı ne de tabakların eski güzelliği 

Halılar da makinalarda dokunuyor. Elişi olanlara rağbet yok, çok desenli diye gençler sevmiyor, kıymetli olması, El iş olması onlar için önemli değil.

En isim yapmış ayakkabı ve çanta mağazalarındaki ürünler el işinden uzak, makina işi hepsi suni. Bir sene kullan-at, ah o eski deri çanta ve ayakkabılar nerde ? 

Elbiseden gömleğe kıyafetler bir modelde onlarcası her beden için zayıfı, kilolusu, yakışanı, yakışmayanı hepsi elektrikli çatır çıtır ses çıkarıp bedene de yapışan kısmından. Nerde o eski terziler insanın kendine özel ne kumaşı, ne modeli ne de dikişi var, her yerde herkesle piştisiniz. 

Şapka , şemsiye , dikişi kaçan çorapları tamir eden ustalar nerde? Her biri devrini kapattı, tarih olup küllenmeye başladılar. 

Altın , gümüş ya da mücevherlerde artık el işi kalmadı, onlarda makinaların altında çoğalarak vitrinlerden taşıyor oysa eski el işleri ne kadar az ve neredeyse kişiye özel olurdu.

Her işin ustası , çırağı varken şimdi makinası var işte bu yüzden insanlarda da saygı kalmadı tanınmış iki mağaza hariç nereye gitseniz çalışan eleman sizinle hemen samimi oluyor, sen diye hitap ediyor bu yeni yetme gençlerin ablası teyzesi oluyorsunuz ikaz etseniz bile umursamayan garip bir gençlik. Hayat onlara mı güzel yoksa eskiyi arayarak yaşayan bizlere mi ?

Ben hep sabit fikirli eski kafalı biri oldum. Laubali olmadan ölçülü konuşmayı severim bana sen diyen elemana özellikle siz derim, o da dikkat etsin diye ama onlar saygılı davranmaktan çok uzak , konuşmayı ve nasıl davranabileceklerini bilmiyorlar .

Sözün kısası, usta yok, sanatçı yok, el işçiliği yok zaten arayıp soran , kıymet bilen, değer veren de yok dünya hızlı dönüyor , yetişmek ne mümkün ? 

Haftaya başka bir konuda yine sizlerle olmak ümidiyle 

Hoşluklarla kalın, hoşçakalın 

FATOŞ ACAR

Bir çizgi karakterden çok daha fazlası... Zaman zaman karşımıza çıkan karakterler vardır onları ilk gördüğünüz anda sadece bir çizim sanırsınız. Sonra yıllar geçer, dünya değişir, insanlar yaşlanır ama o karakterler hâlâ aynı gülümsemeyle size bakarlar. Betty Boop tam da böyledir sadece büyük gözleri, kısa elbisesi, minicik topuklu ayakkabıları ve kıvrak sesiyle tanınan bir çizgi kahraman değildir. O, siyah-beyaz sinemanın ritmi, caz kulüplerinin neşesi, ekonomik bunalımın ortasında gülümsemeyi unutmayan insanların umudu ve popüler kültürün en inatçı simgelerinden biridir.

Bizler henüz dünyaya gelmemiştik, anne ve babalarımızın belki de dedelerimizin, ninelerimizin çocukluk yıllarına yani 1930'lu yıllara zaman yolculuğu yapalım mı ne dersiniz ?

II. Dünya Savaşı’nın başlamasının sebeplerinden biri olduğu düşünülen Büyük Buhran'ın gölgesi altında insanlar yaşam mücadelesi veriyor, işsiz, gelecek belirsiz, umut azalmış. Sinema salonları ise birkaç saatliğine gerçek hayattan kaçmanın en ucuz yollarından biri tam bu dönemde perdeye minicik bir karakter çıkıyor.

“Betty Boop” 

Grim Natwick'te yaratıldı ve Fleischer Studios tarafından gösterime konuldu, izleyicinin karşısına ilk kez "Dizzy Dishes" adlı kısa animasyonda çıktı. 

Başlangıçta kimse onun bir efsane olacağını düşünmüyordu, ilk olarak Köpek Bimbo’nun aşkı olarak yaratılan Betty, tam anlamıyla insan bile değildi. Köpek benzeri özelliklere sahip küçük bir yan karakterdi ancak seyirciler onun enerjisini, hareketlerini ve neşesini öylesine sevdi ki Max Fleischer, 1932’de Any Rags adlı animasyonda Betty Boop’u bir insan karakteri olarak çizdi , Fino köpeği kulakları halka küpelere, siyah fino köpeği burnu bir kadının düğmeye benzeyen burnuna dönüştü, yüzü insanlaştı ve kısa süre içinde herkes onu konuşmaya başladı.

Betty Bopp, bir gece kulübü şarkıcısıydı ve erkeklerin ilgisini çeken şehvetli bir profil çiziyordu.

O dönemin çizgi filmlerinde caz müziği adeta ikinci başroldü. Betty dans ediyor, şarkı söylüyor, kahkahalar atıyor, bazen garip yaratıklarla mücadele ediyor, bazen de tamamen gerçeküstü dünyalarda dolaşıyordu. Çizgi filmler mantıkla değil hayal gücüyle ilerler. Bugün bu yazımı yazmadan önce araştırdığımda "Bunu nasıl düşünmüşler?" diye şaşırmıştım. 

Betty Boop'un sesi de karakterinin ayrılmaz bir parçasıydı. 

O meşhur "Boop-Oop-a-Doop!" nidası yalnızca bir replik değildi; kısa sürede dünyanın en tanınan seslerinden biri hâline geldi. Bir nesil onu taklit etti, sonraki nesiller onu nostaljiyle benimsedi fakat Betty'nin hikâyesi sadece kahkahalardan ibaret değildi.

1930'ların başında kadınların toplumdaki rolü büyük bir değişim geçiriyordu. Daha özgür giyiniyor, daha bağımsız hareket ediyor, çalışma hayatında daha görünür oluyorlardı. Betty Boop da bu değişimin eğlenceli ama cesur yüzlerinden biri oldu.

Kimi insanlar onu kadın özgürlüğünün simgesi olarak gördü, kimileri ise fazla cesur buldu.

Tam da bu noktada tarihin akışı devreye girdi. 

Aynı yıl Hayes Ofisi ! (yani bizdeki RTÜK ile benzer bir kurum) filmlere cinselliğin özendirilmesi ile ilgili bazı sert standartlar getiren uyarı yayınladı. Bu uyarı sonucu animasyon şirketleri, Betty’nin sırtı açık, kısa elbisesini, daha uzun etekli, kolları olan ve yakalı bir elbise ile değiştirdi , O meşhur Jartiyeri de bir daha asla görülmedi değiştim sadece bunlarla kalmadı zamanla saçlarındaki bukleler azaldı sonunda altın bileziklerini ve halka küpelerini takmayı bıraktı ve önceki yıllara göre daha olgun ve daha aklı başında bir hale geldi.

Betty yeni çizilen imajı ile bir öğretmen, sekreter ya da çocuk bakıcısı olarak tasvir edildi ama asla bir gece kulübü şarkıcısı değildi. Sansür yasaları ağır basıyordu, 1934 yılında çekilen kısa animasyon filmi “Ha ha ha” da yasaklandı, belki niye yasaklandığını sizlerde merak etmiş olabilirsiniz, onuda açıklayayım. 

Bu filmde çok şeker yediği için dişleri çürüyen bir palyaçonun ağrısını gidermek için onun dişlerini çekmek isteyen Betty, başarısız olmuştur ve palyaço daha çok ağrı çekmeye başlamıştır. Bunun için başka bir çare olarak Betty palyaçoya morfin vermiştir. Morfinin etkisiyle palyaço histerik kahkahalar atmaya başlar. Kahkahalar palyaço ile kalmaz; nesneler ve sokaktaki insanları da etkisi altına alır. Filmin yasaklanmasının nedeni morfinin insanlara faydasından çok zararının olduğu olarak açıklandı. 

O yıllardan sonra Betty Boop artık unutulmaya yüz tutmuştu. 

Yıllar geçti insanlardan uzak kalan Betty Bopp Nostaljinin popüler olduğu 1980’lerde tekrar geri döndü.

Renkli televizyonlar çıktı, yeni kahramanlar doğdu, süper kahramanlar dünyayı kurtardı, bilgisayar animasyonları çağ atlattı.

Fakat Betty Boop'un yüzündeki o çocukça tebessüm hiç değişmedi, belki de gençler bu yüzden onu tişörtlerde, kupalarda, posterlerde, telefon kılıflarında, çocukların oyuncak bebeklerinde yaşatıyordu. Bence Betty, yalnızca nostaljiyi değil, geçmişin sıcaklığını temsil ediyordu.

Bu yüzden Betty Boop bugün hâlâ genç kuşakların ilgisini çekiyor. Onun dünyasında kusursuzluk yoktur her şey biraz çılgın, biraz komik, biraz da masalsıdır. Modern animasyonların yüksek teknolojisine rağmen Betty'nin birkaç basit çizgiden oluşan yüzü hâlâ sıcak görünür.

Bir yerlerde hâlâ "Boop-Oop-a-Doop!" diyerek gülümseyen küçücük bir karakter varsa, umut da tamamen kaybolmamış demektir Betty Boop'un gerçek sırrı güzelliğinde ya da şöhretinde değildir.

Belki de sırrı neredeyse yüz yıldır insanlara aynı şeyi fısıldayabilmesindedir: "Hayat bazen karmaşık olabilir ama müzik başladığında dans etmeyi unutma."

Bu yüzden Betty Boop yalnızca bir çizgi karakter değil geçmişten günümüze uzanan bir tebessümdür.

Başka bir yazımda buluşmak üzere.  

Hoşçakalın, Hoş kalın.

ESRA SONGÜLER 

Kendisi her kürsüye çıktığında "Şeffaf olacağız." diyor. O kadar şeffaf ki, hakkında anlatılan hikâyelerin sonunu kimse göremiyor. Bir anlatana göre otelde toplantı, diğerine göre kırmızı kapılı bir evde strateji zirvesi... Herkes anlatıyor ama ortada resmî açıklama yok. Dedikodu ekonomisi tam gaz çalışıyor. Çok yakında İTO’nun seçimleri var. Bazı isimler Başkanlığa aday oldu. Hele bir tanesi varkı çok merak ediyorum kendisi ile igili anlatılanları nasıl sessizleştirecek…

Bir zamanlar siyasi Partiden ayrılışı ise tam bir yıldırım hızıyla gerçekleşmiş. Sebebini soranlara tek cümle: "Gördüğüm lüzum üzerine." O lüzumun ne olduğu ise memleketin en büyük bilmecelerinden biri hâline gelmiş. Her kafadan başka bir senaryo çıkıyor. Kadın üyeler çok konuştu…

Başkan adayının en büyük seçim vaadi galiba şu: "Ben konuşmayacağım, benim yerime şehir konuşacak." Gerçekten de şehir konuşuyor; berber konuşuyor, taksici konuşuyor, kahveci konuşuyor. Kendisi sustukça söylentilerin sesi yükseliyor. Hemde ne söylentiler. Gerçek dedikodular..

İşin ilginç yanı, ortada proje soran pek yok. Kimse "Esnafa ne yapacaksınız?" demiyor. Herkes "Yeni bölüm ne zaman?" diye bekliyor. Sanki seçim değil, dizi sezonu. Sık sık gazetecileri otelinde ağırlayan ve bu videoları kasasında saklayan. .Bir boşanma davasında sık sık adı gecen. Boşanmalara neden olan… Çalışmadığı halde şirketinde sigortalı gösterdiği seks işçileri. Nereye baksan bir sıkıntı Zaman zaman baba oğul analı kızlı seyahatler..

Belki de en doğrusu şudur: Koltuğa talip olanların en büyük yatırımı dedikodu değil, kamuoyuna açık ve doğrulanabilir icraat olmalıdır. Çünkü seçim biter, söylentiler dağılır; geriye yapılan işler kalır.

YAKINDA GAZETECİLERE KAMERALI TUZAK...

Burhan AKDAĞ

Modern toplum çocuklardan giderek daha erken yaşlarda “başarılı” olmalarını bekliyor.

Yüksek notlar, sınav dereceleri, yabancı dil, iyi bir üniversite, prestijli bir meslek…

Henüz çocukluk yıllarında başlayan bu beklenti, zamanla çocuğun değerini akademik performansıyla ölçen görünmez bir sisteme dönüşebiliyor. Oysa gelişim psikolojisi ve eğitim bilimleri açısından başarı, yalnızca bilişsel performanstan ibaret değildir. Sağlıklı gelişim; bilişsel, sosyal, duygusal ve ahlaki boyutların birlikte desteklenmesini gerektirir.

Bu nedenle asıl soru şudur:

Akademik olarak başarılı çocuklar yetiştirirken, empati kurabilen, vicdan sahibi, sorumluluk alabilen ve etik kararlar verebilen insanlar da yetiştirebiliyor muyuz?

Başarı, Çocuğun Değeri Değildir

“Kaç aldın?”

“Sınıfta kaçıncısın?”

“Arkadaşın senden neden yüksek aldı?”

Çocukluk döneminden itibaren tekrarlanan bu sorular, başarıyı zamanla bir öğrenme sürecinden çıkarıp değer ölçüsüne dönüştürebilir. Akademik başarı elbette önemlidir. Çalışmak, sorumluluk almak, hedef belirlemek ve emek vermek gelişimin önemli parçalarıdır. Ancak çocuk sürekli performansı üzerinden takdir edildiğinde, kendi değerini de başarısına bağlama riski taşır:

“Başarırsam değerliyim.”

Oysa çocuğun psikolojik gelişimi açısından verilmesi gereken temel mesaj bunun tam tersidir:

“Başarılı olduğun için değil, sen olduğun için değerlisin.”

Kendini yalnızca sonuçlarıyla tanımlamayan çocuk, başarısızlığı kimliğine yönelik bir tehdit olarak değil, öğrenme sürecinin bir parçası olarak görebilir. Eğitim sistemleri ölçülebilir başarıyı sever. Matematiği ölçeriz.

Fen bilgisini ölçeriz. Dil becerilerini ölçeriz.

Peki empatiyi nasıl ölçüyoruz? Vicdanı, dürüstlüğü, adalet duygusunu, sorumluluğu?

Bir çocuğun sınıfta dışlanan arkadaşının yanına oturmasını hangi sınav değerlendiriyor? Hata yaptığında sorumluluğunu üstlenmesinin puanı kaç?

Kimse görmediğinde doğru olanı yapmasını hangi karne gösteriyor? Oysa sosyal-duygusal gelişim, akademik gelişimin rakibi değil; sağlıklı insan gelişiminin temel bileşenlerinden biridir.

Çünkü eğitim sisteminin nihai amacı yalnızca çok bilen bireyler değil, bildiğini insan ve toplum yararına kullanabilen bireyler yetiştirmek olmalıdır.

Bilgi Güçtür; Yönünü Karakter Belirler

Bir çocuk akademik olarak son derece başarılı olabilir. İyi üniversitelerde okuyabilir, önemli unvanlara sahip olabilir, mesleğinde zirveye çıkabilir. Fakat bunların hiçbiri tek başına onun adaletli, dürüst veya vicdanlı olacağını garanti etmez. Başarılı bir doktor yetiştirmek yetmez; hastasının korkusunu anlayabilen bir doktor yetiştirmek gerekir.

İyi bir yönetici yetiştirmek yetmez; gücü eline aldığında adaletten vazgeçmeyen bir yönetici gerekir. Bilgili bir bilim insanı yetiştirmek yetmez; bilgisinin insan ve toplum üzerindeki sonuçlarını sorgulayabilen bir bilim insanına ihtiyaç vardır. Çünkü bilgi insana güç verir; o gücün hangi yönde kullanılacağını ise karakter belirler.

Karakter eğitimi yalnızca okulun sorumluluğu değildir. Çocuğun ilk sosyal öğrenme alanı ailedir. Çocuklar değerleri yalnızca kendilerine anlatılanlardan değil, yetişkinlerin davranışlarından öğrenir. Çocuğa dürüstlüğü anlatıp günlük hayatımızdaki küçük yalanları normalleştiriyorsak sözümüzün etkisi azalır.

Saygıyı öğretip bize hizmet veren insanlara kaba davranıyorsak çocuk nasihatimizi değil, davranışımızı kaydeder. Adaletten söz edip kendi çıkarımız söz konusu olduğunda haksızlığı görmezden geliyorsak verdiğimiz eğitim tutarsızlaşır.

Bu nedenle ebeveynlerin kendilerine sorması gereken en önemli sorulardan biri belki de şudur:

“Çocuğum nasıl bir insan olsun?” değil, “Çocuğuma nasıl bir insan modeli sunuyorum?”

Akademik başarıyı tesadüfe bırakmıyoruz. Ders programları hazırlıyor, kurslara gönderiyor, sınav sonuçlarını takip ediyoruz.

Peki empatiyi neden kendiliğinden gelişmesini beklediğimiz bir özellik olarak görüyoruz?

Empati geliştirilebilir.

Sorumluluk öğretilebilir.

İş birliği öğrenilebilir.

Etik farkındalık desteklenebilir.

Çocuğun yalnızca yüksek notlarını değil, karakterini gösteren davranışlarını da fark etmek gerekir. “Sınavdan 100 aldığın için seninle gurur duyuyorum” dediğimiz kadar;

“Arkadaşın yalnızken yanında olman çok değerliydi.”

“Hatanı dürüstçe kabul etmen önemliydi.”

“Başkasının başarısına sevinmen çok güzeldi.” diyebilmeliyiz. Çünkü çocuk, yetişkinlerin neyi alkışladığına bakarak neyin değerli olduğunu da öğrenir.

Aslında bu bir tercih değildir. Çocuklarımız hem başarılı hem iyi insanlar olabilir. Mesele başarıdan vazgeçmek değil; başarı kavramını yeniden tanımlamaktır.

Çocuklarımız bilim öğrensin, teknoloji üretsin, yabancı dil konuşsun, iyi üniversitelerde okusun ve mesleklerinde başarılı olsun. Ama bütün bunları yaparken vicdanını kaybetmesin. Gücünü güçsüzü ezmek için kullanmasın. Farklı olana saygı duyabilsin. Başarılı olduğunda kibirlenmesin.

Haksızlık karşısında susmasın.Başkasının acısını anlayabilsin. 

Çünkü bir çocuğun matematik notunu ölçebiliriz. Akademik başarısını sıralayabiliriz. Diplomalarını duvara asabiliriz. Ama vicdanın diploması, empatinin sertifikası, dürüstlüğün karnesi yoktur. Yine de bir insanın topluma bırakacağı izi çoğu zaman tam da bunlar belirler.

Bu nedenle çocuklarımıza yalnızca;

“Başarılı ol.” demek yetmez.

“İyi bir insan olarak başarılı ol.” demeliyiz.

Çünkü bir toplumun geleceğini yalnızca çocuklarının ne kadar başarılı olduğu değil, başarıya hangi değerlerle ulaştıkları da belirler.

SABİHA ÜNAL

Bir insanın değiştiğini fark ettiğimizde çoğu zaman yanlış soruyu sorarız:

“Ne oldu buna?”

Oysa bazen daha doğru soru şudur:

“Buna ne oldu?”

Çünkü bugün bize anlaşılmaz gelen bazı davranışlar, bir zamanlar insanın kendini koruma biçimi olmuş olabilir.

Örneğin bir mesajın gecikmesi: Dışarıdan bakınca sıradan bir şeydir. Ama bazı insanlar için zihin çoktan ihtimalleri üretmeye başlamıştır: “Yine o sessizlik mi?” “Yine bir şey yaptığım için cezalandırılacak mıyım?”

Henüz hiçbir şey olmamıştır.

Ama beden, olacakmış gibi davranmaya başlamıştır.

Travmanın etkilerinden biri de budur. İnsan yalnızca yaşadığı şeyi hatırlamaz. Zamanla olabilecek olanı da yaşamaya başlayabilir. Geçmişte öğrenilen tehlikeler, bugünün küçük işaretlerini olduğundan daha büyük gösterebilir.

Bu yüzden bazı insanlar fazla düşünür, bazıları geri çekilir, bazıları herkesi memnun etmeye çalışır. Bazıları yakınlık ister ama yaklaşınca korkar. Bazıları ise daha hiçbir şey olmadan kendini korumaya başlar.

Dışarıdan bakıldığında bunlar “aşırı hassasiyet”, “güvensizlik” ya da “zor bir karakter” gibi görünebilir.

Oysa içeride çoğu zaman başka bir soru vardır:

“Kendimi yeniden korumam gerekecek mi?”

Psikolojik şiddetin en derin izlerinden biri de insanın kendi iç sesine olan güvenini kaybetmesidir. Fikri küçümsenen, hisleri sürekli önemsizleştirilen, itirazı sorun hâline getirilen kişi zamanla yalnızca karşısındakine değil, kendisine de güvenmemeye başlayabilir.

Önce “Ben böyle düşünüyorum” demek zorlaşır.

Sonra “Ben böyle hissediyorum.”

En sonunda insan, “Ben ne istiyorum?” sorusunun cevabını bile başkasının tepkisinden bağımsız veremez hâle gelebilir.

Ve bazen insanın değiştiği sanılan yer tam da burasıdır.

Hayatını sürdürür, çalışır, sorumluluklarını yerine getirir, güler. Ama yaşamakla işlev görmek aynı şey değildir. İnsan dışarıdan tamamen iyi görünürken içeride yalnızca fonksiyonel hâle gelebilir.

Takvim ilerlerken sinir sistemi her zaman aynı hızda ilerlemez.

Uzun süreli alarm hâli insanın ruhuna olduğu kadar bedenine ve sağlığına da yük bindirebilir. Uyku, dikkat, enerji, huzur. Hepsi bundan payını alabilir.

İşte bazen görünmez bir duvar da böyle oluşur.

İnsan önce kendini korumak için örer o duvarı. Sonra duvar işe yarar. Ama bir gün fark eder ki, artık yalnızca incitenleri değil, yaklaşabilecek olanları da dışarıda bırakmaktadır.

İyileşmek, o duvarı bir gecede yıkmak değildir. Geçmişte işe yarayan korunma biçimlerinin bugün hâlâ gerekli olup olmadığını fark etmektir.

Çünkü alarmın çalması, her zaman yangın olduğu anlamına gelmez.

Geçmişi anlamak, yaşananları mazur göstermek değildir. Hiçbir travma zarar vermeyi haklı çıkarmaz. Ama davranışın arkasındaki yarayı görebilmek, insanı etiketlemekten daha değerlidir.

Belki de birbirimize sorabileceğimiz en önemli soru şudur:

“Neden böyle davranıyor?” yerine,

“Neyi korumaya çalışıyor?”

Çünkü geçmiş, insanın dünyayı okuma biçimine iz bırakabilir. Ama geleceğin tamamını yazmak zorunda değildir.

Bir zamanlar seni hayatta tutan alarmın, bugün hayatını yönetmesine gerek yoktur...

Haftaya başka bir konuda buluşmak üzere hoşçakalın 

HANIM DEMİRBAŞ

SOSYAL PEDAGOG 

BİREYSEL ÇİFT VE AİLE DANIŞMANI

Hayatımızın değiştiğini çoğu zaman büyük olaylarla anlıyoruz. Bir deprem olduğunda, bir savaş başladığında, büyük bir ekonomik kriz yaşandığında ya da hayatımızı bir anda etkileyen önemli bir gelişme olduğunda “Dünya değişiyor” diyoruz. Oysa bana göre hayatımızı asıl değiştiren şeyler her zaman büyük ve gürültülü olaylar değil. Bazen en büyük değişimler sessizce geliyor. Kapımızı çalmadan, bize kendini fark ettirmeden, hatta çoğu zaman bizim kendi isteğimizle hayatımıza giriyor. Önce küçük bir alışkanlık olarak başlıyor, sonra günlük yaşamımızın vazgeçilmez bir parçası haline geliyor. Bir süre sonra da onsuz yapamayacağımızı düşünmeye başlıyoruz. İşte benim “sessiz istila” olarak gördüğüm şey tam da burada başlıyor. Çünkü bugün hayatımızı değiştiren pek çok şey bize zorla kabul ettirilmiyor. Biz onları kolaylık, hız, konfor ve yenilik adına kendi ellerimizle hayatımıza alıyoruz. Telefonumuzu elimizden bırakmıyoruz, çünkü onsuz kaldığımızda dünyadan kopacağımızı düşünüyoruz. Sosyal medyaya giriyoruz, çünkü insanların ne yaptığını merak ediyoruz. İnternetten alışveriş yapıyoruz, çünkü mağazaya gitmek yerine birkaç tuşa basmak daha kolay geliyor. Yapay zekâdan yararlanıyoruz, çünkü işlerimizi hızlandırıyor. Bankacılık işlemlerimizi, alışverişimizi, haberleşmemizi, hatta bazen duygularımızı bile ekranların içine taşıyoruz. Bütün bunlar hayatımızı kolaylaştırıyor gibi görünüyor. Peki gerçekten hayatımızı kolaylaştırırken bizden neleri götürüyor? Asıl üzerinde düşünmemiz gereken soru bence bu.

Bugün sabah gözümüzü açtığımızda çoğumuzun yaptığı ilk şeylerden biri telefonuna bakmak. Daha yataktan kalkmadan mesajlarımızı kontrol ediyor, haber başlıklarına göz atıyor, sosyal medya bildirimlerine bakıyor, dünyanın dört bir yanından gelen görüntüleri birkaç dakika içinde izliyoruz. Daha güne başlamadan yüzlerce bilgi zihnimize giriyor. Tanımadığımız insanların hayatlarına bakıyoruz. Kimin nereye gittiğini, ne aldığını, nerede yemek yediğini, nasıl göründüğünü, nasıl yaşadığını görüyoruz. Sonra dönüp kendi hayatımıza baktığımızda, hiç farkında olmadan kendi yaşamımızı başkalarının bize gösterdiği hayatlarla kıyaslamaya başlıyoruz. Kimse bize “Kendini başkalarıyla kıyasla” demiyor. Ama sürekli başkalarının hayatlarının en güzel, en mutlu, en başarılı anlarının önümüze konulduğu bir dünyanın içinde yaşıyoruz. İşte burada insanın kendisine sorması gereken önemli bir soru var: Biz gerçekten başkalarının hayatını mı görüyoruz, yoksa bize gösterilmesi istenen kısmını mı? Çünkü sosyal medyada gördüğümüz hayatların tamamı gerçek hayat değil. İnsanlar çoğu zaman yaşadıklarının en güzel tarafını gösteriyor, sıkıntısını, yalnızlığını, başarısızlığını, korkusunu ve mutsuzluğunu ise çoğunlukla gizliyor. Buna rağmen biz kendi hayatımızın tamamını onların gösterdiği birkaç güzel kareyle karşılaştırıyoruz. Sonra da neden mutlu olamadığımızı düşünüyoruz. Belki de sorun hayatımızın kötü olması değil, hayatımızı sürekli başkalarının vitriniyle karşılaştırmamızdır. Bence çağımızın en büyük çelişkilerinden biri burada ortaya çıkıyor. İnsanlar birbirlerine hiç olmadığı kadar yakın görünüyor ama aynı zamanda hiç olmadığı kadar uzaklaşabiliyor. Telefon rehberlerimiz yüzlerce isimle dolu, sosyal medya hesaplarımızda yüzlerce, hatta binlerce kişi bulunabiliyor ama gerçekten ihtiyacımız olduğunda arayabileceğimiz insanların sayısı belki de birkaç kişiyi geçmiyor. Eskiden bir insanın kapısını çalmak, oturup uzun uzun konuşmak, halini hatırını sormak, gözlerinin içine bakarak derdini dinlemek vardı. Şimdi çoğu zaman bir mesaj gönderiyoruz. “Nasılsın?” diye soruyoruz. Karşımızdaki “İyiyim” diyor. Biz de “Ben de iyiyim” deyip geçiyoruz. Peki gerçekten iyi miyiz? Bilmiyoruz. Çünkü artık insanların sesindeki kırgınlığı, yüzündeki yorgunluğu, gözlerindeki hüznü ve sessizliğinin ardındaki gerçek nedeni eskisi kadar göremiyoruz. İletişim araçlarımız çoğaldı ama gerçek iletişimimiz aynı oranda güçlenmedi. Hatta bazen tam tersine, birbirimize ulaşabildiğimiz halde birbirimize dokunamaz hale geldik.

Bunu en çok aynı masada oturan insanlarda görüyoruz. Bir aile bir araya geliyor ama herkesin elinde telefon var. Arkadaşlar buluşuyor ama sohbetin ortasında telefonlar masaya çıkıyor. Bir bildirim geliyor, herkesin dikkati bir anda dağılıyor. Bir insan karşımızda konuşurken gözümüz onun yüzünde değil, ekranın üzerinde oluyor. Belki de farkında olmadan karşımızdaki insana şu mesajı veriyoruz: “Senin söylediklerinden daha önemli bir şey olabilir.” İşte bu küçük gibi görünen davranışlar zaman içinde ilişkilerimizi değiştiriyor. İnsanlar birbirlerini dinlemek yerine birbirlerini takip etmeye başlıyor. Birbirlerinin hayatına gerçekten ortak olmak yerine sosyal medya paylaşımlarından haberdar oluyor. Oysa bir insanın fotoğrafını görmek onun hayatını bilmek anlamına gelmez. Bir paylaşımını beğenmek onun yanında olmak anlamına gelmez. Bir mesaj göndermek her zaman gerçek bir sohbet değildir. Çünkü insanın insana ihtiyacı hâlâ aynı. Bazen sadece gerçekten dinlenmek, anlaşılmak ve yanında birinin olduğunu hissetmek istiyoruz. Sessiz değişim yalnızca ilişkilerimizde değil, tüketim alışkanlıklarımızda da kendisini gösteriyor. Eskiden bir eşya aldığımızda onu uzun yıllar kullanmayı düşünürdük. Şimdi daha yenisi çıktığında elimizdeki çalışan eşya bile bize eski geliyor. Telefonumuz görevini yapıyor ama yeni modeli çıktığında onu değiştirmek istiyoruz. Dolabımız kıyafetlerle dolu ama yeni bir moda çıktığında sanki giyecek hiçbir şeyimiz yokmuş gibi hissediyoruz. Evimizde ihtiyacımızdan fazlası bulunuyor ama yine de yeni bir şey satın almak bize kısa süreli bir mutluluk veriyor. Sonra o mutluluk geçiyor ve başka bir şey istiyoruz. Böylece ihtiyaçlarımızla isteklerimiz arasındaki çizgi giderek kayboluyor. Bize neyin gerekli olduğunu değil, neyi istememiz gerektiğini öğreten bir sistemin içinde yaşıyoruz. Reklamlar, kampanyalar, indirimler ve sürekli yenilenen ürünler bize durmadan daha fazlasını sunuyor. Biz de çoğu zaman gerçekten ihtiyacımız olduğu için değil, sahip olmak istediğimiz için satın alıyoruz. Sonra evlerimiz eşyalarla, dolaplarımız kıyafetlerle, telefonlarımız uygulamalarla, hayatımız ise gereksiz yüklerle doluyor.

Burada kendime sık sık şu soruyu soruyorum: Modern olmak gerçekten daha fazla şeye sahip olmak mıdır? Yoksa sahip olduğumuz şeylerin bizi yönetmesine izin vermemek midir? Bence modern hayatın en büyük yanılgılarından biri, konfor ile mutluluğu birbirine karıştırmamız. Elbette teknoloji hayatımızı kolaylaştırıyor. Bunu inkâr etmek mümkün değil. Bugün dünyanın öbür ucundaki bir insanla saniyeler içinde iletişim kurabiliyoruz. Bankacılık işlemlerimizi evden yapabiliyoruz. Bilgiye çok hızlı ulaşabiliyoruz. Hastalıkların teşhisinden eğitime, ulaşımdan iletişime kadar hayatın pek çok alanında teknoloji büyük kolaylıklar sağlıyor. Sorun teknoloji değil. Sorun, teknolojinin hayatımızdaki yerini bizim belirleyemememiz. Telefon bizim aracımız olması gerekirken bazen biz onun aracına dönüşüyoruz. Sosyal medya bizi birbirimize yaklaştırması gerekirken bazen bizi kendi hayatımızdan uzaklaştırıyor. Yapay zekâ işlerimizi kolaylaştırabilir ama düşünme, araştırma ve sorgulama alışkanlığımızı tamamen ona bırakırsak zaman içinde kendi zihnimizi daha az kullanmaya başlayabiliriz. Bence asıl mesele teknolojiden uzak durmak değil, teknolojiyle aramıza sağlıklı bir sınır koyabilmek. Çünkü sessiz istilanın en güçlü tarafı, bize zarar verirken bunu zarar olarak hissettirmemesi. Her şey kolaylık gibi geliyor. Bir tıkla alışveriş yapıyoruz, bir tıkla yemek söylüyoruz, bir tıkla para gönderiyoruz, bir tıkla haber alıyoruz, bir tıkla insanlarla iletişim kuruyoruz. Hayat hızlanıyor ve biz de bu hıza yetişmeye çalışıyoruz. Ama hızlandıkça sabrımız azalıyor. Beklemek istemiyoruz. Bir mesaj attığımızda hemen cevap bekliyoruz. Bir işe başladığımızda hemen sonuç almak istiyoruz. Bir şey öğrenmek için uzun süre uğraşmak yerine en kısa cevabı arıyoruz. Bir kitabı baştan sona okumak yerine özetini istiyoruz. Bir insanı tanımak için zaman ayırmak yerine birkaç fotoğrafına bakarak onun hakkında karar verebiliyoruz. Oysa hayatın kendisi hızlı çalışmıyor. Bir çocuğun büyümesi zaman alıyor. Bir dostluğun güçlenmesi zaman alıyor. Güven kazanmak zaman alıyor. Bir insanın kendisini geliştirmesi zaman alıyor. Bir hayalin gerçekleşmesi zaman alıyor. Biz ise giderek hızlanan bir dünyanın içinde hayatın doğal ritmini unutuyoruz. Belki de kaybettiğimiz en önemli şey zaman değil, zamana tahammülümüz.

Bunun bir başka sonucu da zihinsel yorgunluğumuz. Her gün yüzlerce bilgiyle karşılaşıyoruz. Savaşlar, ekonomik sıkıntılar, felaketler, tartışmalar, reklamlar, görüntüler, haberler, başarı hikâyeleri, kötü haberler, insanların özel hayatları ve daha yüzlerce konu aynı ekranın içine giriyor. Sabah gözümüzü açıyoruz, telefon elimizde. Gece yatarken yine telefon elimizde. Gün boyunca zihnimiz sürekli yeni bir bilgiyle karşılaşıyor. Sonra neden yorulduğumuzu anlamıyoruz. Çünkü yalnızca bedenimiz yorulmuyor; zihnimiz de sürekli çalışıyor. Belki de bu yüzden bugün birçok insan hiçbir şey yapmadan oturmakta bile zorlanıyor. Sessizlikten rahatsız oluyoruz. Telefonumuz yanımızda değilse huzursuz hissediyoruz. Bir dakika boş kaldığımızda hemen ekranımıza bakıyoruz. Oysa insanın zaman zaman hiçbir şey yapmaması, sessiz kalması, düşünmesi ve kendiyle baş başa kalması da bir ihtiyaçtır. Fakat biz dış dünyanın sesini kısmak yerine kendi içimizdeki sesi bastırıyoruz. Sürekli bir şey izliyor, bir şey dinliyor, bir şey takip ediyor ve tüketiyoruz. Kendimizi dinlemeye ise çoğu zaman fırsat bulamıyoruz. Belki de burada çok daha önemli bir başka değişimin kapısından giriyoruz: Düşünme biçimimizin değişmesi. Çünkü bize sürekli hazır cevaplar sunulan bir dünyada insanın kendi cevabını arama sabrı da azalabiliyor. Bir konu hakkında merak ettiğimizde araştırmak yerine ilk karşımıza çıkan bilgiye inanabiliyoruz. Bir olayın tamamını anlamadan başlığından etkilenebiliyoruz. Bir insan hakkında onu gerçekten tanımadan birkaç paylaşım üzerinden karar verebiliyoruz. Bir haberin doğruluğunu sorgulamadan paylaşabiliyoruz. Böylece yalnızca zamanımızı değil, düşünme biçimimizi de hızın içine teslim ediyoruz. Oysa bilgi sahibi olmak başka, doğru bilgiye ulaşmak başka; düşünmek başka, sorgulamak bambaşka bir şeydir. Bugün belki de en çok ihtiyacımız olan şeylerden biri, karşımıza gelen her bilgiyi hemen kabul etmek yerine “Gerçekten böyle mi?” diyebilme cesaretidir. Çünkü sorgulamayan insan, kendisine sunulan her şeyi gerçek sanmaya başlar.

Bir başka sessiz değişim de insanların birbirlerine karşı tahammülünde yaşanıyor. Eskiden farklı düşünmek bir insanla tamamen kopmak için yeterli değildi. İnsanlar aynı masada oturup farklı fikirleri konuşabilir, tartışabilir ve yine de birbirlerinin hayatında kalabilirdi. Şimdi ise birkaç cümlelik bir paylaşım, bir yorum ya da bir fikir ayrılığı insanların birbirini hayatından çıkarmasına neden olabiliyor. Çünkü dijital dünya bize insanları çok kolay silme imkânı veriyor. Beğenmedik, engelledik. Kızdık, sildik. Katılmadık, takipten çıktık. Oysa gerçek hayat böyle değil. Gerçek hayatta karşımızdaki insanı her zaman silemezsiniz. Onu anlamaya, dinlemeye, bazen affetmeye, bazen de kendi sınırlarınızı koruyarak yolunuza devam etmeye çalışırsınız. Belki de teknoloji bize ilişkileri kolaylaştırırken insan ilişkilerinin gerektirdiği sabrı da elimizden alıyor.

Bu değişimin çocuklarımız üzerindeki etkisi ise belki de üzerinde en fazla düşünmemiz gereken konulardan biri. Çünkü çocukluk bir daha geri gelmeyen bir dönem. Çocukların dünyası da elbette bizim çocukluğumuzdan farklı olacak. Teknolojiyi tamamen hayatlarından çıkarmak ne mümkün ne de doğru. Ancak çocuklara teknolojiyi öğretirken hayatı öğretmeyi unutursak büyük bir eksiklik yaratırız. Bir çocuğun sadece ekran kullanmayı değil, arkadaşlık kurmayı da öğrenmesi gerekir. Kaybetmeyi, beklemeyi, paylaşmayı, sıkılmayı, hayal kurmayı, sorumluluk almayı ve gerçek hayatın içinde var olmayı öğrenmesi gerekir. Bir çocuğun dışarı çıkıp koşması, toprağa basması, arkadaşlarıyla kavga edip barışması, bir oyuncağını paylaşması, düşüp kalkması, kendi dünyasını kurması gerekir. Çünkü çocukluk yalnızca dijital içeriklerden oluşmamalı. Çocuklarımızın ellerine teknoloji verirken hayatı ellerinden almamalıyız. Çocukların önüne hazır eğlence koyduğumuzda onların kendi hayal güçlerine ne kadar alan bırakıyoruz? Bir çocuk sıkıldığında hemen eline telefon verdiğimizde, sıkıntıyla baş etmeyi öğrenmesine fırsat tanıyor muyuz? Her istediğini birkaç saniyede ulaşılabilir hale getirdiğimizde, beklemenin ve emek vermenin değerini nasıl öğreteceğiz? Bunlar yalnızca anne babaların değil, hepimizin düşünmesi gereken sorular. Çünkü çocuklar yalnızca söylediklerimizi değil, yaptıklarımızı da öğreniyor. Biz sürekli telefonumuzdaysak, onlardan telefonu bırakmalarını istemek ne kadar anlamlı? Biz sohbet ederken ekrana bakıyorsak, onların bizi dinlemesini nasıl bekleyeceğiz? Çocuklara gerçek hayatı anlatmanın en güçlü yolu, gerçek hayatı onlara yaşatabilmektir.

Aynı şey yetişkinler için de geçerli. Bazen kendimizi sürekli meşgul ederek aslında kendimizden kaçıyoruz. Telefonu kapattığımızda düşüncelerimizle baş başa kalmaktan korkuyoruz. Sürekli bir şey izliyor, bir şey dinliyor, birileriyle konuşuyoruz. Ama bütün bunların arasında kendimize ne kadar zaman ayırıyoruz? Gerçekten ne istiyorum? Nasıl bir hayat yaşamak istiyorum? Kimlerle yan yana olmak istiyorum? Neye değer veriyorum? Hayatımda neyi çoğaltmak, neyi azaltmak istiyorum? Beni gerçekten mutlu eden şey ne? Bu soruları kendimize en son ne zaman sorduk? Belki de sessiz istilaya karşı verebileceğimiz en önemli mücadele, önce bu soruları yeniden sormaktır. Çünkü insan bazen hayatının ne kadar dolu olduğunu anlatırken aslında ne kadar boşaldığını fark etmeyebilir. Takvimimiz doludur, telefonumuz susmaz, mesajlarımız eksilmez, sosyal medya hesabımız hareketlidir, yapılacak işlerimiz bitmez. Ama bütün bu kalabalığın içinde kendimize ait bir hayatımız var mı? İşte bence asıl mesele burada. Hayatımızın dolu olması ile anlamlı olması aynı şey değil. Çok insan tanımak, çok sevilmek anlamına gelmiyor. Çok para kazanmak, çok mutlu olmak anlamına gelmiyor. Çok şey satın almak, zengin olmak anlamına gelmiyor. Çok konuşmak, gerçekten iletişim kurmak anlamına gelmiyor. Çok bilgiye sahip olmak, bilge olmak anlamına gelmiyor. Bazen insanın en büyük zenginliği sahip olduklarının çokluğu değil, hayatında gerçekten değer verdiği şeylerin farkında olmasıdır. Bugün hepimizin biraz yavaşlamaya ihtiyacı var. Çünkü sürekli hızlanan bir dünyada insan kendisini kaybetmeye çok müsait. Bir yere yetişirken neden koştuğumuzu unutabiliyoruz. Daha fazlasını isterken elimizdekilerin kıymetini göremeyebiliyoruz. Her gün yeni bir şey öğrenirken bildiklerimizin ne kadarını gerçekten anlayabildiğimizi sorgulamıyoruz. Sürekli insanlarla iletişim kurarken kendimizle iletişimimizi kaybedebiliyoruz. Belki de bazen hiçbir bildirim almadan, hiçbir ekrana bakmadan, hiçbir şey satın almadan ve hiçbir yere yetişmeden yalnızca oturup hayatımıza bakmamız gerekiyor.

Çünkü sessiz istilaya karşı verebileceğimiz en güçlü cevap, hayatımızın kontrolünü yeniden elimize almaktır. Telefonu çöpe atmak değil, gerektiğinde kapatabilmek. Teknolojiyi reddetmek değil, onu gerektiği kadar kullanabilmek. Sosyal medyayı tamamen terk etmek değil, sosyal medyanın bize ne hissettirdiğini fark edebilmek. Her yeniliği reddetmek değil, her yeniliği sorgusuz kabul etmemek. Tüketmeyi bırakmak değil, gerçekten ihtiyacımız olanla bize ihtiyaç gibi gösterilen arasındaki farkı görebilmek. Çünkü hâlâ seçim yapma gücümüz var. Telefonu bir süreliğine kapatabiliriz. Bir dostumuzu arayıp gerçekten konuşabiliriz. Ailemizle aynı masada oturup telefonlarımızı bir kenara bırakabiliriz. Çocuklarımızla göz göze gelip onları dinleyebiliriz. Bir kitabın sayfalarını çevirebiliriz. Yürüyüşe çıkabilir, doğaya bakabilir, biraz sessiz kalabiliriz. Bir şey satın almadan önce gerçekten ihtiyacımız olup olmadığını düşünebiliriz. Her duyduğumuza inanmamayı, her gördüğümüzü gerçek kabul etmemeyi ve her akıma kapılmamayı öğrenebiliriz. Çünkü bana göre çağımızın en büyük özgürlüğü her şeye ulaşabilmek değil, her şeye ulaşabildiğimiz halde neye ihtiyacımız olduğunu seçebilmektir.

Dünya değişiyor ve bu değişimi durduramayız. Teknoloji gelişecek, yapay zekâ hayatımızın daha fazla alanına girecek, çalışma biçimlerimiz değişecek, iletişim şekillerimiz değişecek ve yeni alışkanlıklar ortaya çıkacak. Bütün bunlar hayatımızın bir parçası olmaya devam edecek. Fakat değişimin hayatımızda ne kadar yer kaplayacağına karar vermek hâlâ bizim elimizde. Değişime karşı çıkmak zorunda değiliz. Tam tersine, değişimi anlamamız ve doğru kullanmamız gerekiyor. Ama değişirken kendimizi kaybetmemeliyiz. Teknoloji gelişirken insanlığımızı korumalıyız. Hızlanırken durmayı unutmamalıyız. Kalabalıkların içinde kendi sesimizi duyabilmeliyiz. Sanal dünyanın içinde gerçek hayatı kaybetmemeliyiz. Çünkü bence asıl tehlike bir sabah uyandığımızda hayatımızın değişmiş olduğunu görmek değil. Asıl tehlike, hayatımız değişirken bunu hiç fark etmemek. Fark etmediğimiz bir değişime müdahale edemeyiz. Sorgulamadığımız alışkanlıklarımız zamanla bizi yönetmeye başlar. Bir gün geriye dönüp baktığımızda “Ben ne zaman böyle oldum?” diye sorabiliriz. Belki de bugün kendimize sormamız gereken en önemli soru tam olarak budur: Hayatımı gerçekten ben mi yönetiyorum, yoksa bana sunulan seçenekler arasından seçim yaptığımı sanarak başkalarının çizdiği bir hayatın içinde mi yaşıyorum?

Sessiz istila belki de tam olarak budur. Kapımızı kırarak içeri girmez. Bizi zorlamaz, bağırmaz, tehdit etmez. Sadece yavaşça hayatımıza yerleşir. Önce küçük bir alışkanlık olur, sonra vazgeçilmezimiz haline gelir, sonunda da hayatımızın doğal bir parçası olduğunu düşünmeye başlarız. Oysa bazen durup kendimize bakmamız gerekir. Neleri kazandık, neleri kaybettik? Hangi alışkanlıklarımız gerçekten bize ait, hangilerini çevremizden ve içinde bulunduğumuz sistemden öğrendik? Bizi gerçekten mutlu eden şeyler neler, yalnızca mutlu olduğumuzu sandığımız şeyler neler?

Ben teknolojiye, gelişmeye ve değişime karşı değilim. Ben insanın değişirken kendisini kaybetmesine karşıyım. Dünyanın ilerlemesine değil, insanın ilerlerken insanlığını geride bırakmasına itirazım var. Çünkü bir gün bütün işlerimizi makineler yapabilir. Bütün bilgilere saniyeler içinde ulaşabiliriz. Dünyanın diğer ucundaki insanla anında konuşabiliriz. Ama birbirimizi gerçekten dinlemeyi, anlamayı, sevmeyi, paylaşmayı ve insan kalmayı unutursak elimizdeki bütün teknolojinin bize ne kadar fayda sağlayacağını sorgulamamız gerekir. Belki de bugün yapmamız gereken şey korkmak değil, fark etmek. Neyi hayatımıza aldığımızı, neyi hayatımızdan çıkardığımızı, neye zaman ayırdığımızı ve neyi ihmal ettiğimizi yeniden düşünmek. Çünkü hayat hâlâ bizim. Zaman hâlâ bizim. Seçimlerimiz hâlâ bizim. Yeter ki hayatımızı sessizce değiştiren şeyleri fark edelim ve gerektiğinde kendimize “Buraya kadar” diyebilelim.

Çünkü insanın kendisine ait olan en değerli şeylerden biri, kendi hayatının yönünü belirleyebilmesidir. Dünya değişebilir, teknoloji değişebilir, alışkanlıklarımız değişebilir, hatta yaşadığımız düzen bile değişebilir. Ama bütün bu değişimin içinde kendimizi kaybetmemek bizim elimizde. Belki de gerçek mesele, sessiz istilayı tamamen durdurmak değil; onun hayatımızı ne kadar değiştireceğine bizim karar verebilmemizdir. Çünkü hayatımızı kolaylaştıran hiçbir teknoloji, bizi kendimizden uzaklaştırdığı noktada gerçek anlamda bir kolaylık değildir.

Ve belki de hepimizin bugün kendimize sorması gereken en dürüst soru şudur: Ben hayatımı mı yaşıyorum, yoksa bana sunulan hayatı mı?

Çünkü cevap sandığımızdan çok daha önemli.

Eğer kendi hayatımızın kararlarını hâlâ biz veriyorsak, değişimin içinde kaybolmadan geleceğe yürüyebiliriz. Ama seçimlerimizin ne kadarının gerçekten bize ait olduğunu sorgulamayı bırakırsak, bir gün hayatımızın nasıl değiştiğini anlamak için çok geç olabilir. İşte bu yüzden sessiz istilanın karşısında yapabileceğimiz en büyük şey farkında olmaktır. Kendimize dönmek, hayatımıza bakmak, neyin gerçekten gerekli olduğunu ayırt etmek ve bizi biz yapan değerlerden vazgeçmemektir. Çünkü dünya ne kadar değişirse değişsin, teknoloji ne kadar ilerlerse ilerlesin, insanın insana duyduğu ihtiyaç değişmeyecek. Bir annenin çocuğuna sarılması, bir dostun zor günümüzde yanımızda olması, bir insanın gözlerimizin içine bakarak “Seni anlıyorum” demesi hiçbir teknolojiyle ölçülemez. Bunların yerini hiçbir ekran, hiçbir uygulama, hiçbir algoritma dolduramaz. Belki de geleceğin en büyük sınavı teknolojiyi ne kadar geliştireceğimiz değil, geliştirdiğimiz teknolojiyle birlikte insan kalmayı ne kadar başaracağımız olacak. Çünkü bir gün makineler bizden daha hızlı düşünebilir, daha hızlı yazabilir, daha hızlı hesaplayabilir ve daha hızlı öğrenebilir. Ama merhamet etmek, vicdan sahibi olmak, sevmek, özlemek, bağışlamak, bir başkasının acısını kendi acımız gibi hissedebilmek insana ait değerlerdir. Bunları kaybettiğimiz anda sahip olduğumuz bütün gelişmişliğin anlamı azalır.

Benim korkum dünyanın değişmesi değil. Benim asıl korkum, insanın bu değişimin içinde kendisini fark etmeden kaybetmesi. Daha hızlı ama daha yalnız, daha bağlantılı ama daha uzak, daha bilgili ama daha az sorgulayan, daha konforlu ama daha mutsuz bir hayatın içinde yaşamaya başlaması. Çünkü insanın sahip olduğu her yeni imkân, eğer onu kendisinden uzaklaştırıyorsa bir süre sonra imkân olmaktan çıkıp görünmez bir bağımlılığa dönüşebilir.

Bu yüzden bazen telefonu değil, hayatımızı kontrol etmemiz gerekiyor. Bazen ekranı değil, karşımızdaki insanı görmemiz gerekiyor. Bazen dünyadaki herkesin ne yaptığını öğrenmek yerine kendimizin ne yaptığını hatırlamamız gerekiyor. Bazen daha fazlasını istemek yerine elimizde olanın kıymetini bilmemiz gerekiyor. Ve bazen bütün dünyanın sesini biraz olsun kısmamız gerekiyor ki kendi içimizde ne söylediğimizi duyabilelim. Çünkü sessiz istila dışarıdan gelen bir saldırı olmayabilir. Bazen insanın kendi hayatından yavaş yavaş uzaklaşmasıdır. Bazen kendi kararlarını başkalarının beklentilerine göre vermesidir. Bazen başkalarının gösterdiği hayatı gerçek hayat sanmasıdır. Bazen sürekli bir şeylere yetişmeye çalışırken kendisini geride bırakmasıdır. O nedenle bugün biraz duralım ve kendimize bakalım. Hayatımızda gerçekten bize ait olan ne kaldı? Hangi alışkanlıklarımızı sorgulamadan sürdürüyoruz? Hangi şeyleri ihtiyaç sandığımız için istiyoruz? Hangi insanlarla gerçekten bağımız var? En son ne zaman bir telefon ekranına bakmadan uzun uzun konuştuk? En son ne zaman yalnızca kendimiz için bir şey yaptık? En son ne zaman hiçbir şey paylaşmadan, hiçbir fotoğraf çekmeden, hiçbir şey göstermeden sadece yaşadığımız bir anın içinde kaldık?

Belki de cevaplar bize hayatımızın ne kadar değiştiğini gösterecek. Ve işte tam o noktada seçim yine bizim olacak. Ya bu sessiz değişimin içinde sürüklenmeye devam edeceğiz ya da fark edip kendi hayatımızın direksiyonuna yeniden geçeceğiz.

Ben ikinci yolu seçmek gerektiğine inanıyorum. Çünkü dünya değişsin, teknoloji gelişsin, hayat hızlansın. Bunların hepsi olabilir. Ama biz kendimizi kaybetmeyelim. Çünkü sahip olduğumuz en değerli şey, hiçbir teknolojiyle satın alınamayacak kadar kıymetli: Kendi hayatımız, kendi irademiz ve insan kalabilme gücümüz.

Bir sonraki yazımda buluşmak üzere ….

SEÇİL ESKİOĞLU

GAZETECİ / YAZAR

“Ben Tatar Ramazan’ım, bu hile ve oyunu bozarım” 

Çok sayıda film izleriz sonra film biter, ışıklar yanar, unutulur gider ama bazı filmler vardır ki, bittiğinde içimizde yaşamaya devam eder. Tatar Ramazan ya da gerçek adı ile Mecit Çoksu’nun hikayesi de böyledir.

Onun hikayesi bir mahkum, hikayesi değildir. Haksızlığın karşısında susmayan, boyun eğmeyen ve bedeli ne olursa olsun doğru bildiği yoldan dönmeyen bir adamın hikayesidir.

Cezaevinin soğuk duvarları arasında bile insanlığını kaybetmemesi onun asıl gücüdür çünkü Ramazan için özgürlük, yalnızca demir parmaklıkların dışına çıkmak değildi asıl özgürlük, insanın kendi vicdanına karşı başını eğmemesiydi.

O’nun öfkesi bile aslında derin bir acının içinden doğmuştu. Yaşadığı haksızlıklar, kayıplar ve ihanetler onu sertleştirirken, sevdiği insanlara olan bağlılığı bize hala kalbinin bir yerinde umut taşıdığını göstermektedir. 

Tatar Ramazan bize şunu hatırlatır:

Bazen doğru olanı yapmak, yalnız kalmayı göze almaktır.

Bazen adalet için mücadele etmek, her şeyini kaybetmek demektir.

Ve bazen bir insanın elinde kalan tek şey, onurudur.

Üzerinden neredeyse çeyrek asır geçse de Tatar Ramazan’ın hikayesinin unutulmamasının nedeni belki de budur çünkü hepimizin içinde, haksızlık karşısında susmak istemeyen bir taraf mutlaka vardır. Hepimiz hayatın bir yerinde adaletsizliğe uğramış, anlaşılamamış veya yalnız bırakılmış olabiliriz.

Ramazan’ın acısı bu yüzden bize yabancı gelmez.

O, yalnızca beyaz perdedeki bir karakter değildir.

Başrollerini Kadir İnanır'ın oynadığı “Tatar Ramazan” adlı sinema filmi yıllarca konuşulmuş ve 

‘Benim adım Tatar Ramazan ben bu oyunu bozarım' repliği yıllarca her ortamda söylenmişti.

Herkes filmi konuşurken, Tatar Ramazan'ın kim olduğu ve filmde kimin hayatının konu alındığı hiç merak edilmemişti. Acaba gerçek Tatar Ramazan varmıydı? İşte kafama takılan bu soru beni araştırmaya yöneltti. Evet böyle biri vardı Tatar Ramazan aslında Ağrılı Mecit Çoksu adında bir eşkiyaydı… 

Senarist Kerim Korcan Sinop Cezaevi'nde aynı koğuşta kaldığı yıllarda , Mecit Çoksu’nun sıra dışı kişiliğinden ve göstermiş olduğu cesaret örneklerinden çok etkilenir bu nedenle onun hayatını senaryolaştırarak beyaz perdeye taşır. 

İşte herkesin çok iyi bildiği, Kadir İnanır'ın başrolünde oynadığı “Tatar Ramazan” filmi böylece hayat bulur… Kimbilir belki de bu film olmasaydı, Mecit Çoksu sıradan bir eşkiya olarak unutulup gidecekti… 

Kimdi bu Nam-ı diğer Tatar Ramazan yada gerçek adı ile Mecit Çoksu?

Öncelikle belirteyim ki, her ne kadar filmdeki adı Tatar Ramazan olsa da, Mecit Çoksu’nun aslında yakından uzaktan Tatarlıkla bir ilgisi yoktu aslı Kürttü. 

Senarist Yazar Kerim Korcan, 1969 yılında Tatar Ramazan adlı kitabını yayımladığında, hapishanelerin o boğucu, karanlık, insanı yutan dünyasını sayfalara döktü. Koğuş ağalarının zulmü, gardiyanların sopası, müdürlerin ilgisizliği, kumar, dayak, zincir… Korcan bunları biliyordu çünkü kendisi de o duvarların arkasında yıllarca yatmıştı. Sinop Cezaevi’nde, aynı koğuşta, tanıştığı adam onun yüreğini fethetmişti.

Adamın adı Mecit Çoksu’ydu. Halk arasında Kürt Mecit olarak tanınırdı, 1912’de Ağrı’nın Diyadin ilçesine bağlı Tendürek köyünde, sert dağların eteklerinde doğmuştu. Celali aşireti mensubuydu. Zilan Katliamının kanlı gölgesi ailesinin üzerindeydi. Abisinin acımasızca infaz edilişi, sevdiklerine yapılan haksızlıklar genç Mecit’i dağlara, silaha ve kaçışa sürüklemişti . Resmi kayıtlarda “Eşkiya” diye geçti ama halkın gönlünde, haksızlığa uğrayan köylünün koruyucusu, zulme boyun eğmeyen yiğit olarak seviliyordu.

Bitlis, Siirt, Adana, Sinop, İmralı… Gittiği her cezaevinde aynı şeyi yaptı: 

Eğilmedi, koğuş ağalarına, idareye, haksız düzene karşı tek başına karşı durdu. Cezasını zincirli, hücrede, yalnızlık içinde, dokuz yılın büyük kısmı o soğuk demirlerin ağırlığı altında geçti. 

Sinop’ta Senarist Kerim Korcan’la aynı koğuşu paylaştılar, aynı havayı soludular. Kerim Korcan, o adamın gözlerindeki ateşi, dimdik duruşunu, adalet diye yanıp tutuşan yüreğini asla unutamadı ve o yürek, yıllar sonra sayfalara döküldü.

Senaryo da Kerim Korcan, gerçek ismini ve kökenini asla yazmadı. Yasaklı bir halkı yazarak, Mecit’i daha fazla hedef haline getirmemek, sansürden korumak belki de onu biraz olsun güvende tutmak içindi. Karakterin adını “Ramazan” yaptı, kökenini Polatlı’lı bir Kırım Tatarı olarak kurguladı böylece bir Kürt mahkumun acısı, bütün Anadolu’nun ortak acısına dönüştü. “Tatar inadı” herkesin diline, herkesin yüreğine yerleşti. Tatar Ramazan artık sadece bir kişi değildi, ezilenin, kırılanın, dört duvar arasında bile onurunu korumaya çalışan herkesin ortak sesi oldu.

1990’da o ses beyaz perdede yankılandı. Melih Gülgen’in yönetmenliğinde, Kadir İnanır’ın unutulmaz oyunculuğuyla, Ahmet Kaya’nın yüreği delen müziğiyle 1942’nin karanlık savaş günlerinde, toprak ağasının zulmüne karşı ayağa kalkan, hapishanede bile dik duran bir adamın hikayesi… “Yedi vilayet, yetmiş karyede namı söylendi” diye biten o film, bir neslin yüreğine kazındı. 1992’de “Tatar Ramazan Sürgünde” ile efsane tamamlandı. Kadir İnanır, o karakterle öyle bir bütünleşti ki, sanki Mecit’in ruhu onun bedenine geçmiş gibiydi.

Gerçek Mecit Çoksu, cezaevinden çıktıktan sonra Van’ın Muradiye ilçesine yerleşti, halktan uzak sade bir yaşam sürdürerek evlendiği eşi Zeyno’yla bir yuva kurdu, çocuklarını büyüttü, 1985’te o topraklarda gözlerini yumdu. 

O ölmüştü ama Tatar Ramazan hiçbir zaman ölmedi çünkü o, bir isimden çok daha fazlasıydı. Zincirlerin ağırlığına rağmen eğilmeyen bir bel, haksızlığa karşı yükselen bir nara, karanlıkta bile yanan bir ateşti.

Film bittiğinde geriye yalnızca Tatar Ramazan’ın hikayesi kalmaz, bir soru kalırdı insanın içinde:

“Ben, kendi doğrularım uğruna ne kadar bedel ödemeye hazırım?”

Belki de Tatar Ramazan’ı yıllar sonra bile unutulmaz yapan en büyük şey budur.

Bazı adamlar yaşlanır, bazı hikayeler unutulur ama onur için verilen mücadele, zaman geçse de insanın yüreğinde yaşamaya devam eder.

Biri yıllar önce kaybettiğimiz, Mecit Çoklu, diğeri ise çok yenilerde geçtiğimiz aylarda kaybettiğimiz, bizlerin hafızasına Tatar Ramazan’ı kazıyan Kadir İnanır’ı saygı ile anıyorum. 

Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın ama hep dostça kalın 

CELAL KODAMANOĞLU

GENEL YAYIN KOORDİNATÖRÜ

Sıradan bir kahve kokusu değil, bir dönemin başarı öyküsü 

Bazı kokular vardır doğrudan geçmişe dokunur. Tchibo’nun o kendine has kahve kokusu da tam olarak böyledir hele ki benim gibi kahve tutkunları için vazgeçilmezdir. 

Hafızalarımızı biraz yoklayacak olursak, bazı markalar da vardır; sattıkları ürünlerden çok, hayatımızdaki yerleriyle hatırlanırlar. Bir logo, bir mağaza ya da bir kahve zinciri olmanın ötesine geçer Mc Donalds’ın “M” harfi gibi insanların anılarında bir köşe edinirler. Tchibo da bizler için tam olarak böyledir.

Genellikle gittiğim Agua Florya AVM nin içinde Tchibo’ya girip yalnızca alışveriş yapmam; kapısından içeri adım attığımda burnuma çarpan kahve kokusu, çoğu zaman beni bulunduğum zamandan alır ve yıllar öncesine götürür. 

Tchibo sadece kahve satan bir marka değildir haftalık temalarla değişen ürünleri sayesinde küçük sürprizlerin adresi haline gelmiştir. Bir uğradığımda spor ekipmanları, ertesi hafta mutfak gereçleri sonra seyahat ürünleri saymakla bitmez, konsept her hafta değişiyor hatta bir arkadaşımın Erenköy’de Bağdat Caddesi üzerinde karşılaştığı manzarayı anlattığında beni kahkahalara boğmuştu şöyleki: Arkadaşım birgün burada kahvesini içerken, içeri giren bir kadın şaşkınlıkla kasiyere dönüp “Kuzum siz iki hafta önce Kırtasiye dükkanı değilmiydiniz “ diye yüksek sesle soru sorması kahvesini içenleri güldürmüştü.

Tchibo’yu yada minik Beren’imin deyimiyle “Çipo”yu anlatmakla bitmez, gelin biraz gerilere gidelim, nedir bu Tchibo !

Bir Alman markası olan Tchibo 1949 yılında başladığı marka serüveni içinde kısa sürede hızlı bir büyüme ivmesi yakaladı ve kahve pazarının önemli oyuncularından biri haline geldi.

1949 yılında Hamburg’da eğitimli bir tüccar olan Max Herz, yanına aldığı iş ortağı Carl Tchiling Hiryan ile birlikte “Tchibo” markasının temelini attılar.

O yıllarda tüm Avrupa’da olduğu gibi Almanya ve Hamburg’da II. Dünya Savaşı’nın etkileri hissedilmeye devam ediyordu. Pek çok tüketim maddesine erişim zordu üstelik savaş döneminde oluşan yüksek enflasyon nedeniyle fiyatlar yüksekti. Almanya’da kahve pazarı da bu durumdan nasibini almıştı. 

Dahası kahve içmek için yeterli sayıda mekan da yoktu bu nedenle Max Herz, kavrulmuş kahve çekirdekleri satışında yeni bir yöntem arayışına girdi. Kendisi deneyimli bir tüccardı ve savaş koşullarında bile ticari faaliyetlerini sürdürmüştü. Kahve satışı için bulduğu yeni yöntem, tüketicilere posta yoluyla kavrulmuş kahve çekirdeklerini ulaştırmaktı. O dönemin koşullarına göre büyük bir yenilik olan bu yöntem, Hamburgluların kahveye erişimini kolaylaştırdı aynı zamanda da maliyet avantajı sağladı. Hamburglular artık evlerinde veya işyerlerinde kahveye diledikleri zaman ulaşabileceklerdi.  

Tchibo marka ismi şöyle oluştu: Max Herz’in iş ortağı Carl Tchilingi Hiryan dı, Tchiling adının ilk hecesi ile Almanca da fasulye anlamına gelen Bohne sözcüğünün ilk hecesi birleştirilerek oluşturuldu. 

Bu marka ismiyle Max Herz, kurumsallaşma konusunda önemli bir aşamayı geride bıraktı. 

1950’li yıllarda Tchibo markası kurumsallaşarak büyük bir güce ulaştı.

Tchibo’un İlk kahve dükkanı 1955 yılında faaliyete başladı.

O günleri hatırlayan eski bir Tchibo çalışanı “Kahve paketleri raflardan neredeyse uçuyordu” diyerek Almanların Tchibo’ya gösterdiği ilgiye dikkat çekmişti.

Ve yılların ardından Tchibo Türkiye’de ilk mağazasını 2006 yılında Mecidiyeköy’deki Cevahir AVM. de açtı… Üzerinden 20 yıl geçmesine rağmen, Tchibo kalitesinden ve konseptinden hiç taviz vermedi… Benim de alışverişe çıktığımda olmazsa olmazlarımdan biridir Tchibo kahvesi , kahve sonrası alışverişimi yapar dükkandan ayrılırım… 

Başka bir yazımda buluşmak üzere 

Hoşçakalın, Hoş kalın.

ESRA SONGÜLER 

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ

İnsanların bir arada yaşadığı her yerde düzen, güven ve karşılıklı saygı büyük önem taşır. Toplum hayatının sağlıklı bir şekilde devam edebilmesi için insanların birbirlerinin haklarına saygı göstermesi gerekir. İşte tam bu noktada hukuk, yalnızca kurallardan ve maddelerden oluşan bir sistem olmaktan çıkar; toplumun huzurunu, insanların güvenliğini ve mutluluğunu koruyan en önemli değerlerden biri haline gelir.

Hukukun temel amaçlarından biri, toplumsal huzuru sağlamaktır. İnsanların kendilerini güvende hissettiği, haklarının korunduğuna inandığı ve adalet duygusunun güçlü olduğu toplumlarda huzur da daha kalıcı olur. Çünkü insan, hakkının korunacağını bildiği yerde geleceğe daha güvenle bakar. Haksızlığa uğradığında başvurabileceği bir hukuk düzeninin olduğunu bilmek, toplum içindeki güven duygusunu güçlendirir.

Hukuk, karşılaşılan olayları yüzeysel olarak değerlendirmez. Bir olayın nedenlerini, gelişimini ve sonuçlarını derinlemesine incelemeye çalışır. İddiaları, delilleri ve insanların haklarını dikkate alır. Amaç, gerçeğe mümkün olduğunca yaklaşmak ve adaletin gerçekleşmesini sağlamaktır. Bu nedenle hukuk, iyi ile kötüyü, haklı ile haksızı ayırt etmeye çalışan önemli bir toplumsal mekanizmadır.

Elbette hayat her zaman siyah ve beyaz kadar net değildir. İnsanların yaşadığı olayların arkasında farklı nedenler, farklı şartlar ve farklı hayat hikâyeleri bulunabilir. Hukukun önemi de burada ortaya çıkar. Adalet, yalnızca bir kişiyi suçlamak ya da cezalandırmak değildir. Aynı zamanda olayları doğru değerlendirmek, hakkı hak sahibine vermek ve toplumdaki adalet duygusunu korumaktır.

Hukuk karşısında herkesin eşit olması da toplumsal huzurun temel şartlarından biridir. Bir toplumda insanlar arasında hukuk bakımından ayrım yapıldığı düşüncesi oluşursa, güven duygusu zedelenir. Oysa adaletin en önemli özelliklerinden biri, herkese aynı ölçüde yaklaşabilmesidir. Güçlü olanın, zengin olanın, makam sahibi olanın değil; haklı olanın korunacağına inanmak, toplumun geleceği açısından son derece önemlidir.

Kötülüklerin, haksızlıkların ve suçların ortadan kaldırılması için de hukuk büyük bir mücadele verir. İnsanların birbirlerine zarar vermesini önlemek, suç işleyenlerin yaptıklarının karşılıksız kalmamasını sağlamak ve mağdur olanların haklarını korumak hukuk düzeninin önemli görevleri arasındadır. Ancak hukukun amacı yalnızca ceza vermek değildir. Asıl amaç, insanların daha güvenli ve huzurlu bir toplumda yaşayabilmesini sağlamaktır.

Bu nedenle hukuk, aslında toplumun ortak vicdanının da önemli bir yansımasıdır. Bir insanın hakkına saygı göstermek, yalnızca yasal bir zorunluluk olarak görülmemelidir. Bu aynı zamanda insan olmanın ve birlikte yaşamanın gereğidir. Hepimiz farklı düşüncelere, farklı yaşam biçimlerine ve farklı beklentilere sahip olabiliriz. Ancak hepimizin ortak bir noktası vardır: Saygı görmek, güven içinde yaşamak ve haklarımızın korunmasını istemek.

Dolayısıyla herkes, herkesin hukukuna saygı duymalıdır. Çünkü bugün başkasının hakkına gösterdiğimiz saygı, yarın kendi hakkımızın korunmasına da katkı sağlar. Toplum hayatı karşılıklı anlayış ve saygı üzerine kuruludur. Bir kişinin yaşadığı haksızlık, aslında yalnızca o kişiyi ilgilendiren bir mesele değildir. Adalet duygusunun zayıfladığı her olay, toplumun tamamını etkiler.

Unutmamak gerekir ki, hiçbir insan bu toplum içinde önemsiz değildir. Herkesin bir değeri, bir hakkı ve korunması gereken bir hayatı vardır. İnsanların birbirlerine karşı daha duyarlı olması, hak ve özgürlüklere saygı göstermesi, toplumsal barışın güçlenmesine yardımcı olur. Herkesin herkes için önemli olduğunun farkına varıldığı bir toplumda, huzurun ve mutluluğun da daha güçlü olması kaçınılmazdır.

Bugün dünyada ve ülkemizde yaşanan pek çok tartışmanın temelinde aslında adalet, hak ve hukuk kavramları bulunmaktadır. İnsanlar yalnızca kendi haklarını değil, başkalarının haklarını da savunmayı öğrenmelidir. Çünkü gerçek adalet, yalnızca bize fayda sağladığında değil, başkalarının hakkı söz konusu olduğunda da savunulduğunda anlam kazanır.

Toplumsal huzur ve mutluluk kendiliğinden ortaya çıkmaz. Bunun için güçlü bir hukuk anlayışına, adalete olan güvene ve insanların birbirlerinin haklarına saygı göstermesine ihtiyaç vardır. Hukukun var olma nedenlerinden biri de budur: İnsanların korkmadan, güven içinde ve huzurlu bir şekilde yaşayabilmesini sağlamak.

Daha mutlu ve daha huzurlu bir toplum istiyorsak, hukukun önemini iyi anlamalıyız. Haklarımızı bilirken sorumluluklarımızı da unutmamalıyız. Kendi hakkımızı savunurken başkasının hakkına zarar vermemeliyiz.

Çünkü hukuk, yalnızca mahkeme salonlarında konuşulan bir kavram değildir. Hukuk, günlük hayatımızda birbirimize gösterdiğimiz saygıdır. Hukuk, haksızlık karşısında sessiz kalmamaktır. Hukuk, güçlü olanın değil haklı olanın yanında durabilmektir.

Ve unutmayalım; toplumsal huzurun, güvenin ve mutluluğun yolu, herkesin herkesin hukukuna saygı göstermesinden geçmektedir.

Sağlığınıza dikkat edin, hoşça kalın.

MUSTAFA ÇOLAKOĞLU

GAZETECİ - YAZAR

Casusluk…. Geçmiş tarihten bu yana yollarımız casuslarla kesişmiştir, içlerinde öyleleri vardır ki, bir dünya savaşının seyrini bile değiştirmiştir. Tarihin en ilginç casusluk hikayeleri çoğu zaman cephede değil, kapalı kapılar ardında yazılır. O hikâyelerin en dikkat çekici kahramanlarından biri de İlyas Bazna’dır. Dünyanın onu tanıdığı isim ise “Cicero”… 

 Bugün sizlere çoklarınızın ismini bile duymadığı ama bir dünya savaşının seyrini değiştirecek kadar gücü olan ünlü bir casusu anlatacağım… Kod Adı Cicero… Gerçek adı ise İlyas Bazna’dır.

Hayal gücünüzü kullanın, bir insan düşünün; diplomatik koridorlarda sessizce dolaşıyor kimsenin dikkatini çekmiyor hatta çoğu kişinin gözünde yalnızca sıradan bir hizmetli. Tabiki işin aslı böyle değil, o dünyanın kaderini değiştirebilecek gizli belgeleri kimseye hissettirmeden fotoğraflıyor. İlyas Bazna’nın hikâyesi tam da burada başlıyor.

Ayları, yılları geriye sarıp İlyas Bazna yani Nam-ı diğer Cicero’nun hayatını anlatmaya başlayayım. 

Asıl adı İlyas (Elyasa) Bazna olan ama genelde kod adı “Çiçero” ile tanınan İlyas Bazna 28 Haziran 1904 sıcak bir yaz günü Priştine’de doğdu. Priştine o zaman Osmanlı toprakları içinde. 1912’de Balkan Savaşı’yla milyonlarca insan göçe zorlanınca, İlyas Bazna da ailesiyle birlikte önce Selanik’e, oradan da İstanbul’a göçtü. İstanbul’da askeri bir okula gitti. Birinci Dünya Savaşı sonunda İstanbul İngiliz, Fransız ve İtalyanların işgali altına girince, o zaman daha 16 yaşında olan İlyas Bazna, bir Fransız nakliyat şirketinde işe girdi, orada şoförlüğü öğrendi. Bir Fransız subayın motosikletiyle kaza yaptı. Askeri cezaevine düştü ama cezaevinden kaçmayı başardı. Çanakkale’de yakayı ele veren İlyas Bazna ‘Tehlikeli genç suçlu’ olarak İstanbul’daki Fransız askeri mahkemesince üç yıl ceza yedi ve Marseille Cezaevi’ne sürgün edildi orada Fransızca öğrendi.

İlyas Bazna aslında zeki biriydi, Türkçenin yanı sıra Hırvatça, Fransızca, Yunanca ve Almanca bilen, Aryalar okuyan bariton sesli bir kişiliğe sahipti, cezasını çektikten sonra Türkiye’ye döndü. 

İkinci Dünya Savaşı başlamıştı, bu sırada önce Ankara’da Alman Sefaretinde Sefir Albert Jenke’nin yanında şoför ve uşak olarak çalıştı. Sefirin özel mektuplarını okuduğu için işten atılınca, şansıda yaver gidince bu kez İngiliz Sefareti’ne girdi. Türkiye, İkinci Dünya Savaşı’nda tarafsız kaldığı için başkent Ankara casuslar için uluslararası bir buluşma merkeziydi. Ankara’da bir araya gelen casuslar, birbirlerinden gizli bilgi koparmaya çalışıyorlardı. Hiçbir yerde dikiş tutturamayan, lükse, paraya ve kadına düşkün olan İlyas Bazna bu fırsatı kaçırmak istemedi. Kavas, yani uşak olarak çalıştığı İngiliz Sefareti’nde Sefir Sir Hugessen’i akşam verdiği uyku haplarıyla derin uykuya sevk eden İlyas Bazna Sefirin çekmecesindeki ‘çok gizli’ belgelerin fotoğrafını Leica marka fotoğraf makinasıyla çekip, büyük paralar karşılığı Almanlara sattı.

İlk başta 52 değerli belge için 20 bin sterlin alan Bazna, belgelerin çok değerli ve doğru olduğu anlaşılınca, her getireceği yeni belge için 15 bin sterlin ücretle anlaştı. Casusluk hizmeti karşılığı aldığı paraları Sefaretteki odasında bulunan halının altına sakladı. 

Hayati önem taşıyan bilgileri İngiliz Büyükelçiliği’nden alıp, Alman Büyükelçiliği’ne taşıyan Cicero’nun Almanya’ya verdiği belgeler çok büyük önem kazanmaktaydı.

Nihayet savaş sona ermişti ve İlyas Bazna casuslukla elde ettiği büyük miktarlardaki İngiliz banknotlarıyla, Müteahhitlik yapmaya başlamıştı. İlk iş olarak devletten ihale alarak Bursa Haşim İşcan İlkokulu’nu yaptı. Bursa’da bir kaplıca oteli inşaatına başlamak üzereyken, devlet tüm mal varlıklarına piyasaya sahte para sürdükleri için el koydu.

Hani “Allahın sopası yok, yarına bırakır ama yanına bırakmaz” derler ya. İlyas Bazna da ava giderken avlanmıştı. İki yıl süresince sağladığı gizli belgeler karşılığında Almanlardan aldığı, halının altında sakladığı paralar aslında sahteydi. Kısaca Bazna’da Naziler tarafından dolandırılmıştı.  

İlyas Bazna için çarklar ters dönmeye başladı artık parasız ve yoksuldu, birçok kişiye borcu vardı, İkinci el araç alım satımı yaparak geçimini sağlamaya çalıştı ama orada da başarılı olamadı. Müziğe küçüklüğünden beri meraklıydı hatta zamanında şan dersleri bile almıştır, kendisinin iyi bir opera şarkıcısı olduğunu düşünüyordu. Gelir elde etmek amacıyla İstiklal Caddesi’ndeki Saray Sineması’nı kiraladı ve bir konser verdi. Birkaç yüz kişinin izlemeye geldiği konserde İlyas Bazna, bariton sesi ile Handel, Giovanni ve Verdi’den aryalar söyledi. İzleyiciye keyifli saatler yaşattığını düşünürken, izleyicilerin arasında alacaklıları ve icra memurları olduğundan haberi yoktu nitekim konser bitti ve alacaklılar konser için toplanan bütün hasılata el koydular.

İlyas Bazna, kelimenin tam anlamıyla sınıfı tüketmişti,artık Türkiye de yaşayamaz dı. 

16 Nisan 1954 tarihinde Almanya Dışişleri Bakanlığı’na bir yazı yazarak Almanya’nın kendisine sahte para vererek dolandırdığını ve zararının tazmin edilmesini istedi. Bakanlık ise 4 ay sonra verdiği yazılı yanıtta bu talebini reddetti. Yoksulluk içinde geçen yıllardan sonra 1962 yılında anılarını yazdı ve bu kitaptan bir miktar gelir elde etti. Bir süre sonra Almanya’ya gitti, Alman hükümetinden bir miktar maaş almaya başladı ve orada yoksulluk içinde 66 yaşında iken öldü.

Cicero’nun bir zamanlar göz kamaştıran yaşamı, bir dilim ekmeğe muhtaç olarak son buldu. 

Bu günlükte bu kadar, başka bir yazımda buluşmak üzere 

Hoşçakalın, Hoş kalın.

ESRA SONGÜLER 

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ

Okulların açılmasına sayılı günler kaldı.

Kırtasiyelerin raflarında yeni defterler, rengârenk kalemler, çantalar… Evlerde okul hazırlığının telaşı, çocuklarda arkadaşlarına kavuşmanın heyecanı, anne babalarda ise yeni bir eğitim yılına dair umutlar ve kaygılar var. Yakında sokaklarda sırtında kendisinden neredeyse büyük çantalar taşıyan çocukları yeniden göreceğiz. O çantalara baktığımızda kitapları, defterleri, kalem kutularını görüyoruz.

Peki görünmeyenleri?

Bir çantaya kaç hayat sığar hiç düşündük mü?

Çünkü o çantada yalnızca ders kitapları yoktur. Bir annenin duası, bir babanın umudu, bir öğretmenin emeği vardır. Bir çocuğun başarısız olma korkusu, arkadaş edinme heyecanı, kendini kabul ettirme çabası, merakı, kırılganlığı ve henüz kendisinin bile tam olarak bilmediği hayalleri vardır. Kısacası o küçücük çantada bir çocuğun bugünü kadar yarını da taşınır.

Her Çocuk Okula Başka Bir Hikâyeyle Gelir

Aynı okul kapısından girseler, aynı sıralarda otursalar ve aynı öğretmeni dinleseler de hiçbir çocuk sınıfa aynı hayatı getirmez.

Biri güvenli ve huzurlu bir evden çıkar, diğeri evde yaşanan sorunları sessizce yanında taşır. Biri okulun açılacağı günü sabırsızlıkla beklerken bir başkası “Acaba beni sevecekler mi?” diye düşünür. Birinin kaygısı sınavdır, diğerininki arkadaş edinebilmektir.

Bir çocuk için okul başarı demektir; başka bir çocuk için ait olabileceği güvenli bir yer…

Çocuk psikolojisi açısından öğrenme yalnızca bilişsel bir süreç değildir. Çocuğun kendisini güvende hissetmesi, kabul edildiğini bilmesi, aidiyet geliştirmesi ve hata yapmaktan korkmaması öğrenme sürecini doğrudan etkiler. Bu nedenle sınıfa giren çocuğun yalnızca akademik hazırbulunuşluğunu değil, duygusal dünyasını da görebilmek gerekir. Çünkü bazen çocuğun taşıdığı en ağır yük, sırtındaki kitaplar değildir.

“Kaç Aldın?” Yerine “Bugün Nasıldın?”

Yeni eğitim yılıyla birlikte evlerimizde tanıdık sorular yeniden duyulacak:

“Sınavdan kaç aldın?”

“Kaç yanlış yaptın?”

“Arkadaşın kaç aldı?”

Elbette akademik başarı önemlidir. Çocuğun sorumluluk almayı, emek vermeyi ve başladığı işi tamamlamayı öğrenmesi gerekir. Ancak başarıyı yalnızca notlarla tanımladığımızda önemli bir hata yapıyoruz.

Çocuklarımızı sürekli başkalarıyla kıyaslamak, başarıyı sevgi ve takdir görmenin koşulu hâline getirmek zamanla çocuğun özdeğerini de performansına bağlamasına neden olabilir. Bu yüzden okuldan dönen bir çocuğa bazen başka sorular sormalıyız:

“Bugün nasıldın?”

“Seni mutlu eden ne oldu?”

“Canını sıkan bir şey yaşadın mı?”

“Yeni bir şey öğrendin mi?”

“Bir arkadaşına yardım ettin mi?”

Çünkü eğitim yalnızca ne kadar bildiğimizle değil, bildiklerimizle nasıl bir insan olduğumuzla da ilgilidir. Eğitimde unutmamamız gereken temel gerçeklerden biri bireysel farklılıklardır. Her çocuk aynı hızda öğrenmez. Her çocuk matematikte başarılı olmayabilir. Birinin sayılarla kurduğu ilişkiyi diğeri kelimelerle kurar. Biri müzikte kendisini ifade eder, diğeri sporda, resimde veya bilimde… Sorun çocukların farklı olması değildir. Asıl sorun, farklı çocuklardan aynı biçimde başarılı olmalarını beklemektir.

Bir çocuğun değerini yalnızca sınav sonucuyla ölçmek, koca bir gökyüzünü küçük bir pencereden değerlendirmeye benzer. Eğitimin görevi bütün çocukları birbirine benzetmek değil, her çocuğun içindeki potansiyeli keşfetmesine yardımcı olmaktır

Bir çocuğun hayatındaki en önemli yetişkinlerden biri öğretmenidir. Çünkü öğretmenin söylediği sıradan görünen bir cümle, çocuk için yıllarca unutulmayacak bir hatıraya dönüşebilir.

“Sen yapabilirsin.”

“Sana güveniyorum.”

“Yanlış yapman önemli değil, yeniden deneyelim.”

Bu birkaç kelime bazen bir çocuğun kendisine olan inancını değiştirebilir.

Tersi de mümkündür.

Küçümseyen, aşağılayan, arkadaşlarının önünde utandıran veya sürekli kıyaslayan bir dil de çocuğun zihninde yıllarca yaşayabilir.

Bu nedenle öğretmenlik yalnızca müfredatı yetiştirmek değildir. Öğretmen bazen farkında olmadan bir çocuğun kendisi hakkında yazdığı hikâyenin birkaç cümlesini de kaleme alır. İşte öğretmenliğin gücü ve sorumluluğu burada saklıdır.

Başarılı Çocuk mu, İyi İnsan mı?

Çocuklarımızın başarılı olmasını elbette istiyoruz. İyi okullarda okusunlar, yabancı dil öğrensinler, bilimi ve teknolojiyi takip etsinler, mesleklerinde başarılı olsunlar…

Peki ya vicdan?

Peki ya empati?

Peki ya merhamet?

Çocuğumuz sınavda birinci olduğunda gurur duyuyoruz. Peki okul bahçesinde yalnız kalan bir arkadaşının yanına oturduğunda aynı gururu duyuyor muyuz? Başarıyı yalnızca akademik sonuçlarla tanımlayan bir eğitim anlayışı eksiktir. Çünkü dünyanın yalnızca başarılı doktorlara, mühendislere, akademisyenlere ve yöneticilere değil; iyi doktorlara, vicdanlı mühendislere, etik akademisyenlere ve adaletli yöneticilere ihtiyacı vardır. Bilgi insanı güçlü yapabilir.

Ama o gücü nasıl kullanacağını karakter belirler.

Yeni eğitim yılına hazırlanırken çocuklarımızın çantalarını özenle hazırlıyoruz. Ancak onların görünmeyen çantalarına ne koyduğumuza da dikkat etmeliyiz.

Kendi gerçekleştiremediğimiz hayalleri koymayalım.

Başkalarının çocuklarıyla kıyaslamalarımızı koymayalım.

“Bizi mahcup etme” baskısını koymayalım.

Her zaman birinci olma zorunluluğunu koymayalım.

Onun yerine güven koyalım.

Merak koyalım.

Cesaret koyalım.

Hata yapma hakkı koyalım.

Ve her şeyden önemlisi, koşulsuz sevildiğini bilmenin verdiği güveni koyalım.

Çocuğumuz şunu bilmeli:

“Başarılı olduğum için değil, ben olduğum için değerliyim.”

Çünkü kendisini değerli hisseden çocuk başarısızlıktan sonra yeniden ayağa kalkabilir.

İlk Zil Çalarken…

Çok yakında okul bahçeleri yeniden çocuk sesleriyle dolacak. Bazıları koşarak sınıfına girecek, bazıları annesinin elini bırakmak istemeyecek. Birileri eski arkadaşlarına sarılırken, bir başkası yeni sınıfında oturacağı sırayı heyecanla arayacak.

Ve binlerce küçük omuz, binlerce çantayı yeniden taşımaya başlayacak. Biz yetişkinlere düşen görev, o omuzlara gereğinden fazla yük bindirmemek.

Çocuklarımızın çantalarına kitaplarını koyalım ama çocukluklarını çıkarmayalım.

Başarılı olmalarını isteyelim ama sevgimizi başarılarının ödülü hâline getirmeyelim.

Disiplini öğretelim ama hata yapma haklarını ellerinden almayalım. Geleceklerini planlarken bugünlerini kaçırmalarına neden olmayalım.

Çünkü bugün sırtında küçücük bir okul çantası taşıyan çocuk, yarın bu toplumun öğretmeni, doktoru, sanatçısı, bilim insanı, mühendisi, yazarı olacak. Ama hangi mesleği seçerse seçsin, önce iyi bir insan olsun. Yeni eğitim yılı başlarken çantalarına yalnızca kitap ve defter değil; özgüven, merak, vicdan, cesaret ve umut da koyabilsek keşke. Çünkü bir okul çantasına sandığımızdan çok daha fazlası sığar.

Bir çocuk sığar.

Bir aile sığar.

Bir öğretmenin emeği sığar.

Bir ülkenin umudu sığar.

Ve belki de koca bir gelecek sığar.

Yeni eğitim-öğretim yılı; çocuklarımızın omuzlarına yük değil, yollarına ışık olsun.

Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın 

SABİHA ÜNAL

YAZAR

Annemiz kapının önünde bizi görünce kızardı… ‘Yine nerelerdeydin sen?’ Biz başımızı öne eğer, biraz korkmuş gibi yapardık ama içimizden de gülümserdik. Çünkü sokak bizim dünyamızdı. Biz beyaz yakalı önlüklerle okula giderdik. Çantamız bugünkü çocukların çantaları gibi çeşit çeşit değildi. Defterimizin kenarları kıvrılır, kalemimizin ucu kırılır, silgimizi kaybetmemek için defterimizin arasına sıkıştırırdık. Öğretmenimizin sınıfa girişiyle ayağa kalkar, ‘Günaydın öğretmenim’ derdik. O zamanlar öğretmen, sadece ders anlatan biri değildi. Öğretmen, bizim için büyük bir otorite, bir rehber, bazen de ikinci anne-babaydı. Okul çıkışı eve hemen gitmezdik. Önce arkadaşlarımızla buluşurduk. Birimizin elinde misket, diğerinin elinde top… Sokaklarda saatlerce oynardık. Akşam ezanına kadar eve dönmezsek annemiz evimizin tahta kapısını açar ve  bağırırdı ‘Habib Eve gel artık’ O sesi duyduğumuzda oyunu bırakır, koşa koşa eve giderdik. Çünkü bizim çocukluğumuzda cep telefonu yoktu. Kimse bize ulaşamazdı. Ama herkes birbirinin nerede olduğunu bilirdi.

Bir arkadaşımızın evine gideceksek telefon açmazdık. Kapısını çalardık. ‘Ali evde mi?’ ‘Evde.’ ‘Çıksın, oynayacağız.’ Ne kadar basit… Ne kadar güzel… Ne kadar gerçek… Bizim çocukluğumuzda internet yoktu. Sosyal medya yoktu. Bilgisayarlar evlerimizin başköşesinde değildi. Bir fotoğraf çekildiğinde hemen yüzlerce kişiye gönderilmezdi. Fotoğraflar çekilir, film bitince günlerce beklenirdi. Sonra fotoğrafçıdan alınan birkaç kare, yıllarca saklanan hatıralara dönüşürdü. Bugün telefonlarımızın içinde binlerce fotoğraf var. Ama çoğuna dönüp bakmıyoruz. Bizim ise birkaç fotoğrafımız vardı. Ve o birkaç fotoğrafın her birinin ayrı bir hikayesi vardı.O dönem Iğdır’ın tanınmış seyyar fotoğrafçısı vardı merhum Yemlihan Şimşek. O tüm anılarımızı karelerle ölümsüzleştirirdi. Biz fakirliği de gördük, yokluğu da… Ama belki de en büyük zenginliğimiz birbirimizdik. Bir evde ne varsa komşunun çocuğuyla paylaşırdık. Birimizde top varsa hepimizin topuydu. Birimizde misket varsa hepimizin misketiydi. Birimizin annesi ekmek yapmışsa, sıcak ekmeğin kokusu bütün sokağa yayılırdı.

Bir dilim ekmek, üzerine biraz salça, ya da ekmek arasına konulmuş domates… Bazen peynir… Bazen sadece şeker… Ve biz onu dünyanın en güzel yemeği sanırdık. Çünkü açlığımızdan çok mutluluğumuz vardı. Şimdi geriye dönüp baktığımda düşünüyorum da… Bizim çocukluğumuz aslında fakir değildi. Biz sadece bugünkü anlamıyla tüketmiyorduk. Biz yaşıyorduk. Sokağı yaşıyorduk. Arkadaşlığı yaşıyorduk. Mahalle kültürünü yaşıyorduk. Bayramları gerçekten bayram gibi yaşıyorduk. Bayram sabahı yeni kıyafetlerimizi giyer, ayakkabılarımızı başucumuza koyar, sabahın olmasını beklerdik. Şeker toplamak için kapı kapı dolaşırdık. Bir avuç şeker bizim için büyük mutluluktu. Bugün çocukların odalarında yüzlerce oyuncak var. Bizim ise bazen bir topumuz bile yoktu. Ama biz yine de mutluyduk. Çünkü mutluluğu satın almayı bilmiyorduk. Mutluluğu üretmeyi biliyorduk. Bir tahta parçasından oyuncak… Bir ipten oyun… Bir sokaktan macera… Bir arkadaşlıktan kocaman bir dünya kurardık. Ve belki de bu yüzden seksenli yılların çocukları bugün hâlâ birbirine baktığında aynı şeyi hissediyor… ‘Biz gerçekten güzel bir çocukluk yaşamışız…’ O yıllar geri gelir mi? Gelmez… O sokaklar aynı sokaklar değil artık. O çocuklar büyüdü. Kimi uzaklara gitti. Kimi hayata yenildi. Kimi sessizce aramızdan ayrıldı. Kimi hala eski bir fotoğrafın içinde, çocukluğumuzdaki haliyle bize bakıyor. Ama ne zaman eski bir şarkı duysak… Ne zaman kara lastik bir ayakkabı görsek… Ne zaman beyaz yakalı okul önlüğü aklımıza gelse… Ne zaman eski bir mahalle fotoğrafına baksak… Bir anda yıllar geriye gideriz. Ve yeniden çocuk oluruz.

Üstümüz başımız toz içinde… Dizlerimiz yara bere içinde… Ceplerimiz misket dolu… Elimizde kendi yaptığımız oyuncak… Akşam ezanı okunuyor… Annemiz tahta kapı arasında bizi çağırıyor… Biz ise son kez arkadaşımıza bakıp, ‘Yarın yine oynarız…’ diyoruz. İşte bizim çocukluğumuz buydu. Biz seksenli yılların çocuklarıydık. Çok şeyimiz yoktu belki… Ama sahip olduğumuz şeylerin kıymetini biliyorduk. Bir lokma ekmeğin… Bir çift ayakkabının… Bir bayramlığın… Bir arkadaşın…Bir annenin sesinin… Bir babanın eve gelişinin… Ne kadar büyük bir mutluluk olduğunu biliyorduk. Şimdi elimizde her şey var. Ama bazen o günlerdeki huzurun küçücük bir parçasını bile bulamıyoruz. Çünkü bizim çocukluğumuzda az vardı ama öz vardı. Çok para yoktu… Çok oyuncak yoktu… Çok imkan yoktu… Ama çok sevgi vardı. Ve insan yaş aldıkça anlıyor. Çocukluk, sahip olduğun oyuncakların sayısı değilmiş. Çocukluk, sokağın kokusuymuş, annenin sesiymiş, arkadaşının gülüşüymüş, okul yolundaki heyecanmış, bayram sabahıymış, dizindeki yara, cebinde üç misket, üstünde beyaz yakalı önlükmüş… Ve belki de en önemlisi… Çocukluk, yıllar geçse de insanın içinde hiç büyümeyen o küçük çocukmuş. Biz o çocuğu hala içimizde taşıyoruz. İyi ki seksenli yılların çocukları olmuşuz… İyi ki o yoklukları yaşamışız… İyi ki kendi oyuncaklarımızı kendimiz yapmışız… İyi ki sokaklarda düşüp dizimizi kanatmışız… İyi ki kara lastik ayakkabılarla koşturmuşuz… Çünkü bugün dönüp baktığımızda görüyoruz ki, bizim en büyük oyuncağımız hayat, en büyük zenginliğimiz ise çocukluğumuzmuş… Ve o çocukluk… Ne kadar zaman geçerse geçsin, hiç eskimeyecek.

Habib BABAR

Hani bir şarkı vardı eskilerden gelen 

“Ne zaman duysam bülbülün sesini 

Hatırlarım hemen aşk bestesini

Maziyi unutma eski günleri 

Yad edelim artık geçen günleri 

Maziyi unutma eski günleri “

Diye devam eder gider ya, kimlerin sesinden dinlemedik ki radyolardan, gazinolara taşan bu güzel şarkıyı. Zeki Müren’ den Emel Sayın’a, Suat Sayın’dan, Neşe Can’a, Müzeyyen Senar’a kadar en güzel sesler ve daha nice nice şarkıcılar söyledi.

“Mazi kalbimde bir yaradır”

Bu güzel eserleri dinlerken belki çok gençtik maziyi aklımıza getirip düşünmüyorduk bile belki kelime anlamını bile merak etmiyorduk. Ama mazi artık bizlerin yaşındaki herkes için kalplerinde bir yaraydı.

Gazinolar ve tavernalar çoktan devrini kapattı bir hayal oldu.

“Ne gelen , ne soran var 

Acı geçti günlerim”

Radyolar artık yalnızca arabalardan ses veriyor oysa eskiden özel bir rafa ya da dolabın üstüne koyar kulağımızı da dibine kadar dayardık adeta 

Evinde radyo dinleyen kim kaldı ki ? Pikaplar, kaset çalan teypler, CD ler hepsi mazi de kaldı.

Radyoların bir çoğu antikacılara düştü , merakı olup alan var mı bilmem alınsa da eskisi gibi çalışıyor mu? Radyoya dantel örtü örtülür, itinayla korunurdu saat başı haberler dikkatle dinlenirdi , yaşlılar “Ajans Saati”der hiç kaçırmazlardı. Yurttan sesler, çocuk saati programları, arkası yarınlar, skeçler, mikrofonda tiyatrolar, senfoni orkestralarından en ünlü klasik eserler, şarkılar, türküler ve onları seslendiren sanatçılar hepsi bir kutunun içindeydi, seslerin duyuyor yüzlerini göremiyorduk, bize bu imkanı gazinolar sağlıyordu. Radyolarda anten yükseltip ya da sağa sola eğerek kanal araştırılırken içeriden gelen parazit sesleri kulaklarımızı tırmalardı.

Seslerini duyduğumuz şarkıcıları, türkücüleri gazinolarda görerek istek şarkılarımızı da peçete ya da varsa kâğıt parçalarına yazıp garsonla sanatçıya iletmek onların adımızı ilan ederek sıradaki istek şarkısını söylemesi ayrı bir keyifti. 

Ama artık tüfek icat olmuş , mertlik bozulmuştu yani televizyon çoğalan kanallarıyla , sabahtan akşama kadar devam eden programlarıyla radyonun tahtını sarsmış sanatçılarında televizyon programlarıyla gazinoların da işleri yavaş yavaş bozulmaya başlamıştı. 

Herkes gazinolarda ki sandalyeleri boşaltmış, para vermektense sanatçıları evlerindeki koltuklarında rahat rahat izliyorlardı. Yalnızca çocukların değil radyonun ve gazinoların da pabuçları dama atılmıştı.

Televizyon bu savaşın galibiydi şimdi onun da tahtını cep telefonları, internet sarsıyor , dizilerden medet umuyorlardı ayakta kalabilmek için çünkü filmler de artık sinemalarda üç beş kişiyle izleniyordu o da mazi oldu. Çünkü çok sinema iş yapamadığı için perdelerini kapattı, Salonlarının kapısına kilit vurdu şimdi üç beş AVM nin içinde yaşamaya çalışıyor. 

Her şey yavaş mı ilerliyor dersiniz ? Biz yaşlanıyoruz, çocukluğumuz gençliğimiz kayboluyor tüm kültürlerimiz bir bir yok oluyor. 

Gazino farklı bir kültürdü, anne babalarımızın devamı olarak onların sağladığı imkanlarla yıllarca bu kültürü yaşadık şimdi özlemi kaldı insanın içinde keşkeleri çoğalıyormuş zamanla hayat bir akarsu taşlara, otlara çarpa çarpa arada bir durgun gibi olsa da çağlayarak gidiyor.

Çocukluğumdan beri gazinoları çok güzel yaşadım , dayım Zabıta Komiseriydi , babam da döneminin iyi bir iş adamıydı, dayım bize en ön sıralardan masa ayırtırdı, devamlı müşteri olunca garsonların babama hizmeti de daha farklı oluyordu, hürmetle eğilirlerdi. Her ay değişen programlar, gazetelerdeki ilanlar , duvarlara asıldan afişlerdeki sanatçılar… 

Assolistler, alt solistler, üvertür sanatçılar sahneye çıktıkları an haklı olarak çatal bıçak sesi istemeyen sanatçı kaprisleri geç çıkanlar, kulis şımarıklıkları, sahne hazırlıkları için bitmeyen istekler , kostüm değiştirme arası, saz sanatçılarıyla olan anlaşmazlıklar, mikrofonlardan yayılan bozuk sesler, gazino patronlarıyla ücrette anlaşamamak ve assolistlerin çılgın isteklerinin attaki solistlere de geçişleri sahneyi uzatmak ya da kısa kesmek

Herşey yavaş yavaş yerini yeni gelene bırakıyordu. Televizyon komşumuz Leyla teyzenin ahmak kutusu dediği konumdan çıkmıştı artık akıl ve keyif kutusu olmaya başlamıştı, haftada bir yada iki gün yerine her gün açılan televizyonlarımız neredeyse hiç kapanmadan renkli yayın yapıyordu. 

Siyah beyaz izlediğimiz dönem seksen öncesinde kalmış , düğmeyle kapatma devri de mazi olmuş , tüplü televizyonların yerini plazmalar almış bir kumandayla yerinizden kalkmadan zahmetsizce o kanal, bu kanal dolaşıyordunuz . 

Doksanlı yıllara geldiğimizde gazinolar bu boşluğu kaldıramadı, bir bir kapanmaya başlamıştı zaten patronlarının da ömrü bitmiş dünya değiştirmişlerdi en büyük patrondu Fahrettin Aslan.

Sanki bir gazino değil bir okul gibiydi onun yönetimi, kimleri dize getirmiş , kimlere iş vermiş, kimleri ise gazinosundan içeri sokmamıştı. Büyük bir isimdi Fahrettin Aslan ve onun gazinoları Maksim’de sahne almak olaydı. Ben İstanbul’da bu gazinoları babamdan duyardım o dükkanı için mal almaya gittiğinde mutlaka programlara bakar, ziyaretini eder yemeğini yer, içkisini içer bize de anlatırdı keyif adamıydı en lüks otellerde kalır, en şık gazinolarda yemeklerini yerdi.

Yalnızca Ankara da değil İzmir’de ki fuarlara da gider orada da sahne alan sanatçıları izlerdik şimdi geçip giden o güzel günlerden geriye yalnızca bir kaç fotoğraf ve anıları kaldı. 

1979 yılının son günleri Aralık ayı annem ve kayınvalidem benim üzerimde bahse girdiler kızıma hamileydim, kayınvalidem çok fazla yiyip içmediğim için beni hep ümitsiz vaka olarak görürdü. 

Garibim annem “ Bu kez çok iyi yiyor üç kiloluk doğar bebek” dedi. Kayınvalidem “iki kilo bile doğuramaz” dedi. Bahis olarak da Ankara Başkent Gazinosunda sahne alacak olan Muazzez Abacı konseri, kim kaybederse o götürecekti. 

Tabi ki annem kaybetti , 19 Ocak 1980 de kızım erken doğumla dünyaya geldi , kayınvalidem bana kızgınlığından bebeği görmek bile istemedi hastaneye hiç gelmedi bir kilo üç yüz seksen gram ağırlığındaydı, elime verdiklerinde ise şiş kısım gitmiş bir kilo yüz seksen grama inmişti bebeğim.

Ahhh anacığım verdiği sözü tuttu Muazzez Abacı’nın çarşamba günleri öğleden sonra kadınlar matinesindeki programına kayınvalidemi götürdü, İkisi de çok severdi o usta sanatçıyı sonra annem gazino dönüşü beni ziyarete geldi, banyoya girdi ellerini yıkarken Muazzez Abacı dan bir şarkı söylüyordu. 

“Dilimi bağlasalar anmasam hiç adını 

Gözümü dağlasalar görmesem hiç yüzünü 

Elimi bağlasalar tutmasam ellerini 

Silemezler gönlümden ne aşkını ne seni”

Sesi titrek , gözleri ise yaşlarla doluydu yaşasın diye kızıma dua ediyordu. 

Allahıma binlerce şükür, anneannesinin inancıyla , dualarıyla yaşama tutundu çok güzel , sorunsuz büyüyerek yüzümüzü güldürdü o şimdi ikizlerimin annesi Allah sağlıklı ömürlerle yaşatsın.  

Çocuklarımı kardeşlerime bırakıp o kadar çok gazinoya gittik ki eşimle ve arkadaşlarımızla ama kardeşlerimle de baba evimizde çocuk yaşlarımızdan itibaren en güzel gazino gecelerini yaşadık. Sanatçıların saygılı konuşmalarını, teşekkürlerini alkış seslerini özledik desem yalan olmaz hele kadınlar matinesini kardeşlerimle, arkadaşlarımızla hep birlikte doldururduk. 

Pastalarla , böreklerle , dolmalarla gelenleri unutmak mümkün mü ? 

Tavernalar hala var mı bilmem ama biz o ışıltılı eğlence dünyası gazinoların, sanatçıların giydiği şahane kostümlerin defterini çoktan kapattık, artık hemen herkes evinde. Ortak bir alan var adına salon dediğimiz eskiden herkesi bir araya toplayan ama şimdi çocukların bile odasındaki televizyonlar aile kavramını yok etmiş vaziyette oysa küçücük bir radyo aileyi başına toplar bir arada oturup dinlettirirdi kendini.  

Şimdi herkesin ayrı dizisi, yarışmaları ya da belgeselleri var kim kime dum duma dönemini yaşıyoruz. Gazinolara bile ailece gidilirdi şimdi odalarına kaçan kaybolmuş aileleri yaşıyoruz televizyon ve telefonkolik olduk her birimiz, yan odada annemiz hastalansa umurumuzda olur mu acaba?

Geçen hafta İzmir’den Ankara ‘ya dönerken arabanın radyosundan gelen şarkılara kulak verdim önce Ümit Besen sonrasında ise Cengiz Kurtoğlu, Nejat Alp ve Arif Susam, Ferdi Özbeğen olarak hazırlanmış bir programda taverna sanatçıları peş peşe öyle güzel şarkılar söyledilerki sanki gazinodaydım, onlarla birlikte bende söyledim.

Bundan sonra gençleri nasıl bir gelecek bekliyor acaba ?

Bu hafta da bu kadar olsun, sevgiyle kalın 

FATOŞ ACAR

GAZETECİ - YAZAR

Bazen bir sabah uyanıyoruz ve pencereden dışarı baktığımızda her şey her zamanki gibi görünüyor. İnsanlar işe gidiyor, çocuklar okula yetişiyor, araçlar yollarda ilerliyor, marketler açılıyor, hayat bütün telaşıyla devam ediyor. Sanki dünya hâlâ aynı dünya, sanki hiçbir şey değişmemiş gibi… Ama biraz durup düşündüğümüzde, biraz dikkatle baktığımızda aslında çok şeyin değiştiğini fark ediyoruz. Hatta belki de en büyük değişim, gözümüzün önünde gerçekleştiği hâlde alıştığımız için artık onu yeterince fark etmememiz.

Bugün sokakta kimi durdurup sorsak, şöyle derin bir iç çeker ve aynı cümleyi kurar: “Dünya artık eski dünya değil, gidişat hiç iyi değil, dünya yaşanmaz hâle geldi.” Peki, gerçekten bu koca dünya bitiyor mu? Yoksa yaşanmaz hâle gelen dünya değil de bizim hayatı yaşama şeklimiz mi? Bence asıl sormamız gereken soru tam da burada başlıyor.

Çünkü artık dünyanın farklı bölgelerinden gelen haberler yalnızca televizyonda izlediğimiz uzak görüntüler olmaktan çıktı. Aşırı sıcaklar, orman yangınları, seller, kuraklık, susuzluk, hava kirliliği, toprağın verimsizleşmesi, denizlerin kirlenmesi, buzulların erimesi, doğal yaşam alanlarının yok olması ve giderek artan çevre sorunları hayatımızın bir parçası hâline geliyor. Bir yerde yağmur yağmıyor, başka bir yerde hiç beklenmedik bir sel yaşanıyor. Bir bölgede insanlar su bulmakta zorlanıyor, başka bir bölgede sıcaklıklar insan hayatını tehdit edecek seviyelere çıkıyor. Ormanlar yanıyor, şehirler nefes almakta zorlanıyor. Bütün bunların ortasında ise biz günlük hayatımızın telaşı içinde yaşamaya devam ediyoruz.

Belki de asıl tehlike tam da burada başlıyor. Çünkü insan, alıştığı her şeye bir süre sonra duyarsızlaşabiliyor. Bir zamanlar bizi şaşırtan, korkutan veya üzen görüntüler bugün birkaç dakika içinde telefon ekranlarımızdan geçip gidiyor. Bir orman yangınını izliyoruz, üzülüyoruz, birkaç saat sonra başka bir habere geçiyoruz. Bir sel felaketini görüyoruz, insanların evlerini, yılların emeğini ve hayatlarını kaybetmesine üzülüyoruz, sonra kendi gündemimize dönüyoruz. Oysa doğanın yaşadığı her değişim, aslında bizim hayatımızın ve geleceğimizin de değişmesi anlamına geliyor.

Eskiden mevsimlerin değişmesini beklerdik. İlkbaharın gelişi belli olurdu, yazın sıcaklığı kendini gösterirdi, sonbaharda yaprakların sararmasını izlerdik, kış geldiğinde soğuğu hissederdik. Şimdi ise mevsimler bile şaşkın. Bazen kışın ortasında baharı aratmayan sıcaklıklarla karşılaşıyoruz, bazen yaz aylarında alışık olmadığımız hava olayları yaşanıyor. “Bu sene hava çok farklı.” cümlesini artık neredeyse hepimiz kuruyoruz. Fakat mesele yalnızca havanın değişmesi değil. Mesele, yaşadığımız dünyanın dengesinin bozulması.

Dünya bize sınırsızmış gibi geliyor. Oysa değil. Suyun da sınırı var, toprağın da, ormanların da, temiz havanın da. İnsanlığın kaynakları tüketme hızı ile doğanın kendisini yenileme kapasitesi arasında giderek büyüyen bir sorun var. Biz daha fazlasını istedikçe, daha hızlı tükettikçe, daha çok ürettikçe ve daha çok atık oluşturdukça doğanın taşıyabileceği yükü artırıyoruz. Üstelik bunun bedelini yalnızca bugün ödemiyoruz. Asıl bedeli yarının insanlarına bırakıyoruz.

Bir çocuğun yüzüne baktığımda benim aklıma yalnızca bugün gelmiyor. Geleceği düşünüyorum. O çocuk büyüdüğünde nasıl bir dünyada yaşayacak? Temiz havayı soluyabilecek mi? İstediği zaman suya ulaşabilecek mi? Yeşil alanları görebilecek mi? Denizlere girdiğinde tertemiz bir suyla karşılaşabilecek mi? Yoksa bizim bugün normalleştirdiğimiz sorunlar onun hayatının sıradan bir parçası mı olacak? İşte insanın içini en çok acıtan soru bence bu.

Çünkü biz dünyayı kendimizden sonraki nesillerden ödünç aldık. Ama bazen öyle davranıyoruz ki sanki dünya bize ait ve istediğimiz kadar tüketme hakkına sahibiz. Bir ağacı kesiyoruz, yerine yenisini dikmeyi düşünmüyoruz. Suyu gereğinden fazla kullanıyoruz. Plastik tüketiyoruz. Kullanmadığımız eşyaları çöpe atıyoruz. Daha fazlasını satın almayı ihtiyaç zannediyoruz. Doğaya bıraktığımız her atığın yıllar sonra neye dönüşeceğini düşünmeden hareket ediyoruz. Sonra bir gün bir sel olduğunda, bir orman yangını çıktığında, hava kirliliği arttığında ya da su kaynakları azaldığında şaşırıyoruz.

Oysa doğa bize uzun zamandır bir şeyler anlatıyor. Biz sadece dinlemiyoruz. Dünya artık bize bağırarak değil, bazen sessizce uyarıyor. Bir gölün çekilmesiyle, bir ağacın kurumasıyla, bir kuş türünün azalmasıyla, toprağın verimsizleşmesiyle, denizlerdeki canlıların zarar görmesiyle bize bir şey söylüyor: “Beni bu kadar zorlamayın.” Ama biz çoğu zaman bu sesi yalnızca büyük bir felaket yaşandığında duyuyoruz.

Oysa çevre sorunları bir gecede ortaya çıkmıyor. Yavaş yavaş birikiyor. Bir plastik şişe, bir poşet, gereksiz yere harcanan bir litre su, bilinçsizce tüketilen enerji, yok edilen bir ağaç veya kirletilen bir dere tek başına dünyayı değiştiriyor gibi görünmeyebilir. Fakat milyonlarca insan aynı şeyi yaptığında ortaya çıkan tabloyu düşünmek bile yeterli. Dünyayı yaşanmaz hâle getiren yalnızca büyük fabrikalar, büyük şirketler ya da büyük şehirler değil. Bizim günlük alışkanlıklarımızın da bu hikâyede payı var.

Bunu söylerken kimseyi suçlamak istemiyorum. Çünkü hepimiz bu düzenin içindeyiz. Hepimiz tüketiyoruz, hepimiz bazen kolay olanı seçiyoruz, hepimiz zaman zaman “Bir şey olmaz.” diyoruz. Ama artık “Bir şey olmaz.” diyebileceğimiz bir noktada olmadığımızı düşünüyorum. Çünkü oluyor. Hem de gerçekten oluyor.

Dünyanın bazı bölgelerinde insanlar suya ulaşmak için uzun mesafeler kat ediyor. Bazı bölgelerde tarım alanları kuraklık nedeniyle zorlanıyor. Şehirler aşırı sıcaklarla mücadele ediyor. Yangınlar yalnızca ağaçları değil, insanların evlerini, yaşamlarını ve geleceklerini de tehdit ediyor. Seller bir anda yılların emeğini yok edebiliyor. Doğaya yaptığımız hiçbir şey karşılıksız kalmıyor.

Belki de insanlığın en büyük yanılgısı, kendisini doğanın dışında görmesi. Oysa biz doğanın sahibi değiliz. Biz doğanın bir parçasıyız. Temiz hava olmadan yaşayamayız. Su olmadan yaşayamayız. Toprak olmadan gıdamızı üretemeyiz. Ağaçlar olmadan ekosistemlerin dengesi bozulur. Denizler olmadan yaşamın sürdürülebilirliği büyük bir tehdit altına girer. Yani doğaya zarar verirken aslında kendimize zarar veriyoruz.

Fakat dünyayı yaşanmaz hâle getiren yalnızca iklim değişikliği, çevre sorunları veya tüketim alışkanlıklarımız da değil. Bence bunun bir başka, daha sessiz tarafı var: İnsan ilişkilerimizi de kaybediyoruz.

Biraz geriye gidelim. Kendi çocukluğumuzu ya da anne babalarımızın, dedelerimizin anlattığı o samimi zamanları hatırlayalım. Kışın sobanın üzerinde cızırdayan mandalina kabuklarının kokusunu, sobada kızaran ekmeğin buğusunu düşünelim. O zamanlar teknoloji yoktu, kaloriferli lüks evler yoktu. Elektrikler sık sık kesilir, akşamları gaz lambasının ya da mumun cılız ışığında oturulurdu. Ama o cılız ışık, aslında evlerin içini sıcacık yapmaya yeterdi.

Bir mahallede biri hastalandı mı çorbası pişer, kapısına konurdu. Düğünler sokak aralarında, imkânlar birleştirilerek yapılır; cenazelerde keder paylaşılarak hafifletilirdi. İnsanlar birbirinin hâlinden haberdardı. Komşuluk vardı, selamlaşmak vardı, kapı çalmak vardı, hâl hatır sormak vardı. Televizyon tek kanallıydı belki ama sohbetler bol kanallıydı. Hayat şartları zordu, imkânlar kıttı ama insanların içi sıcaktı, sabrı boldu, merhameti derya denizdi.

Şimdi ise bambaşka bir çağın ortasındayız. Her şey elimizin altında. Bir tıkla dünyanın öbür ucundaki insanla konuşuyoruz, evimizden çıkmadan alışveriş yapıyor, istediğimiz bilgiye saniyesinde ulaşıyoruz. Tıp ilerledi, teknoloji gelişti, şehirler büyüdü, konforumuz arttı. Ama garip bir şekilde, kolaylaşan bu hayat bize huzur getirmedi. Tam tersine, bir şeyleri kazanırken ruhumuzdan çok büyük parçalar feda ettik.

Topraktan koptuk, beton blokların arasına sıkıştık. Çocuklarımız sokakta koşturup dizlerini kanatmak, mahallede arkadaşlarıyla oyun oynamak, yağmurdan sonra çamura basmak yerine bir tablet ekranında hayatı izler oldu. Yağmur yağdığında toprağın o güzel kokusunu içimize çekmek yerine ıslanmamak için kapalı mekânlara kaçıyoruz. Mevsimlerin bile tadı kaçtı; kış kışlığını unuttu, yaz sıcaktan kavurur oldu.

Ama bence dünyayı asıl zorlaştıran şey yalnızca havanın veya iklimin değişmesi değil; insan ilişkilerinin de buz tutması.

Artık aynı apartmanda yıllardır yan yana yaşadığımız komşumuzun adını dahi bilmiyoruz. Merdivende karşılaşınca göz göze gelmemek için başımızı telefonumuza gömüyoruz. Aynı masada oturan insanlar birbirleriyle konuşmak yerine farklı ekranlara bakıyor. Sosyal medyada bir insanın acısını görüyoruz; iki saniye üzülüp parmağımızla ekranı kaydırarak komik bir videoya geçebiliyoruz.

Bir başkasının mutluluğunu görüyoruz, kendimizi onunla kıyaslıyoruz. Bir başkasının hayatını izliyoruz, kendi hayatımızdan memnuniyetsiz hâle geliyoruz. Binlerce takipçimiz olabiliyor ama gerçekten arayıp “Nasılsın?” diye soracak bir dost bulamayabiliyoruz.

Kalabalıklar içinde yalnızlaşıyoruz.

Hiç olmadığı kadar bağlantılıyız ama hiç olmadığı kadar kopuğuz. Hiç olmadığı kadar konuşuyoruz ama birbirimizi hiç olmadığı kadar az dinliyoruz. Hiç olmadığı kadar bilgiye sahibiz ama birbirimizi anlamaya ayıracak sabrımız giderek azalıyor.

İşte bu yüzden bazen düşünüyorum: Acaba yaşanmaz hâle gelen yalnızca dünya mı? Belki de bizim dünyayı yaşama biçimimiz de yaşanmaz hâle geliyor.

Çünkü bir dünyanın yalnızca havası temiz olduğu için yaşanabilir olduğunu düşünmüyorum. İnsanların birbirine güvenebildiği, çocukların korkmadan oynayabildiği, yaşlıların yalnız bırakılmadığı, komşuların birbirine selam verdiği, insanların birbirinin acısına duyarsız kalmadığı bir hayat da yaşanabilir bir dünyanın parçasıdır.

Doğa ile insan arasındaki bağ koptuğunda da insan ile insan arasındaki bağ koptuğunda da aslında aynı şeyi kaybediyoruz: yaşamın anlamını.

Elbette teknoloji gelişsin, şehirler büyüsün, insanlar daha rahat yaşasın. Üretim olsun, istihdam olsun, ekonomi gelişsin. Fakat bütün bunları yaparken yaşadığımız gezegeni tüketirsek, elde ettiğimiz refahın ne anlamı kalacak? Daha büyük evlerde yaşayıp daha küçük bir dünyaya mahkûm olursak ne olacak? Daha hızlı araçlara sahip olup temiz yollar ve temiz hava bulamazsak ne olacak? Daha çok ürün satın alıp temiz suya ulaşmakta zorlanırsak ne olacak? Daha teknolojik bir dünyada yaşayıp çocuklarımıza temiz bir gelecek bırakamazsak bunun adına gerçekten gelişmişlik diyebilir miyiz?

Bence gelişmişlik yalnızca gökdelenlerin yüksekliğiyle, yolların genişliğiyle, teknolojinin hızlanmasıyla ölçülmemeli. Bir ülkenin gerçek gelişmişliği, insanına ve doğasına ne kadar değer verdiğiyle de ölçülmeli. Çünkü bir ülkenin zenginliği yalnızca kasasındaki parayla değil; temiz havasıyla, içilebilir suyuyla, verimli toprağıyla, korunmuş ormanlarıyla, yaşayan denizleriyle ve çocuklarına bırakabildiği gelecekle de ilgilidir.

Bugün çevre konusunda konuşurken çoğu zaman “gelecek” kelimesini kullanıyoruz. Ama artık geleceğin çok uzakta olmadığını anlamamız gerekiyor. Gelecek dediğimiz şey aslında yarın sabah başlayacak. Çocuğumuzun okula gideceği gün, torunumuzun büyüyeceği yıllar, bizim yaşlanacağımız dönem… Hepsi gelecek. Ve biz bugünkü tercihlerimizle o geleceği şekillendiriyoruz.

Bu nedenle çevre meselesini yalnızca çevrecilerin, bilim insanlarının ya da devletlerin sorunu olarak görmek büyük bir hata olur. Bu hepimizin meselesidir. Evde kullandığımız su, attığımız çöp, tükettiğimiz enerji, satın aldığımız ürün, kullandığımız plastik, doğaya bıraktığımız atık, hatta çocuklarımıza öğrettiğimiz alışkanlıklar bile bu büyük hikâyenin küçük parçalarıdır. Bir çocuğa ağacın yalnızca yeşil bir görüntü olmadığını anlatmak gerekir. Bir ağacın gölge olduğunu, oksijen olduğunu, kuşların yuvası olduğunu, toprağı koruduğunu, yaşamın bir parçası olduğunu anlatmak gerekir. Bir çocuğa suyun musluktan sonsuza kadar akmayacağını öğretmek gerekir. Çünkü çevre bilinci yalnızca kurallar koyarak oluşmaz. Eğitimle oluşur ,Örnek olarak oluşur, Çocuk ne görürse onu öğrenir. Eğer biz suyu boşa akıtırsak çocuk da boşa akıtmayı normal kabul eder. Eğer biz yere çöp atarsak çocuk bunun yanlış olduğunu anlamakta zorlanır. Eğer biz ağaca zarar verirsek, doğayı korumanın önemini anlatırken sözlerimiz havada kalır.

Bu yüzden değişim önce evimizin içinde başlamalıdır.

Ama yalnızca bireylerden mucize bekleyemeyiz. Devletlerin, yerel yönetimlerin, kurumların, şirketlerin ve uluslararası kuruluşların da çok daha güçlü sorumluluk alması gerekiyor. Şehir planlamasından tarıma, enerji politikalarından ulaşıma, atık yönetiminden su kaynaklarının korunmasına kadar her alanda uzun vadeli düşünmek zorundayız. Çünkü günü kurtaran çözümler artık bize yetmiyor. Bugünü kurtarırken yarını kaybetmemeliyiz.

Bence artık dünyaya “Ne kadar daha tüketebiliriz?” diye değil, “Ne kadarını koruyabiliriz?” diye sormanın zamanı geldi.

Bugün yapay zekâdan, uzaya gitmekten, başka gezegenlerde yaşam aramaktan söz ediyoruz. Bunlar elbette insanlığın bilimsel gelişimi açısından son derece önemli. Fakat bana bazen çok çarpıcı bir soru geliyor: Başka gezegenlerde yaşam ararken kendi gezegenimizi neden bu kadar kolay harcıyoruz?

Mars’ta yaşam ihtimalini araştırıyoruz ama dünyadaki suyu korumakta zorlanıyoruz. Uzayın derinliklerini keşfediyoruz ama yaşadığımız mahallenin havasını temiz tutmakta zorlanıyoruz. Yeni teknolojiler geliştiriyoruz ama doğayla barışık yaşamayı hâlâ tam anlamıyla öğrenemedik. Belki de insanlığın önündeki en büyük sınav budur: Dünyayı terk etmeyi düşünmeden önce dünyayı korumayı öğrenmek. Çünkü başka bir gezegene gitme ihtimalimiz olsa bile bugün milyarlarca insanın yaşadığı bu dünyayı gözden çıkarmaya hakkımız yok. Dünya bizim evimiz. Bir evin duvarlarını yıkıp sonra dışarıda yeni bir ev aramak kolay değildir. Üstelik bugün çevre sorunlarının yalnızca doğayı değil; insan ilişkilerini, ekonomiyi, sağlığı, göçleri ve toplumların geleceğini de etkilediğini artık daha açık görüyoruz. Su azaldığında yalnızca musluklardan akan su azalmaz; tarım etkilenir, gıda üretimi zorlaşır, fiyatlar değişir, insanlar yaşam alanlarını değiştirmek zorunda kalabilir. Toprak verimsizleştiğinde yalnızca çiftçi zarar görmez; soframızdaki yiyecekten ekonomiye kadar pek çok alan bundan etkilenir. İklim koşulları değiştiğinde yalnızca hava sıcaklığı değişmez; şehirlerin yaşam düzeni, enerji ihtiyacı ve altyapısı da bundan etkilenir.

Yani çevre meselesi aslında hayatın tamamıdır. Bugün bir ağacın kesilmesine “Ne olacak?” diyerek bakarsak, yarın gölgesini aradığımızda iş işten geçmiş olabilir. Bugün suyun israfına “Bir litre sudan ne olacak?” dersek, yarın bir damlanın bile değerini anlayabiliriz. Bugün toprağın kirlenmesini görmezden gelirsek, yarın sağlıklı gıdayı nereden bulacağımızı düşünmek zorunda kalabiliriz. İnsan çoğu zaman elindekinin değerini kaybetmeden anlamıyor. Ama dünya konusunda böyle bir lüksümüz yok. Çünkü bazı kayıpların telafisi mümkün olmayabilir. Bir ormanı yeniden dikmek mümkündür ama yüzlerce yıllık bir ormanın ekosistemini bir gecede geri getirmek mümkün değildir. Bir nehri temizlemek mümkündür ama kirlenmiş bir doğanın kendisini toparlaması yıllar alabilir. Yok olan bazı canlı türlerini ise bir daha geri getiremeyiz. İşte bu yüzden korumak, sonradan düzeltmekten çok daha değerlidir. Ben hâlâ dünyanın yaşanabilir kalabileceğine inanmak istiyorum. Çünkü umutsuzluk bizi hiçbir yere götürmez. Ama umut da tek başına yetmez. Umut, sorumlulukla birleştiğinde anlamlıdır. Hayatı yeniden yaşanır kılmak öyle devasa reformlarla başlamak zorunda değildir. Her şey küçük bir adımla başlayabilir. Sabah yolda gördüğümüz bir esnafa içten bir “Kolay gelsin.” demekle, telefon ekranını kapatıp karşımızdaki dostumuzun gözlerinin içine bakarak onu gerçekten dinlemekle başlayabilir. Bir sokak hayvanının kabına su koymakla, toprağa dokunmakla, diktiğimiz küçücük bir fidanı sevgiyle sulamakla başlayabilir.

Bazen bir komşunun kapısını çalıp hâlini hatırını sormak bile büyük bir iyiliktir.

Bazen yalnızca gerçekten dinlemek yeterlidir.

Bazen bir çocuğa doğayı sevdirmek, geleceğe bırakabileceğimiz en büyük mirastır.

Çünkü dünya dediğimiz şey aslında hepimizin yaşadığı küçük hayatların birleşimidir. Bir insanın davranışı küçüktür. Milyonlarca insanın davranışı ise dünyanın kaderini değiştirebilir. Ben bu yüzden çocuklara bırakacağımız mirasın yalnızca evler, paralar, arabalar ya da makamlar olmadığını düşünüyorum. Asıl mirasımız yaşanabilir bir dünya olmalı. Çocuklarımızın temiz havayı soluyabildiği, suyuna güvenebildiği, denizlere baktığında çöp değil yaşam görebildiği, ormanlara girdiğinde beton değil ağaçlarla karşılaştığı, gökyüzüne baktığında duman yerine yıldızları görebildiği bir dünya…

Bundan daha büyük bir miras olabilir mi?

Belki de bugün kendimize sormamız gereken soru artık “Dünya yaşanmaz hâle gelecek mi?” değil, “Dünyanın yaşanabilir kalması için bugün ne yapacağım?” olmalı. Çünkü dünya bir gün ansızın yaşanmaz hâle gelmeyecek. Eğer gerekli önlemleri almazsak bunu yavaş yavaş yaşayacağız. Önce alışacağız. Sonra normalleştireceğiz. Sonra çocuklarımız da bizim alıştığımız dünyayı normal sanacak. Ve bir gün geriye dönüp baktığımızda belki de “Keşke daha önce fark etseydik.” diyeceğiz.

İşte ben tam da bu yüzden bugün konuşmamız gerektiğine inanıyorum. Daha fazla tüketmeden önce düşünelim. Bir şeyi atmadan önce düşünelim. Suyu açarken düşünelim. Bir ağacı keserken düşünelim. Bir çocuğun geleceğini düşünelim. Bir insanın kalbini kırarken düşünelim. Birbirimizden uzaklaşırken düşünelim. Çünkü yaşanabilir bir dünya yalnızca temiz nehirlerden, yeşil ormanlardan ve mavi denizlerden oluşmaz. Yaşanabilir dünya, içinde insanın insana insan gibi davrandığı dünyadır. Komşunun komşuya yabancı olmadığı, çocukların ekranlara mahkûm edilmediği, yaşlıların yalnız bırakılmadığı, doğanın yalnızca bir kaynak deposu gibi görülmediği, hayvanların ve canlıların yaşam hakkına saygı duyulduğu, insanların birbirinin acısına sırtını dönmediği bir dünyadır. Belki de kaybettiğimiz şey tam olarak budur: Birbirimize ayırdığımız zaman, doğaya gösterdiğimiz saygı, hayata duyduğumuz merak, paylaşmanın verdiği mutluluk ve bir insanın diğer insanın yanında olduğunu hissettiren o eski sıcaklık…

Çünkü dünya hâlâ her sabah güneşin o muazzam ışıklarıyla doğduğu, bahar gelince ağaçların çiçek açtığı, denizin dalgalarının kıyıya vurduğu, bir çocuğun samimi gülüşüyle aydınlanan güzel bir gezegen. Onu yaşanmaz kılan doğanın kendisi değil; bizim aşırı hızlı, hırslı, tüketen, kirleten ve birbirimizden kopuk yaşam biçimimiz. Yine de pes etmek, “Her şey bitti.” demek bize yakışmaz. Çünkü dünyayı bu hâle getiren bizsek, yeniden güzelleştirecek olan da yine bizleriz. Yüreğimizdeki merhamet ışığı sönmediği sürece hiçbir gece sonsuza kadar sürmez. Ben hâlâ umudun olduğuna inanıyorum. Çünkü insan isterse değiştirebilir. Yeter ki görmekten korkmasın, gerçeği kabul etmekten kaçınmasın ve “Benden ne olur ki?” demesin. Çünkü bazen bir insanın verdiği karar bir ailenin alışkanlığını değiştirir. Bir ailenin alışkanlığı bir çevreyi değiştirir. Bir çevrenin değişimi bir şehre örnek olur. Bir şehrin değişimi ise başka şehirlerin önünü açabilir. Dünya belki de bugün bizden büyük kahramanlıklar istemiyor. Sadece biraz daha bilinç, biraz daha sorumluluk, biraz daha sevgi ve biraz daha vicdan istiyor. Ve belki de en önemlisi, çocuklarımızın gözlerinin içine bakıp onlara karşı mahcup olmayacağımız bir gelecek hazırlamamızı istiyor. Çünkü sonunda geriye ne kadar tükettiğimiz değil, ne kadar koruduğumuz kalacak. Ne kadar büyük binalar yaptığımız değil, çocuklarımıza nasıl bir gökyüzü bıraktığımız hatırlanacak. Ne kadar çok sahip olduğumuz değil, bizden sonra gelenlerin ne kadarına sahip olabildiği önemli olacak.

Bu dünya bize sınırsız bir miras olarak verilmedi. Bize emanet edildi. Ve emanetin değeri, onu sahibine geri verirken anlaşılır.

Biz bu dünyayı çocuklarımızdan ödünç aldık.

Şimdi mesele, onlara aldığımızdan daha kötü bir dünya bırakıp bırakmayacağımız.

Ben çocuklara “Bizim zamanımızda böyle değildi.” demek istemiyorum. Onlara “Biz fark ettik, mücadele ettik ve değiştirmek için elimizden geleni yaptık.” diyebilmek istiyorum.

Çünkü hâlâ zamanımız var.

Ama zamanımızın sonsuz olmadığını da artık kabul etmeliyiz.

Dünya bize bir kez daha sesleniyor. Bu kez daha yüksek sesle. Ve artık onu duymak zorundayız. Çünkü kaybedeceğimiz şey yalnızca birkaç ağaç, birkaç göl, birkaç orman ya da birkaç derece sıcaklık değil. Kaybedeceğimiz şey, yaşamın kendisi olabilir.

Dünya bizim evimiz. Evimize sahip çıkmazsak başka bir kapıyı çalacak kadar şanslı olup olmayacağımızı bilmiyoruz. O hâlde bugün hâlâ nefes alabiliyorken, hâlâ suyumuz varken, hâlâ ormanlarımız, denizlerimiz, topraklarımız ve gökyüzümüz varken koruyalım. Çünkü yarının dünyasını bugünden biz hazırlıyoruz.

Belki de insanlığın önündeki en büyük soru artık “Daha ne kadar büyüyebiliriz?” değil, “Büyürken ne kadarını koruyabiliriz?” olmalı.

Çünkü gerçek başarı, dünyayı tüketerek daha fazlasına sahip olmak değil; sahip olduklarımızı gelecek nesillerin de yaşayabileceği şekilde koruyabilmektir. Ve unutmayalım: Biz bu dünyanın sahibi değiliz. Sadece bir süreliğine misafiriz. Bize düşen, bizden öncekilerin bıraktığı güzellikleri yok etmek değil; bizden sonrakilere mümkün olduğunca sağlam, temiz, huzurlu ve yaşanabilir bir dünya bırakmaktır.

Bugün attığımız her adım, yarının dünyasında bir iz bırakacak. O izin nasıl olacağını ise bizim seçimlerimiz belirleyecek. Hâlâ bir ağacın gölgesinde oturabiliyorsak, hâlâ denizin kokusunu duyabiliyorsak, hâlâ yağmurun sesini dinleyebiliyorsak, hâlâ çocukların gökyüzüne umutla baktığını görebiliyorsak umut vardır.

Yeter ki geç kalmadan harekete geçelim.

Yeter ki doğayı yeniden hatırlayalım.

Yeter ki birbirimizi yeniden insan gibi görmeye başlayalım.

Yeter ki çocuklarımızın geleceğine karşı sorumluluğumuzu unutmayalım.

Çünkü dünya kendi kendine yaşanmaz hâle gelmiyor. Bizim tercihlerimiz, ihmallerimiz, alışkanlıklarımız ve suskunluklarımız da bu sürecin bir parçası oluyor. Ama aynı şekilde dünyayı koruyacak olan da yine bizim tercihlerimiz, bilinçli davranışlarımız, kararlılığımız ve vicdanımız olabilir.

Belki de bugün hep birlikte kendimize aynı soruyu sormalıyız:

Dünya yavaş yavaş yaşanmaz hâle mi geliyor?

Belki de cevap bizim ellerimizde.

Çünkü dünya, bizden sonra gelecek çocukların da evidir. Ve onlara bırakacağımız en büyük miras; daha çok tüketilmiş bir dünya değil, daha çok yaşanabilir bir gelecek olmalıdır. Ben çocuklarımızın gözlerinin içine baktığımızda utanacağımız değil, gurur duyacağımız bir dünya bırakmak istiyorum.

Bunun için hâlâ bir şansımız var.

Yeter ki o şansı tüketmeden önce, dünyayı tüketmeyi bırakalım.

Bir sonraki yazımda buluşmak üzere, keyifle okuyunuz.

Sevgilerimle…

SEÇİL ESKİOĞLU

GAZETECİ / YAZAR

Kendi evinde, oturduğu koltuğun üzerinde hayata veda etmiş… Belki o koltukta daha önce defalarca oturdu. Bir senaryoyu düşündü, bir telefon görüşmesi yaptı, televizyon izledi, dinlendi, hayaller kurdu. Belki yarın yapacağı işleri düşündü. Belki de hayatın bütün yorgunluğunu birkaç dakikalığına o koltuğa bırakmıştı. Ve kim bilebilirdi ki o koltuk onun hayata veda edeceği son yer olacaktı? İşte hayat tam da böyle… Bazen kalabalıkların içinde, alkışların arasında yaşarsınız, bazen de en sessiz anınızda perde kapanır. Sanatçıların hayatına dışarıdan bakınca çoğu zaman sadece ışıkları görürüz. Sahneyi, kamerayı, alkışı, şöhreti… Oysa onların da bizim gibi dertleri, korkuları, yalnızlıkları, sevinçleri ve umutları vardır. Bir oyuncu sahneye çıktığında başka bir hayatı yaşar. Başka bir karaktere dönüşür. Güldürür, ağlatır, düşündürür. Biz de ekranın karşısında ya da tiyatro salonunda onun gerçek hayatını unutup canlandırdığı karaktere inanırız. Ama perde kapandığında o da kendi hayatına döner. Serhat Kılıç’da yıllar boyunca farklı karakterlerle evlerimize konuk oldu. Sinemada, dizilerde ve tiyatro sahnesinde bıraktığı izlerle hatırlanacak. Şimdi geriye yaptığı işler, canlandırdığı karakterler ve onu tanıyan insanların hafızalarında kalan güzel anılar kaldı. Ne garip değil mi? İnsan hayattayken geleceğe dair planlar yapıyor. ‘Yarın bunu yaparım’ diyor. ‘Şu projeyi tamamlarım’ diyor. ‘Bir gün şunu gerçekleştiririm’ diyor. Sonra bir haber geliyor… Ve bütün o planların üzerine kocaman bir sessizlik çöküyor. Ölümün en acı tarafı da bu galiba. Geride kalanların ‘Keşke…’ diye başlayan cümleleri. Keşke biraz daha yaşasaydı… Keşke bir kez daha görebilseydik… Keşke bir kez daha konuşabilseydik… Keşke son kez sarılabilseydik…

Ama ölümün telafisi yok. Sanat dünyasında son yıllarda arka arkaya kaybettiğimiz isimler bana hep aynı şeyi düşündürüyor: Biz onları sadece haber olduğunda hatırlamamalıyız. Onlar yaşarken değerlerini bilmeliyiz. Bir sanatçının kıymetini, ölüm haberinden sonra değil, hayattayken anlatmalıyız. Çünkü alkışın en güzeli, insan hayattayken duyulan alkıştır. Bugün Serhat Kılıç’ın ardından üzülüyoruz. Belki onu hiç tanımadık. Belki aynı masaya hiç oturmadık, sohbet etmedik. Ama yaptığı işlerle hayatımızın bir yerinden geçti. Bir karakteriyle bizi güldürdü, başka bir rolüyle düşündürdü, bir sahnesiyle hafızamızda yer etti. Sanatçı olmak biraz da budur zaten… Hayatınız sona erse bile eserleriniz yaşamaya devam eder. Bir oyuncunun gerçek ömrü, sadece yaşadığı yıllardan ibaret değildir. Onun ömrü, izleyicisinin hafızasında ne kadar yaşadığıyla da ilgilidir. Serhat Kılıç’ın da bundan sonraki hayatı, onu sevenlerin ve yaptığı işleri izleyenlerin hafızasında devam edecek. Ama insan yine de sormadan edemiyor… 51 yaşında bir insanın hayatı neden bu kadar erken sona erdi? Bunu kabullenmek kolay değil. Hele ki ölüm evinizin içinde, hiç beklemediğiniz bir anda gelmişse… Hayat gerçekten çok garip. Bir gün aynı koltukta oturup hayatı düşünüyorsunuz, ertesi gün o koltuk sizin ardından bırakacağınız son hatıraya dönüşüyor. İşte bu yüzden hayatı ertelememek gerekiyor. Sevdiklerimize sevgimizi söylemek… Kırgınsak barışmak… Aramak istediğimiz insanı aramak… ‘Sonra söylerim’ dememek… Çünkü bazen o sonra hiç gelmiyor. Serhat Kılıç’a Allah’tan rahmet, ailesine, yakınlarına, dostlarına, sevenlerine ve sanat dünyasına sabır diliyorum. Geride bıraktığı eserleriyle, canlandırdığı karakterleriyle ve sanat dünyasına kattıklarıyla hatırlanacak. Perde kapandı belki ama bıraktığı izler kolay kolay silinmeyecek. Huzur içinde uyu Serhat Kılıç… Mekanın cennet olsun. Biz seni yaptığın işlerle, sanatınla ve geride bıraktığın güzel izlerle hatırlayacağız. Başımız sağ olsun…

Şehnaz DİLAN

İnsanların suskunluğu veya çaresizliği, haksızlık yapanı yanıltmamalıdır. Hayat, sadece görünen hesaplaşmalardan ibaret değildir. Kâinatta hiçbir eylemin, hiçbir kırık kalbin ve hiçbir nankörlüğün kaybolmadığı mutlak bir düzen vardır. İlahi adalet, insanın aceleci beklentilerine göre değil, kendi vakti ve hikmetiyle işler. Zamanın Tecellisi: İlahi adaletin gecikmesi, onun yok sayıldığı anlamına gelmez; aksine her şeyin en doğru zamanda, en net şekilde karşılık bulacağı bir mühlet sürecidir. İyiliği kötüye kullanmak, doğrudan bir kul hakkı ihlalidir ve vicdan terazisinde en ağır yüklerden biridir. Yaşattığını yaşamadan bu dünyadan göçmeyecek olan insan, ektiği vefasızlığın hasadını er ya da geç toplar.

​Bir kalbi kırmak, verilen emeği hiçe saymak veya temiz duyguları menfaate alet etmek, görünürde sahibine anlık kazançlar sağlayabilir. Ancak bu kazançlar, hakikatin terazisinde yalnızca ağır bir vebale dönüşür. Gözden kaçan, unutulan ya da hesabı sorulmayan hiçbir kötülük yoktur. ​Güzel olanı korumak, iyiliğe iyilikle karşılık vermek ve merhameti sömürmemek insanın kendine olan saygısının gereğidir. Unutulmamalıdır ki dünya bir yankı odasıdır; insan neyi fısıldarsa, ilahi adalet ona o fısıltıyı bir gün mutlaka haykırış olarak geri döndürür.

Mehmet Ali BABAR

Çocukluğumdan bu yana vazgeçemeyeceğim bir içecekti Pepsi-Cola… Bilmem nedendir ama sanırım piyasada rakipsiz olarak çıkan Coca-Cola’nın karşısında tek rakip olduğundan olabilir çünkü ben eşitliği seven bir karakter yapısına sahibim… Arabayla E-5 üzerinde seyrederken, İncirli’de Coca-Cola onun çok değil 500 metre ilerisinde Merter’de yine aynı cadde üzerinde ki Pepsi-Cola fabrikalarını unutmam mümkün mü? 

Günümüzde bile bazı markalar yalnızca ürün satmaz; bir yaşam tarzı, bir kültür ve hatta bir kimlik inşa eder. İşte bu yazımın konusu olan ünlü içecek Pepsi tam da bu markalardan biri. Basit bir gazlı içecek olarak başlayan serüveni bugün küresel tüketim kültürünün en güçlü sembollerinden biri hâline geldi ancak Pepsi’nin öyküsü bilinenin aksine sadece bir içeceğin başarısı değildi. 

Coca Cola’ın tek ezeli rakibiydi.

Pepsinin tarihine bakacak olursak, onun tarihi de oldukça ilginçti öyle Coca-Cola gibi kasalar içerisinde saklanan formülleri de yoktu.

1867 yılında ABD’nin eyaletlerinden biri olan Kuzey Karolina’da doğan ve yine burada yaşayan Caleb Bradham isimli Eczacı tarafından icat edilmişti. Genç Eczacı Bradham, 1893’te ilk denemelerini kendi eczanesinde yaptığı içeceği bir yandan da geliştirmeye çalışmıştı. Onun yüreğinde bir inanç vardı, inanıyordu ki o yıllarda henüz yeni icat edilmiş olan Coca-Cola’ya rakip olacak yeni bir içecekti. 1898 yılında ürettiği bu içeceği ikamet ettiği New Bern şehrinde “Brad’s Drink” yani “Brad’in İçeceği” olarak piyasaya sürdü, Karbonatlı su, şeker, vanilya, nadir yağlar ve kola fındığından oluşan içecek, ilk başta piyasaya mide ilacı olarak tanıtıldı. 

Pepsi, başlangıçta sindirimi kolaylaştırdığı düşünülen bir içecek olarak piyasaya çıktımıştı hatta ismini de “Dispepsi” yani hazımsızlık kelimesinden aldı ancak markayı asıl büyüten şey formülü değil, pazarlama dili oldu. Özellikle XX.yüzyılın ikinci yarısında gençliği, dinamizmi ve popüler kültürü merkezine alan reklam kampanyaları Pepsi’yi rakiplerinden ayırdı.

Coca-Cola ile yıllardır süren rekabet ile halk arasında “Cola Savaşları” olarak adlandırılan bu süreçte Pepsi, çoğu zaman daha agresif ve yenilikçi bir strateji izledi. Michael Jackson, Britney Spears, Beyoncé gibi dünya yıldızlarıyla yapılan reklam anlaşmaları markanın genç tüketiciler üzerindeki etkisini artırdı. Pepsi yalnızca bir içecek değil, pop kültürünün bir parçası hâline geldi. Gençler tarafından çok sevilip içilmeye başlanmıştı. 

Pepsi, dünyanın en popüler alkolsüz içeceklerinden biridir ancak çok az kişi bir zamanlar dönemin büyük güçleriyle rekabet edebilecek bir donanmaya sahip olduğunu bilir.

Bu, Pepsi'nin Sovyetler Birliği'nden nasıl bir savaş gemisi ve denizaltı filosunu satın alıp, karşılığında gazlı içeceğini sattığını anlatmak istiyorum sizlere… 

Moskova'daki ABD sergisinde, zamanın ABD Başkan Yardımcısı Richard Nixon ve Sovyet lideri Nikita Kruşçev Kapitalizm ve Komünizm üzerine hararetli bir tartışmadaydılar.

Sergideki ilgi çekici unsurlardan biri de Pepsi otomatıydı ve Nixon, Kruşçev'e buradan bir bardak Pepsi ikram etti.

Sovyet lideri o kadar beğendi ki ikinci bardağı istedi ve rivayete göre "Bu çok ferahlatıcı" dedi.

Sovyet liderinin ilk kez bir Amerikan ürününü halk önünde tattığı tarihi bir andı. 

Sovyetleri Pepsi içicisi yapmak, büyük ölçüde Batı mallarına kapalı olan Sovyet pazarına girmek için bu fırsatı değerlendirdi.

Yıllarca süren görüşmelerin ardından Pepsi, 1972'de SSCB'de satılan ilk yabancı tüketim ürünü oldu.

Ancak bir sorun vardı: Pepsi, Sovyet rublesini ödeme olarak kabul edemiyordu, çünkü ruble diğer para birimlerine çevrilemiyordu ve SSCB dışında hiçbir değeri yoktu. 

Bu sorunu çözmek için Pepsi, Sovyet hükümetiyle bir anlaşma yaptı: Pepsi, ruble yerine Stolichnaya Votkası alacak ve bunu ABD ve diğer ülkelerde satacaktı.

Bu düzenleme her iki taraf için de iyi sonuç verdi; Pepsi Sovyetler Birliği'ndeki satışlarını genişletirken, Stolichnaya da yeni pazarlara erişim sağladı ancak 1989'da işler değişti. Sovyetler Birliği'nin Afganistan'ı işgal etmesinin ardından ABD, votka da dahil olmak üzere Sovyet ürünlerine yaptırımlar uyguladı.

Bu durum, Pepsi'nin artık ana pazarında Stolichnaya satamayacağı anlamına geliyordu.

Aynı zamanda Pepsi'nin Sovyetler Birliği ile olan sözleşmesi sona ermek üzereydi ve şartlarını yeniden müzakere etmesi gerekiyordu. 

Pepsi'nin o zamanki CEO'su Donald Kendall, otuz yıl önce Kruşçev ile bizzat anlaşmayı ayarlamış ve Sovyet yetkililerle görüşmek üzere Moskova'ya uçmuştu.

Şurubu için 3 milyar dolar ödeme istedi ancak Sovyetlerin verecek dövizi yoktu.

Bunun yerine, alışılmadık bir alternatif önerdiler: Pepsi'ye artık ihtiyaç duymadıkları veya bakım masraflarını karşılayamayacakları bir filo savaş gemisi vereceklerdi. 

Kendall bu teklifi kabul etti ve 17 Denizaltı, bir Kruvazör, bir Fırkateyn ve bir Muhrip Gemisinin sahibi oldu.

Elbette Pepsi'nin bu gemileri elinde tutma veya işletme niyeti yoktu. Gemileri hızla hurda metal olarak İsveçli bir şirkete sattı ve yaklaşık 3 milyon dolar kar elde etti.

 Kendall daha sonra şaka yollu, "SSCB'yi Başkan Reagan'dan daha hızlı silahsızlandırıyorum" dediği söylenir…

Ancak günümüzde tablo eskisi kadar basit değil. Artan sağlık bilinci, şekerli içeceklere yönelik eleştiriler ve obezite tartışmaları gazlı içecek sektörünü ciddi şekilde etkiliyor. Artık tüketiciler sadece “tat” aramıyor; içerik, sağlık etkileri ve sürdürülebilirlik gibi konular da önem kazanıyor. Pepsi Cola bu değişime uyum sağladı onun içindir ki rafları artık Şekersiz yada Diyet özellikli içeceklerde dolduruyor fakat şuna inanıyorum ki, bu Cola savaşları daha uzun yıllar devam edeceğe benziyor… 

İster Pepsi-Cola olsun, isterse Coca-Cola bence şeker her zaman tehdit oluşturur, onun için sağlığınız daha önemli derim.

Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın ama hep dostça kalın 

CELAL KODAMANOĞLU

GENEL YAYIN KOORDİNATÖRÜ

Zaman zaman bazı insaların hayatına baktığımızda yalnızca başarıyı görürüz. 

Dünyaca tanınan bir isim, milyonlarca satan kitaplar, büyük bir servet ve milyonlarca insanın hayranlığını görürüz ama başarının arkasındaki hikayeyi bilmeyiz.

Sevgili Habercaddesi okurlarım bugünkü yazımda hayatını inceleyeceğim J. K. Rowling'ın hikayesi yalnızca Harry Potter'ın nasıl yazıldığının hikayesi değildir. Aynı zamanda kaybetmenin, yeniden başlamanın, yalnızlığın ve insanın en zor zamanlarında bile hayallerine tutunabilmesinin hikayesidir.

Joanne Kathleen yada hepimizin bildiği adıyla J.K Rowling 31 Temmuz 1965’te İngiltere'nin güneybatısında, South Gloucestershire bölgesinde yer alan tarihi bir pazar kasabası olan Chipping Sodburry’de iki çocuklu bir İngiliz ailenin ilk çocuğu olarak dünyaya geldi. Çocukluk yıllarını kendinden iki yaş küçük olan kardeşi Di ile, Wye Nehri’nin kenarında oyunlar oynayarak geçirdiler.

Edebiyata çok meraklıydı, henüz daha 6 yaşındayken kız kardeşi için "Tavşan" (Rabbit) isimli bir hikaye yazmıştı. 

”Tavşan ” isimli bu hikayede kız kardeşinin bir tavşan deliğine düşmesi üzerine tavşan ailesinin kız kardeşini çileklerle ağırlamasına dair kız kardeşiyle tavşan ailesinin maceraları anlatılıyordu.

Rowling ailesinin bir süre sonra Bristol şehri yakınlarında bir yerleşim bölgesi olan Winterbourn’a taşınmasıyla Joanne burada Potter soyadına sahip komşularıyla tanıştı ve bu soyadı onu fazlasıyla etkiledi. Harry Potter’ın isim babalığı da bu komşularının soyadının payı var demek yanlış olmaz. 

Joanne küçüklüğünden beri yazar olmak istiyordu ergenlik yıllarına geldiğinde bu istek tutkuya dönüştü. Fakat yazdıklarını hiç kimse ile paylaşmadı.

Liseyi Wyedean Comprehensive'de okudu, Üniversite dönemine geldiğinde ise yazarlık programı olduğu için Oxford Üniversitesi’nde okumak istedi ancak başvurusu kabul edilemedi, Joanne için büyük bir hayal kırıklığına oldu. 

 Ailesinin yazarlık dışında daha iyi bir meslek sahibi olması için yaptığı baskıdan etkilenerek İngiltere’nin Exeter kentinde bulunan University of Exeter’da Fransızca bölümüne kaydını yaptırmak zorunda kaldı. Exeter Üniversitesi’nden 1987’de Dil Bilimi bölümünden başarıyla mezun olduktan sonra Londra’ya taşınıp bir şirkette sekreterliğe başladı. Yoğun iş mesaisi olduğundan yazmaya hiçbir şekilde zaman ayıramadı. Masasının başında sık sık hayaller kurduğundan dolayı patronları bu durumdan hoşnut olmamış, bu yüzden iş değiştirmek zorunda kalmıştı. 

Yazma konusunda en büyük destekçisi olan annesiyle konuşmalarında kendini ait hissettiği bir yerde olmadığını söylemiş, çalışma hayatına nokta koymuştu. 

Joanne Rowling’in çocukluğundan beri tek hayali vardı yazar olmak, kitaplar yazmak. Joanne Rowling işten ayrıldıktan sonra Manchster’dan London King’s Cross’a yaptığı yolculuk sırasında trenin arızalanması onu hayallere daldırdı. Joanne’nın aklına birden bir erkek çocuğun büyücü okulunda yaşadığı maceraları yazmak geldi. Saatler süren tren yolculuğu sırasında kurduğu hayallerle “Harry Potter” hikayesi doğdu. 

Tren yolculuğundan birkaç ay sonra annesi on yıl boyunca mücadele ettiği kansere yenik düşerek hayatını kaybetti. Joanne Rowling için hayatının en travmatik dönemi bu dönemdi diyebilirim. 

Sonraki süreç hiç kolay değildi, en büyük dert ortağını ve destekçisini kaybettiği için kendini boşlukta hissederek depresyona doğru sürüklenirken yaşadığı olaylar Harry Potter için zemin hazırlamaktaydı. Bulunduğu ortamdan uzaklaşmak istediğinden Portekiz’de İngilizce öğretmenliği yapmaya başladı.

Portekiz’de bulunduğu süre boyunca yazmaya çok zamanı vardı ve Harry Potter’ı yazmaya devam etti. Portekiz’de yaşadığı süre boyunca iki kız arkadaşıyla aynı evi paylaştı.

Günlerden bir gün bu iki kız arkadaşıyla eğlenmek için gittikleri bir mekanda Jorge Arantes isminde bir adamla tanıştı. Rowling’in bu adamı sevmesindeki asıl neden yakışıklılığı değil, entelektüel olması ve okumayı sevmesiydi. Tanıştıktan yaklaşık iki ay sonra evlendiler fakat bu evlilik Joanne Rowling’in beklediği gibi çıkmadı.

Jorge Arantes askere gidip eve döndüğünde gazeteci olarak yaptığı işinden atılmıştı.

Bu durum hem Rowling’in hem de Jorge’un hayatının dönüm noktasıdı çünkü hiçbir şey artık eskisi gibi olmayacaktı. Joanne Rowling hamileydi ve eşi kendini içkiye vermişti. 

Rowling’in kızı Jessica 1993’te böyle bir ortamda dünyaya gelmişti. Rowling’in eşi artık eve sarhoş olarak gelmeye, kötü davranmaya ve sık sık sebepsiz yere Rowling’i dövmeye başlamıştı. Joanne eşine güzellikle bu evliliğin yürümediğini ve artık ayrılmak istediğini söyledi fakat Jorge çılgına dönerek Rowling’e bebeğini vermeden onu feci şekilde darp ederek üstündeki gecelik ile kolundan tuttuğu gibi kapı dışarı etti. 

Bu durum karşısında ise Rowling eve polislerle gelerek kızı Jessica’yı aldı ve İskoçya’ya döndü. Burada işsizlik maaşıyla geçinmek zorundaydı hem bebeğine baktı, hemde yazmaya devam etti. 

Bebeğiyle dolaşmaya çıktıkları bir gün “The Elephant House” isimli bir kafeyi keşfederek burada yazılarını yazmaya karar verdi . ilk defa yazdıklarını kız kardeşi Di’ye gösterdi, yazılarını çok beğenmişti. Bu, Joanne’ye cesaret verdi ve yazdıklarını bastırmak için öncelikle bir menajerlik firması bulmaya karar verdiler.  

Tam 12 Yayınevi kitabını beğenmedi ve geri çevirdi ama menajerlik firmasının büyük çabası sayesinde Bloombury Yayınevi kitaba sahip çıkarak ilk olarak İngiltere’de daha sonra ise Amerika’da kitabı basmaya karar verdi. Yalnız tek bir sorun vardı menajeri genç erkeklerin bir kadının kitabını fazla okumayacaklarını söyleyerek erkek yazar izlenimi verecek bir isim bulmasını söyledi. Bunun üzerine Joanne Kathleen Rowling sadece isminin baş harflerini kullandı (J.K. Rowling).

Ve Harry Potter serisinin ilk kitabı Haziran 1997’de basıldı.

İlginç birşey oldu orijinal adı ile

“Harry Potter and the Philosopher's Stone” yani hepimizin bildiği adı ile “Harry Potter ve Felsefe Taşı “ Edebiyat dünyasında dünya kitap satış grafiklerini alt üst etti.

J.K. Rowling kötü günlerini artık geride bırakmıştı, kendisini tamamen yazmaya adadı. Serinin ilk kitabından sonra ikinci ve üçüncü kitabını da iki yıl içinde yayınlandı. Bu üç kitap New York Times’ın en çok satanlar sırasında ilk üçe girdi İngiltere’de ise her zaman ilk sıradaydı. Tüm dünyada 400 milyonun üzerindeki kitap satışı ve ulaştığı popülarite sonucunda Kraliçe II.Elizabeth tarafından J.K. Rowling’e “Britanya İmparatorluk Nişanı” verildi. 

J.K.Rowling, kitap yazarak dolar milyarderi olan ilk yazar ve Birleşik Krallığının en zengin kadını unvanlarını elde etti. Servetiyle Uluslararası PEN Kulübü gibi kurumlara ve Birleşik Krallık İşçi Partisi'ne bağışlar yaptı.

J.K. Rowling’in en büyük hayallerinden biri ise üç çocuk sahibi olmaktı.

Bu hayalini de 26 Aralık 2001'de, Pertshire'daki evinde küçük bir törenle Neil Murray adında bir doktorla gerçekleştirdi, yaptığı bu ikinci evlilikten 2003 yılında David ve 2005 yılında MacKenzie isimli kızı dünyaya geldi. 

Ayrıca serinin beşinci kitabı olan “Harry Potter ve Zümrüdü Anka Yoldaşlığı” adlı eseri eşi Neil’e, kızı Jessica ve oğlu David’e, serinin dördüncü kitabı olan “Harry Potter ve Ateş Kadehi” adlı eserini de kızı Mackenzie’ye armağan etti. Harry Potter serisinin tutulmasıyla ve tüm dünyada ilgi görmesiyle birlikte serinin tüm kitapları filme uyarlandı. 

Kitaplara uyarlanan filmlerin üzerinden yıllar geçmesine rağmen hâlâ ilgi görmektedir ayrıca J.K. Rowling’in hayatı Poppy Montgomery’in başrolünü oynadığı :

(Magic Beyond Words: The JK Rowling Story) bizdeki adı ile Sözcüklerin Ötesindeki Büyü: J.K. Rowling'in Hikayesi isimli belgesel filme de konu olmuş Life Time adlı TV. Kanalında tv. Filmi olarak 1911 yılında gösterime girmiştir. 

Ve bugün J. K. Rowling denildiğinde dünyanın en tanınmış yazarlarından biri akla geliyor fakat onun hikayesine biraz daha dikkatli baktığımızda, büyük bir başarıdan çok daha insani bir şey görüyoruz:

Belki de bu yüzden Harry Potter yalnızca bir büyücünün hikâyesi değildir.

Biraz da hepimizin hikâyesidir.

Kaybetmenin, yeniden başlamanın, yalnızlığın, dostluğun, umudun ve ne kadar karanlık olursa olsun insanın içinde bir ışık taşıyabilmesinin hikayesidir.

Çünkü bazen gerçek sihir, bir değneğin ucunda değildir.

Bence gerçek sihir, insanın her şeye rağmen yeniden inanabilmesidir.

Başka bir yazımda, buluşmak üzere hoşçakalın, hoş kalın.

ESRA SONGÜLER

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ

Hayat değişiyor… Belki de bu cümleyi her kuşak kendinden sonra gelenler için söyledi. Ancak günümüzde yaşanan değişimin hızı, geçmiş dönemlerle karşılaştırılamayacak kadar büyük. Bir zamanlar yıllar içerisinde değişen alışkanlıklarımız, şimdi birkaç yıl, hatta birkaç ay içinde farklılaşıyor.

İnsan ilişkileri değişti. Yeme içme kültürümüz değişti. Günlük alışkanlıklarımız değişti. Teknolojiyle birlikte zaman kavramımız bile başka bir anlam kazandı. Artık daha hızlı yaşıyor, daha hızlı düşünüyor, daha hızlı tüketiyoruz. Fakat bütün bu hızın içerisinde, sanki bazı şeyleri geride bırakıyoruz.

Eskiden insanların birbirine ayırdığı zaman daha fazlaydı. Komşuluk sadece aynı apartmanda veya aynı sokakta yaşamak değildi. Komşunun kapısını çalmak, bir çay içmek, halini hatırını sormak hayatın doğal bir parçasıydı. Akşamları kapı önlerinde oturulur, uzun sohbetler yapılırdı. Çocuklar sokaklarda oynar, büyükler onları pencerelerden takip ederdi.

Bugün ise aynı apartmanda yaşayan insanlar bazen birbirlerinin isimlerini bile bilmiyor.

Asansörde karşılaştığımız komşumuza selam vermeden telefonumuza bakıyoruz. Yan yana oturan insanlar bile farklı dünyalarda yaşıyor. Bir masada dört kişi oturuyor, ama herkesin elinde bir telefon var. Aynı ortamdayız, fakat birbirimizden uzaktayız.

Teknoloji hayatımızı kolaylaştırdı, buna şüphe yok. Birkaç saniye içerisinde dünyanın öbür ucundaki insanla konuşabiliyoruz. İstediğimiz bilgiye anında ulaşabiliyoruz. Alışverişimizi evden yapıyor, bankadaki işlerimizi telefonumuzdan hallediyoruz. Ancak hayat kolaylaşırken, insan ilişkilerinin de aynı ölçüde kolaylaştığını söylemek mümkün mü?

Belki de en büyük değişim burada yaşandı.

Eskiden insanlar birbirleriyle konuşurdu. Şimdi daha çok yazıyoruz. Eskiden bir dostun sesini duymak önemliydi, bugün kısa bir mesaj göndermek yeterli görülüyor. “Nasılsın?” sorusunun yerini bazen birkaç saniyede gönderilen hazır mesajlar aldı.

Dostluklarımız bile hızlandı.

Bir zamanlar dostluklar yıllar içerisinde oluşur, birlikte geçirilen zamanlarla güçlenirdi. Şimdi sosyal medyada yüzlerce, hatta binlerce “arkadaşımız” var. Ama gerçekten zor durumda kaldığımızda kaç kişiyi arayabileceğimizi düşündüğümüzde, belki de cevap o kadar kalabalık değil.

Yeme içme alışkanlıklarımız da büyük bir değişim geçirdi.

Eskiden yemek sadece karın doyurmak değildi. Yemek, aynı zamanda aileyi bir araya getiren önemli bir kültürdü. Sofra kurulurdu. Herkes mümkün olduğunca aynı saatte masaya otururdu. Yemek sırasında sohbet edilir, günün nasıl geçtiği konuşulurdu.

Bugün ise çoğu zaman herkes farklı saatlerde yemek yiyor.

Bir kişi televizyon karşısında, diğeri telefonuna bakarak, bir başkası bilgisayarının başında yemek yiyor. Sofralar küçüldü, sohbetler azaldı. Hızlı yemek kültürü hayatımıza girdi. “Ne yiyeceğiz?” sorusunun cevabı çoğu zaman birkaç dakika içerisinde kapıya gelen bir paket oldu.

Eskiden annelerin, babaların hazırladığı yemeklerin kokusu evin her tarafını sarardı. Bugün ise birçok insanın mutfağında yemek yapmak bile zaman kaybı olarak görülmeye başladı.

Çünkü artık zamanımız yok.

Ya da belki de zamanımız var, fakat zamanı kullanma şeklimiz değişti.

Sürekli bir yerlere yetişmeye çalışıyoruz. Sabah aceleyle evden çıkıyor, gün boyunca koşturuyor, akşam yorgun bir şekilde eve dönüyoruz. Dinlenirken bile gerçekten dinlenemiyoruz. Telefonumuz çalıyor, mesaj geliyor, sosyal medya bildirimleri dikkatimizi dağıtıyor.

Eskiden boş zaman vardı.

Şimdi ise boş kaldığımız anlarda bile kendimizi bir şeylerle meşgul etmek zorunda hissediyoruz.

Belki de bu nedenle daha yalnız bir toplum haline geliyoruz. Kalabalıkların içerisinde yalnızlaşıyoruz. İnsanlarla sürekli iletişim halindeyiz ama gerçek anlamda iletişim kurmakta zorlanıyoruz.

Bir başka önemli değişim ise tüketim alışkanlıklarımızda yaşandı.

Eskiden insanlar ihtiyaç duydukları şeyi alırdı. Bir eşya bozulduğunda tamir edilirdi. Ayakkabı eskidiğinde kunduracıya götürülür, saat bozulduğunda tamir ettirilirdi. Eşyaların da bir hikâyesi vardı.

Bugün ise tamir etmek yerine yenisini almak daha kolay geliyor.

Tüketiyoruz, kullanıyoruz ve vazgeçiyoruz.

Bu durum sadece eşyalar için de geçerli değil. Bazen ilişkilerimizi, dostluklarımızı ve alışkanlıklarımızı da aynı hızla tüketiyoruz. Tahammülümüz azaldı. Beklemeye alışkın değiliz. Her şeyin hemen olmasını istiyoruz.

Hızlı internet, hızlı ulaşım, hızlı yemek, hızlı iletişim…

Ama insan hayatı gerçekten bu kadar hızlı yaşanabilir mi?

Belki de zaman zaman yavaşlamaya ihtiyacımız var.

Bir dostumuzun kapısını çalmaya, uzun bir çay sohbeti yapmaya, ailemizle aynı sofrada oturmaya ihtiyacımız var. Telefonu bir kenara bırakıp karşımızdaki insanın yüzüne bakmaya, onu gerçekten dinlemeye ihtiyacımız var.

Geçmişe tamamen dönmek mümkün değil. Zaten hayatın ve teknolojinin gelişmesine karşı çıkmak da doğru değil. Ancak geçmişten bazı güzel alışkanlıkları bugüne taşımak mümkün.

Komşuluğu yeniden hatırlamak…

Dostluğa daha fazla zaman ayırmak…

Ailece aynı sofrada buluşmak…

Bir insanı sadece mesajla değil, sesiyle ve yüzüyle görmek…

Belki de bütün mesele budur.

Hayat değişiyor, alışkanlıklarımız değişiyor, dünya hızla dönüşüyor. Fakat insanın temel ihtiyaçları aslında hiç değişmiyor. Hepimiz sevilmek, anlaşılmak, değer görmek ve kendimizi bir yere ait hissetmek istiyoruz.

Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, hiçbir ekran gerçek bir sohbetin yerini tam olarak dolduramaz.

Belki de değişen alışkanlıklarımızın içerisinde kaybetmememiz gereken en önemli şey, insan olduğumuzu unutmamaktır.

Çünkü hayat sadece hızlı yaşamak değildir.

Hayat, bazen yavaşlamayı…

Bir çayın yanında sohbet etmeyi…

Eski bir dostu aramayı…

Aynı sofrada gülmeyi…

Ve birbirimize gerçekten zaman ayırmayı da bilmektir.

Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan şey, biraz daha yavaşlamak ve kaybettiğimiz o eski alışkanlıkların değerini yeniden hatırlamaktır.

Her zaman söylediğim gibi sağlığınıza dikkat edin, hoşça kalın.

MUSTAFA ÇOLAKOĞLU

Bugün sürekli aynı şey söyleniyor:

Kendi kendine yet.

Kimseye ihtiyaç duyma.

Tek başına mutlu ol.

Elbette insan kendi ayakları üzerinde durabilmeli.

Ama kendi kendine yetebilmek, kimseye ihtiyaç duymamak değildir.

İnsan bazen yalnız kalmayı seçebilir. Bundan keyif de alabilir.

Fakat sürekli yalnız olmak başka bir şeydir.

WHO’nun 2025 raporuna göre dünya genelinde yaklaşık her altı kişiden biri yalnızlık yaşıyor.

Belki de sorun insanların yalnız kalmayı becerememesi değil.

Belki sorun, gerçekten bağ kurabileceğimiz alanların giderek azalması.

Çünkü insan yalnızca birey değildir.

İnsan aynı zamanda ilişkidir.

Üzüldüğümüzde anlatmak, sevindiğimizde paylaşmak isteriz.

Başımıza güzel bir şey geldiğinde çoğu zaman ilk düşündüğümüz şey şudur:

“Bunu kime anlatacağım?”

Güven istiyoruz ama ilk adımı kimse atmıyor

Bugün birçok insanın ortak cümlesi:

“İnsanlara güvenilmiyor.”

Haklı olduğumuz taraflar var.

İnsanlar kırılıyor, aldatılıyor, hayal kırıklığı yaşıyor.

Ama başka bir soru da sormamız gerekiyor:

Güvenmiyorsak, güveni kim yeniden kuracak?

Herkes karşı tarafın ilk adımı atmasını bekliyor.

“Önce o arasın.”

“Önce o yazsın.”

“Beni önemsiyorsa gelir.”

Sonra iki insan da susuyor.

Belki ikisi de birbirini özlüyor.

Ama kimse ilk taşı koymuyor.

Oysa güven büyük sözlerle değil, küçük davranışlarla kurulur.

Sözümüzü tutmakla.

Sır saklamakla.

Sınırlarına saygı duymakla.

Hata yaptığımızda özür dilemekle.

Ve en önemlisi:

Bir insanın kırılganlığını ona karşı kullanmamakla.

Her zorlukta insan değiştirmek

Bugün seçeneklerimiz çok.

Bir arkadaşlık biter, yenisini buluruz.

Bir ilişki zorlaşır, başka birine yöneliriz.

Bir kırgınlık yaşanır, konuşmak yerine sileriz.

Elbette şiddet, istismar ve sürekli zarar veren ilişkilerden uzaklaşmak gerekir.

Ama her anlaşmazlık da ilişkiyi bitirme sebebi değildir.

Çünkü gerçek bağ, kusursuz insan bulmakla oluşmaz.

Kusurlu insanlar arasında güvenli bir ilişki kurabilmekle oluşur.

Her ilişkiyi kurtarmak zorunda değiliz.

Ama her zorlukta kaçmayı da öğrenmemeliyiz.

Bazen konuşmak gerekir.

Bazen özür dilemek.

Bazen affetmek.

Bazen de kendi hatamızı görmek.

Ama yalnızlıktan korkup yanlış bağlara da tutunmamalıyız

Yalnız kalmamak uğruna herkesi hayatımıza almak çözüm değildir.

Sağlıklı bir ilişki insanı küçültmez.

Korkutmaz.

Kontrol etmez.

Sürekli suçlu hissettirmez.

Kendi olmaktan vazgeçirmemelidir.

Mesele ne pahasına olursa olsun birine tutunmak değil.

Hem bağ kurabilmek hem de kendimizi koruyabilmek.

Küçük bağları neden kaybettik?

Aile.

Komşuluk.

Arkadaşlık.

Mahalle.

Selamlaşmak.

Birbirimizin hâlini hatırını sormak.

Bunlar küçük şeyler gibi görünebilir.

Ama insan yalnızca büyük ilişkilerle hayata tutunmaz.

Bazen apartmanda tanıdığı iki insan bile aidiyet duygusunu güçlendirebilir.

Bazen bir komşunun:

‘’İyi misin?”

diye sorması yeterlidir.

Toplum büyük sözlerle değil, küçük davranışlarla kurulur.

Selam vermek.

Teşekkür etmek.

Özür dilemek.

Birine yardım etmek.

Bir arkadaşın sessizliğini fark etmek.

Bir insanın konuşurken gerçekten onu dinlemek.

Nezaket basit bir davranış değildir.

Nezaket aslında şunu söylemektir:

“Seni görüyorum.”

Yardım etmek:

“Tek başına değilsin.”

Para önemli, ama insan yalnızca paradan ibaret değil

Elbette para önemlidir.

Güvenli bir ev, temel ihtiyaçlar ve ekonomik güvence insan hayatı için gereklidir.

Ama insanın bütün ihtiyaçlarını paraya indirgemek büyük bir yanılgıdır.

Çünkü para hayatı kolaylaştırabilir.

Ama güven satın alamaz.

Yakınlık satın alamaz.

Bir dostun “Ben buradayım” demesini satın alamaz.

İyi bir evimiz olabilir.

Ama o evin içinde aidiyet olmayabilir.

Çok insan tanıyor olabiliriz.

Ama gerçekten yakın olduğumuz kimse olmayabilir.

Belki de zenginliği yeniden düşünmemiz gerekiyor.

İnsanın sahip olduğu şeyler kadar, hayatındaki bağlar da bir zenginliktir.

Yalnızlık sadece duygusal bir mesele değildir.

Kronik yalnızlık ve sosyal izolasyonun ruhsal ve fiziksel sağlıkla ilişkili olduğuna dair güçlü bilimsel bulgular var.

WHO, sosyal bağlantısızlığın depresyon, anksiyete ve bazı fiziksel sağlık sorunlarıyla ilişkili olduğunu belirtiyor.

Yani yalnızlık sadece:

“Canım sıkılıyor.’’ meselesi değil.

İnsanın zihnini ve bedenini etkileyebilen ciddi bir sosyal sağlık meselesi.

Belki bu yüzden kendimize şu soruyu sormalıyız:

İnsanlar neden bu kadar çok bağlantıya sahipken kendilerini bu kadar yalnız hissediyor?

Belki sorun bağlantı sayısında değil.

Bağların derinliğinde.

İnsan insana muhtaçtır

Belki güçlü insanı yanlış tanımlıyoruz.

Güçlü olmak,

kimseye ihtiyaç duymamak değildir.

Her şeyi tek başına yapmak değildir.

Kimseye güvenmemek değildir.

Gerçek güç bazen kendi ayaklarının üzerinde durabilmek, bazen de gerektiğinde bir başkasının elini tutabilmektir.

İnsan yalnız kalabilir.

Ama yalnızlığı bir yaşam biçimine dönüştürmek zorunda değildir.

Sınır koymak gerekir.

Ama bütün kapıları kapatmak başka bir şeydir.

Kendimizi korumak gerekir.

Ama sevgiden ve bağdan tamamen vazgeçmek korumak değil, kendimizi dünyadan koparmak olabilir.

Belki bugün birbirimize yapabileceğimiz en büyük iyilik çok basit şeylerle başlayabilir:

Birine selam vermek.

Uzun zamandır aramadığımız birini aramak.

Bir arkadaşımızın sessizliğini fark etmek.

Bir insan konuşurken telefonumuzu bırakmak.

“İyi misin?” diye gerçekten sormak.

Ve biri “İyi değilim” dediğinde, hemen çözüm üretmek yerine yanında kalmak.

Çünkü belki de hayatın gerçek zenginliği banka hesabında değildir.

Bir insanın kalbinde bıraktığımız iyi izdedir.

Bir gün sahip olduğumuz birçok şey geride kalacak.

Ama bir insanın hayatına verdiğimiz güven, zor gününde yanında oluşumuz ve ona hissettirdiğimiz değer kalabilir.

Belki geride bırakabileceğimiz en büyük miras şudur:

“Bu insan benim hayatıma iyi geldi.”

Belki de gerçek zenginlik,

kaç şey biriktirdiğimiz değil, kaç kalp kazandığımızdır.

Kaç insanın yalnızlığını azalttığımız.

Kaç insanın kendisini yanımızda güvende hissettiği.

Kaç köprü kurduğumuz.

Çünkü çağımızın belki de en büyük ihtiyacı daha fazla insan değil.

Daha fazla insanlık.

Haftaya başka yazımla buluşmak üzere kalın sağlacakla 

HANIM DEMİRBAŞ

SOSYAL PEDAGOG

BİREYSEL ÇİFT VE AİLE DANIŞMANI

Bugün anlatacağım öyküdeki kadının yani Anne Greene’in kim olduğunu hiçbiriniz bilmiyorsunuz, açıkçası hakkında araştırma yapana kadar bende varlığından haberdar değildim. Yaşadığı büyük işkenceyi ve dramatik hikayesini öğrendiğinizde hakkında ne düşüneceksiniz bilemiyorum şimdi hikayesini hep birlikte öğreneceğiz yorumu sizlere bırakıyorum. 

1650 yılının soğuk ve sisli Aralık sabahında, İngiltere’de genç bir hizmetçi kadın darağacına çıkarıldı. Suçu, bugün bile tartışmalı olan bir ahlak suçuydu “Düşük yaptığı bebeğini gizlemek” O dönemin yasaları, evlilik dışı hamile kalan kadınları peşinen suçlu sayıyordu, mahkeme için gerçek değil, toplumun namus anlayışı önemliydi. Darağacındaki genç kadının adı Anne Greene’di 1628’de İngiltere Oxford’ta doğmuştu.

Henüz 32 yaşındayken, çalıştığı aristokrat bir ailenin torunundan hamile kalmıştı. İngiltere o tarihlerde evlilik dışı doğumlara karşıydı, tecavüz dahi edilmiş olsada bu durumdaki kadınlara iffetsiz gözüyle bakılıyor ve lanetleniyordu. Evlilik dışı doğan çocuklar toplum için büyük sorun haline geldiğinden doğuma giren ebeler, kadınların başında ;

“Babasının adını söylemezsen, doğuma yardım etmeyeceğim” diye kollarını bağlamış halde bekliyorlardı. 

Anne Greene, hamile kaldıktan sonra düşük yapmış ve bebeği saklamıştı ama talihsizlik ağlarını örmüştü bir kere çalıştığı evin sahibi bu durumu fark edince, Anne Greene doğruca mahkemeye sevk edilmişti. Mahkemedeki savunmasında Anne Greene henüz 17 haftalık doğan bir bebeğin canlı olamayacağını belirtip ;

“Bebek ölü doğdu” diye savunma yaptığında, mahkeme jürisi hiçbir inceleme yapmadan 

“Hayır bir kere bebek ölü doğmuş olamaz sen kıymetsiz, iffetsiz bir kadınsın, sen kendi çocuğunu öldürdün! Asılarak idamına karar veriyoruz” diye kalem kırınca yapılacak bir şey kalmamıştı. 

Zavallı Anne Greene 14 Aralık 1650’de elaleme de ibret olsun diye meydanlık bir yerde asılıyor, yarım saate yakın asılı halde duran bedeni iğrenç bir şekilde vicdanları körelmiş bir halk tarafından eğlence aracı yapılıyordu.

O dönemde asılma, tarih kitaplarından bildiğimiz gibi hızlı değildi, alenen, kalabalık halk kitlesi ayakta durup izlerken yavaşça boğuluyordunuz.

Anne Greene üzerinde durduğu tahtayı o kadar uzun süre tekmeledi ve nefes nefese kaldı ki, arkadaşları dayanamayıp onu bacaklarından tutup tüm ağırlıklarıyla aşağı çekerek ölümünü hızlandırmaya çalıştılar ayrıca orada bulunan bir askerde tüfeğinin dipçiğiyle göğsüne dört beş kez vurdu yine de bedeni ölüme teslim olmayı reddetti.

Yarım saat sonra nihayet hareketsiz kaldı onu aşağı indirdiler, bir tabuta koyup, kamyonetin arkasına yüklediler ve Oxford Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne götürdüler.

İdam edilen suçlularda, insan diseksiyonunun (Vücudun bozulmaması) anatomistler için çok değerliydi. Dr. William Petty ve Dr. Thomas Willis, aletleri hazır bir şekilde geldiler, tabutu açtıklarında hepside donup kaldılar. Anne’nin gırtlağından gelen hırıltı sesiyle şaşkınlıktan ne yapacaklarını bilemediler ama doktorlar soğukkanlılığını kaybetmeyip ellerinden gelen her şeyi yaptılar. Yaklaşık 12 saat sonra  Anne Greene kendine geldi, konuşmaya başladı herkes merak içinde neler yaşadığını sormaya başlasa da başına neler geldiğini tam hatırlamamakla beraber ağzından çıkan ilke sözü de şu oldu: 

“Tanrının inayetinden, mucizelerinden sakının!”

 İngiltere’de aylarca konuşulacak bir mucizenin başkahramanı Anne Greene, bu olaydan sonra evlenip, üç çocuk sahibi oldu ve 15 yıl daha yaşadı.

İdamının gerçekleştiği Oxford’dan daha küçük bir yere taşınırken de içine konduğu tabutu hatıra olsun diye yanında götürdü. İngiltere’de dalgalar halinde yayılan mucizevi hayatı nedeniyle onu ziyarete gelenlerle evi dolup taştı. 

 Hakkında şarkılar, şiirler, şakalar üretiliyordu.  

Korkularından ne, nasıl hareket edeceğini bilemeyen mahkeme üyeleri, Anne Greene’nin cezasını süresiz erteliyor, bir kesim için de bu olay kadınların tıpkı kediler gibi dokuz canlı güvenilmez yaratıklar olduğunun delili olarak görülüyordu.

Yaşanılan bu kadar kötü olaya rağmen Anne Greene bir şekilde tarihe geçmiş oldu.

Başka bir yazım da buluşmak üzere 

Hoşçakalın, Hoş kalın.

ESRA SONGÜLER 

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ

Geçtiğimiz günlerde gördüğüm bir manzara karşısında durup kaldım. Karşımda henüz çocuk denilecek yaşlarda gençler vardı. Öyle yaşlar ki ellerinde kalem, sırtlarında okul çantası olması gerekirken uyuşturucunun karanlığıyla tanışmışlardı.

Baktım…

Ve içimden yalnızca şu geçti:

Biz bu çocukları ne zaman kaybetmeye başladık?

Haberlerde uyuşturucu kullanımından, bağımlılıktan, yapılan operasyonlardan söz ediyoruz. Rakamları okuyor, birkaç dakika üzülüyor, sonra hayatımıza devam ediyoruz. Fakat insan o çocuklardan birini kendi gözleriyle gördüğünde mesele artık bir haber olmaktan çıkıyor. Çünkü karşınızda bir istatistik değil, bir çocuk duruyor.

Belki dün annesinden harçlık isteyen, okuldan çıkıp arkadaşlarıyla oyun oynayan, öğretmeninin verdiği ödevi yapmamak için bahaneler üreten bir çocuk…

Bugün ise gözlerinin içindeki çocukluğu arıyorsunuz. 

Ve asıl korkutucu olan şu: Uyuşturucuyla tanışma yaşı küçüldükçe biz hâlâ bu meseleyi yalnızca “bağımlılık sorunu” olarak konuşuyoruz. Oysa karşımızda giderek büyüyen bir çocukluk ve gelecek sorunu var.

Bir çocuk uyuşturucuya nasıl ulaşabiliyor?

Kim ulaştırıyor?

Kim satıyor?

Kim göz yumuyor?

Ve belki de en acı soru:

Biz yetişkinler bütün bunlar olurken neredeyiz?

Elbette uyuşturucuyla mücadelede güvenlik güçlerinin operasyonları, cezalar ve denetimler son derece önemli. Çocukları zehirleyerek para kazananlarla hukuk en ağır şekilde mücadele etmelidir. Ancak yalnızca satıcıyı yakalamak yetmiyor. Çünkü yarın başka biri onun yerini alabiliyor. Asıl mücadele, çocuğun o maddeye uzanan elini daha en başında tutabilmek.

Bir çocuk neden uyuşturucuya yöneliyor?

Merak mı?

Arkadaş baskısı mı?

Aile içindeki sorunlar mı?

Yalnızlık mı?

Sevgisizlik mi?

Kendini bir yere ait hissetme ihtiyacı mı?

Yoksa çevresinde onu gerçekten dinleyecek tek bir yetişkin bile bulamaması mı?

Bazen çocuklarımızın telefonlarını kontrol ediyoruz ama ruhlarında neler olup bittiğini kontrol etmeyi unutuyoruz. “Okul nasıl geçti?” diye soruyoruz ama cevabını gerçekten dinliyor muyuz? Odalarına kapanmalarını ergenlik deyip geçiyor, davranışlarındaki ani değişimleri fark ediyor muyuz?

Arkadaşlarını tanıyor muyuz?

Korkularını biliyor muyuz?

Ve en önemlisi, başlarına kötü bir şey geldiğinde bize korkmadan anlatabileceklerini hissettirebiliyor muyuz?

“Benim çocuğum yapmaz” cümlesinin arkasına sığınmak hiçbir aileyi korumaz.

Çünkü uyuşturucu kapıyı çalmadan önce ailenin ekonomik durumunu, eğitim seviyesini, soyadını ya da yaşadığı semti sormuyor. Bu nedenle mesele yalnızca bağımlı çocuğun ailesinin meselesi değildir.

Bu hepimizin meselesidir.

Okulun, öğretmenin, ailenin, mahallenin, yerel yönetimlerin, sağlık sisteminin, sosyal hizmetlerin ve devletin…

Çünkü bir çocuk sokakta uyuşturucu kullanacak noktaya gelmişse, oraya gelene kadar hayatında pek çok alarm çalmış demektir.

Belki biz duymadık.

Belki duyduk ama önemsemedik.

Belki de “Beni ilgilendirmez” diyerek yürüyüp geçtik.

İşte en büyük tehlike burada başlıyor.

Alışmak.

Sokakta madde kullanan bir çocuğu görüp artık şaşırmamak…

Bir köşede kendinden geçmiş bir genci görüp yolumuzu değiştirmek…

“Bunlardan çok var” diyerek meseleyi normalleştirmek…

Hayır.

Buna alışamayız.

Çünkü karşımızdaki çocuk “uyuşturucu bağımlısı” sıfatından önce bir evlattır.

Onu suçlamak kolaydır.

Dışlamak daha da kolaydır.

Asıl zor olan elinden tutup yeniden hayata döndürmektir.

Uyuşturucuya karşı mücadelede çocuklara yalnızca “Sakın kullanma” demek yetmez. Onlara uyuşturucuya ihtiyaç duymayacakları bir hayat sunmak zorundayız. Sporla, sanatla, eğitimle, güvenli sosyal alanlarla ve en önemlisi sevgiyle… Çünkü bazen bir çocuğu uyuşturucuya götüren yol, bir maddeyle değil, kimsenin fark etmediği büyük bir yalnızlıkla başlar.

Gördüğüm o çocukların isimlerini bilmiyorum. Hikâyelerini de bilmiyorum.

Ama gözümün önünden gitmiyorlar. Ve onların yüzüne baktığımda uyuşturucunun değil, yetişkinlerin dünyasının ortasında yolunu kaybetmiş çocukların hikâyesini görüyorum.

Bu nedenle bugün anne babalara, öğretmenlere ve toplum olarak hepimize düşen görev çok açık:

Çocuklarımızı yalnızca büyütmeyelim.

Onları görelim.

Dinleyelim.

Yanlarında olalım.

Ve yardım isteyen bir çocuğun elini, çok geç olmadan tutalım.

Çünkü hiçbir çocuk uyuşturucu batağında kaybolacak kadar değersiz değildir. Hiçbir çocuk için “Artık çok geç” denmemelidir.

Ve unutmayalım:

Bir çocuğu uyuşturucudan kurtarmak, yalnızca bir hayatı değil; bir ailenin yarınını ve toplumun geleceğini kurtarmaktır.

Haftaya başka bir konuda buluşmak üzere hoşçakalın 

SABİHA ÜNAL

YAZAR

Olay yerine gider, insanlarla konuşur, komşuları dinler, esnafın kapısını çalar, bazen saatlerce beklerdik. Ve Celal abi bütün bunların eksiksiz yapılmasını isterdi. İlk zamanlar içimden çok kızardım. ‘Bu adam neden bu kadar baskı yapıyor?’ diye düşünürdüm. Hatta bazen olay yerinde beklerken kendi kendime söylenirdim… ‘Ya şu kalp krizinden ölen kadının neyini bekliyorum? Haber belli. Kadın kalp krizinden ölmüş…’ Ama gazetecilikte görünen ile gerçek her zaman aynı değildir. Bir süre sonra o olayın altında cinayet çıktığını öğrenirdim. İşte o zaman Celal abinin neden bizi saatlerce olay yerinde tuttuğunu anlardım. Meğer o, bizim görmediğimizi görüyormuş. Bizim düşünmediğimizi düşünüyormuş. Bizim ’tamam’ dediğimiz yerde onun için haber daha yeni başlıyormuş. Bugün geriye dönüp baktığımda, o baskının aslında bir gazetecilik terbiyesi olduğunu çok daha iyi anlıyorum. Celal abi iş konusunda sertti. Ama insan konusunda öyle değildi. İşler tam teşekküllü bir şekilde toplandıktan sonra muhabirlerinin yanına gelir, bir abi şefkatiyle yaklaşırdı. Sorunlarımızı dinlerdi. Halimizi hatırımızı sorardı. O sert şefin altında, aslında muhabirlerini düşünen bir abi vardı. Bunu özellikle yılbaşlarında daha iyi hissederdik. Çapa’da görev yaptığım günlerden birinde yine geldi. Elinde poşetler vardı. Poşetlerin içinde çikolatalar, yiyecekler ve yeni yıl hediyeleri… Önce bize uğrar, hediyelerimizi verir, sonra evine giderdi. Düşünün… Gün boyunca telsizden bağıran, haberi eksik bırakmayan, muhabirinin peşini bırakmayan Celal Korkut… Akşam olduğunda ise elinde çikolata ve hediyelerle muhabirlerinin kapısını çalıyordu. İnsan yıllar sonra bazı ayrıntıların kıymetini daha iyi anlıyor. O zaman belki sıradan geliyordu.

Bugün düşündüğümde ise o poşetlerin içinde sadece çikolata ve hediyeler olmadığını görüyorum. İçinde bir abi sevgisi vardı. Ben gerçek anlamda polis muhabirliğini Celal Korkut’tan öğrendim. O bana sadece haber yazmayı öğretmedi. Olayın arkasındaki gerçeği aramayı öğretti. Bir kişinin anlattığıyla yetinmemeyi öğretti. Komşuya sormayı… Esnafa sormayı… Olayın geçmişini araştırmayı… Fotoğrafın peşine düşmeyi… Ve en önemlisi, ‘Bu haber gerçekten bitti mi?’ diye kendimize sormayı öğretti. Biz Hürriyet muhabirleri zaman içerisinde bu anlayışla çalışmaya başladık. Ve açık söylemek gerekirse, birçok gazeteci arkadaşımızdan bir adım önde olmamızın altında biraz da bu gazetecilik terbiyesi vardı. Telsizden… ‘Alfa 2… Alfa 8…’ diye anons geldiğinde artık Celal abinin ne istediğini biliyorduk. Hemen cevap verirdik. ‘Abi, malum şahsın vesikalık çalışması tamamlandı. Komşularla görüştük. Esnafla konuştuk. Olayın geçmişini de araştırdık.’ Bir süre sessizlik… Sonra o cümle… ‘Elinize sağlık…’ İnanın, o iki kelime bütün yorgunluğumuzu alırdı. Saatlerce olay yerinde beklemişiz… Koşmuşuz… Üşümüşüz… Yorulmuşuz… Birilerinin peşinden koşmuşuz… Ama haber tamamlandığında insanın içinde bambaşka bir mutluluk oluşurdu.

Çünkü biliyorduk ki elimizde sadece bir haber yoktu. İşini hakkıyla yapmış olmanın huzuru vardı. Bugün gazetecilik hayatımda geriye dönüp baktığımda, bazı insanlara olan borcumu daha iyi anlıyorum. Celal Korkut’un benim üzerimdeki hakkı çok büyüktür. Bunu bugün daha açık yüreklilikle söyleyebiliyorum. Çünkü gençken insan bazı şeylerin kıymetini hemen anlayamıyor. O zamanlar kızıyorsunuz. Baskıdan bunaldığınızı düşünüyorsunuz. ‘Biraz rahat bıraksın’ diyorsunuz. Ama yıllar geçiyor… Meslekte yıllar birikiyor… Siz de genç muhabirlikten deneyimli gazeteciliğe doğru yürüyorsunuz. Ve bir gün geriye dönüp baktığınızda anlıyorsunuz ki o kızdığınız insanlar, aslında sizi mesleğe hazırlamış. Ben de bugün Celal abi için aynı şeyi düşünüyorum. İyi ki bana psikolojik baskı yapmış. İyi ki, ‘Biraz daha araştır…’ demiş. İyi ki, ‘Bekle…’ demiş. İyi ki, ‘Bu iş daha bitmedi…’ demiş. İyi ki saatlerce olay yerinde kalmamızı istemiş.

Çünkü her bekleyişin sonunda bir şey buluyorduk. Ve o bulduğumuz şey çoğu zaman haberimizin farkını yaratıyordu. Gazetecilik biraz da ustadan çırağa geçen bir meslektir. Kitaplardan öğrenirsiniz ama asıl gazeteciliği sokakta öğrenirsiniz. Olay yerinde öğrenirsiniz. Telsiz başında öğrenirsiniz. Gece yarısı telefonun çalmasıyla öğrenirsiniz. Bazen bir polisin tek cümlesinden haber çıkarmayı öğrenirsiniz. Bazen bir komşunun ‘Ben size bir şey söyleyeceğim ama ismimi yazmayın' demesiyle hikayenin bambaşka bir yere gittiğini anlarsınız. İşte ben bunları öğrenirken yanımda Celal Korkut vardı. Onun sertliği beni mesleğe hazırladı. Onun titizliği bana disiplin kazandırdı. Onun ısrarı bana araştırmayı öğretti. Onun ‘Elinize sağlık’ demesi ise yaptığımız işin değerini hissettirdi. Yıllar sonra bugün, o günleri düşündüğümde gözümün önüne Çapa geliyor. Gençliğim geliyor. Koşuşturmalar geliyor. Olay yerleri geliyor. Telsiz sesleri geliyor. Ve bir de Celal abi geliyor.

Belki o günlerde onun bizim için ne kadar önemli olduğunu tam olarak anlayamıyorduk. Ama bugün biliyorum. Bazı insanlar size meslek öğretmez sadece; size bir meslek ahlakı bırakır. Celal Korkut bana bunu bıraktı. Bugün hala bir haberin peşine düştüğümde, bir ayrıntının üzerinde durduğumda, 'Burada başka bir şey olabilir mi?' diye düşündüğümde, aslında yıllar önce Celal abiden öğrendiğim gazetecilik refleksini kullanıyorum. Ve içimden şöyle diyorum… ‘Celal abi şimdi burada olsaydı, kesin ‘Daha araştır’ derdi.’ Hayatımda çok insan oldu. Kimi geldi geçti. Kimi kısa süreliğine dokundu. Kimi ise iz bıraktı. Celal Korkut benim hayatımda iz bırakanlardan biri. Onun benim gazetecilik mesleğinde büyük bir hakkı var. Bugün o günlere baktığımda, gençliğime baktığımda, Hürriyet Gazetesi’ndeki o yılları düşündüğümde, Celal abinin sert yüzünün arkasındaki o büyük emeği görüyorum. Ve artık kızmıyorum. Tam tersine… Minnet duyuyorum. Çünkü bazen hayatımıza giren insanlar bizi severek değil, zorlayarak büyütür. Bazen bir insanın size yaptığı en büyük iyilik, sizi rahat bırakmamasıdır. Celal abi de beni rahat bırakmadı. Haberin peşinde koşturdu. Bekletti. Araştırttı. Sorgulattı. Ve sonunda gazeteciliğin ne olduğunu öğretti.

Bugün ona söyleyebileceğim tek bir cümle var… ‘Celal abi, üzerimde hakkın çok büyük.’ O günlerde belki sana kızdım. Belki içimden söylendim. Belki ‘Yeter artık’ dediğim çok zaman oldu. Ama bugün biliyorum ki o günlerin her biri benim gazetecilik hayatımın yapı taşlarıymış. İyi ki beni Hürriyet Gazetesi’ne aldırdın. İyi ki beni zorladın. İyi ki eksik haberi kabul etmedin. İyi ki saatlerce olay yerinde beklettin. İyi ki telsizden, ‘Alfa 2… Alfa 8…’ diye seslendin. Ve iyi ki bütün iş bittikten sonra o iki kelimeyi söyledin… ‘Elinize sağlık…’ O iki kelime belki kısa bir cümleydi. Ama bizim için saatlerce süren emeğin karşılığıydı. Bugün geriye dönüp baktığımda, o iki kelimenin içinde çok şey görüyorum… Güven… Emek… Ustalık… Abi şefkati… Ve gazetecilik… Celal Korkut… Benim meslek hayatımda adını hiçbir zaman unutmayacağım insanlardan biri. İyi ki yollarımız kesişmiş. İyi ki seni tanımışım. İyi ki senden gazetecilik öğrenmişim. Ve iyi ki yıllar sonra dönüp baktığımda, kızgınlıklarımın yerini büyük bir vefa ve minnet duygusu almış. Allah senden razı olsun Celal abi… Senin bana öğrettiğin gazetecilik terbiyesi, bugün hala üzerimde. Ve biliyorum ki meslek hayatım devam ettiği sürece de üzerimde olmaya devam edecek. Çünkü bazı ustalar unutulmaz. Bazı dersler eskimez. Bazı insanlar ise aradan yıllar geçse de hep ‘abi’ olarak kalır.

Habib BABAR

Bu benim hayatımın en kolay görünen ama en zor öğretmenliği olacak ,bu yaşımda benden istenilen bir görev , tabi ki isteyen 13 yaşındaki kız torunum Selin’im .  

“Anneanne bana gülmeyi öğretir misin?” dediğinde önce dalga geçiyor sandım ama o gerçekten bunu istiyormuş .

Kaliteli gülmek onun ki zarif , kimseyi rahatsız etmeden kahkahalı gülmek, onun deyimiyle bu pahalı gülmek oluyor . 

Selin sekiz yıl önce yurt dışına yerleştiğinde henüz beş yaşındaydı ve çocuk gülüşlerine sahipti kıkırdamaz ama çok güzel gülerdi , dikkat ettimde büyüdükçe sesli gülüşlerini daha az kullanmaya başladı . Etrafındaki gülüşleri sanıyorum kontrol ediyor , bir kibarlık mı arıyor acaba derken cevabın bu olduğuna emin oldum , dikkati çekmek için çaba sarfedilmiş çirkin kahkahalara kulağını kapatmış , herşeye ölçü koyan bir çocuk onun tarzı diğer yaşıtlarına nazaran ölçülü , hanım hanımcık ,özentisiz ,sade , aklı başında .

Şu anda okul hayatındaki ana dili İngilizce ve yanında Hollandalıların kullandığı Dutcha ve İspanyolcası var , Türkçeyi elbette unutmadı telaffuzu düzgün ama bazı kelimeleri yerlerine koyabilmek için daha iyi anlamak istiyor, gülmek de bu işin bir parçası hata yapmak istemiyor. 

Onu benim odamda dolabımın çekmecelerinin önünde görmek beni nasıl mutlu ediyor bir bilseniz, serpilmiş bedeninde benden bir bluzu, bir elbiseyi, bir aksesuarı kullandığını görmek oldukça keyif verici. “Benim herşeyim senin” diyorum “Biliyorum” diyor ama bir tel tokayı bile saçlarına takarken izin alıyor. 

 İki erkek torunumun üstüne tek kız çocuk olduğu için çok küçükken 

 “Annenne seni goyalayın benim , üsükleyin benim , tantalayın benim akkalayın benim epsi epsi benim”derdi, büyüdü ve gerçekten hepsi onun olmaya başladı. 

“Gülmek için ayna önünde prova yapalım çıkan seslerine bak hangisi sana yakışıyor, yüz ifadeni yakala ve onu tut’ dedim.

“Olur Fatoş’cuğum” dedi . 

İçten gelerek atılan bir kahkaha bir kilo pirzolayla eş değerdeymiş dedim 

“Ooo oldukça pahalı “ dedi. Birlikte güldük, pahalı sözü yerini bulmuştu.

Ağlamak nasıl ihtiyaçsa gülmek daha çok ihtiyaç , insan yalnızca mutluyken mi güler, ben buna inanıyorum, mutsuz insan güler mi ? Güler yüzlü olmak, herşeyi olumlu düşünmek bana göre tüm kapıları açar demek ki mutluluğun anahtarı gülmeyi bilen gözlerimizden geçiyor. Kırk gizli kapıyı açan gülümsememiz gözlerimizden hiç eksik olmasın.

Gülünce gözlerinin içi gülmek ne kadar güzel bir duygu değil mi etrafa neşe saçmak denilen söz budur heralde. Gülerken gözlerinden yaş gelmesi yine mutluluğun göstergesi olsa gerek.

Biz üç kızkardeş bir araya gelip kahkahalarla vara yoğa herşeye gülerdik ama annem çok kızardı bize. 

 ⁠”Genç kızlar sesli gülmez, içiniz dışınız keyif mi alıyor yeter artık gülmeyin konuya komşuya ayıp olur”derdi .  

Şu ayıp nasıl bir kelimeydi ne kadar yanlış bir utanmaydı annemin ki, gençliğimizin en güzel kısmıymış meğer o gülmelerimiz, şimdi istesek de o şen şakraklığımızdan eser kalmadı, şimdi ben bu güzel torunuma nasıl anlatabilirim gülmeyi?

Mahalle bakkalımız asık suratlı, neredeyse herşeye hırlayan, sorulan bir ürüne cevap verme tenezzülünde bulunmaya, yüzünde gülümsemeyi unutmuş belki de hiç sahip olmamış bir adamdı, zaten dükkanında da 

“müşteri velinimetimizdir” yazısı yoktu, işini sevmeyerek yapıyorsa çocuktan büyüğe herkese hitap eden dükkanında müşteriye gülümseyemiyorsa niye açmıştı ki ? 

Çok sürmez kapatır dedim , nitekim dediğim de oldu kapattı , kaybolup gitti. 

“Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır” derler ya , o tatlı dili kullanırken insanın yüz ifadesine bakın uzun ve geniş bir gülümseme yayılmıştır yüzüne. 

Bir de gülmekle ilgili güzel sözler vardır ya da besteye geçmiş şarkı sözleri; Şöyle gülerek bir uzanalım sanki kırların çiçeklerini kucaklarcasına.

 ⁠”Gülmek için yaratılmış , gözlerde yaşlar niye? 

 ⁠Gülünce gözlerinin içi gülüyor 

Gülmek sana yakışıyor

Gülümse” 

Ve güzel bir söz :

Ne kadar gülersen o kadar gerçeksin 

Gülmek için mutlu olmayı bekleme

Gülen bir yüz , en zor kapıları açan tek anahtardır . 

Bir yudum kahkaha bin vitamine bedeldir

 Diyerek sözlerimi burada gülerek noktalıyorum. 

Selin’ciğimle birlikte daha çok gülmeye gidiyorum, tutmayın beni. 

Haftaya bir başka yazımı gülerek okumanızı diliyorum .Yüzlerinizden gülümsemeniz hiç eksik olmasın saygılar , sevgiler 

Hoş kalın , hoşçakalın.

FATOŞ ACAR 

GAZETECİ - YAZAR

Hiç düşündünüz mü, insan hiç olmadığı kadar kalabalığın içinde olduğu hâlde nasıl bu kadar yalnız kalabilir? Telefonlarımızın ekranında yüzlerce, hatta binlerce isim var. Paylaştığımız bir fotoğraf birkaç dakika içinde onlarca beğeni alıyor, bir düşüncemizi yazdığımızda yorumlar geliyor, attığımız bir hikâyeyi yüzlerce kişi izliyor. Doğum günümüzde telefonumuz bildirimlerden susmuyor. “İyi ki doğdun” mesajları peş peşe geliyor. Bazen hiç tanımadığımız insanlar bile hayatımızın en özel anlarına bir emoji bırakıyor. Peki bütün bunların arasında gerçekten kaç kişi, gece yarısı içimiz daraldığında bizi arayıp “Ne oldu?” diye soruyor? İşte çağımızın en büyük çelişkilerinden biri tam da burada başlıyor: Binlerce takipçimiz olabilir ama anlatacak tek bir gerçek dostumuz olmayabilir.

Yeni nesil yalnızlık, eskisi gibi bir odada tek başına oturmak değil. Bugünün yalnızlığı, telefonun hiç susmadığı ama insanın içinde konuşacak kimsenin olmadığı bir hâle dönüşmüş durumda. Ekranın ışığı yüzümüzü aydınlatırken içimizin karanlıkta kalabildiği bir dönemden geçiyoruz. Sürekli iletişim hâlinde olduğumuzu düşünüyoruz ama çoğu zaman kimseyle gerçek anlamda iletişim kuramıyoruz. Birine tek tuşla ulaşabiliyoruz ama ona gerçekten ulaşamıyoruz. Bir insanın çevrimiçi olduğunu görebiliyoruz fakat nasıl hissettiğini bilemiyoruz. Fotoğraflarını görüyoruz ama hayatındaki gerçeği bilmiyoruz. Gülümseyen yüzünü izliyoruz ama o gülümsemenin arkasında neler yaşadığını çoğu zaman fark etmiyoruz. Belki de en büyük yanılgımız, sosyal medyada görünür olmayı hayatta var olmakla karıştırmamız. Takipçi sayımız arttıkça değerimizin arttığını, beğeni sayımız yükseldikçe daha çok sevildiğimizi düşünüyoruz. Bir paylaşımımız çok izlendiğinde kendimizi önemli hissediyoruz. Oysa insanın gerçek değeri, kaç kişinin onu ekranda gördüğüyle değil, kaç kişinin hayatında gerçekten yer aldığıyla ölçülür. Bin kişi fotoğrafınızı beğenebilir ama o bin kişinin içinde hastalandığınızda yanınıza gelecek biri var mı? Bin kişi başarılarınızı alkışlayabilir ama başarısız olduğunuzda yanınızda oturup sizi dinleyecek biri var mı? Bin kişi doğum gününüzü kutlayabilir ama hiçbir şey yapmak istemediğiniz bir günde kapınızı çalıp “Ben geldim” diyecek biri var mı? Asıl mesele tam olarak budur. Çünkü dostluk, güzel günlerin fotoğrafına yorum yazmak değildir. Dostluk, hayatın güzel görünmediği zamanlarda da orada kalabilmektir. Günümüzde arkadaşlık ile dostluk arasındaki fark giderek kayboluyor. Oysa arkadaşımız çok olabilir. Aynı ortamı paylaştığımız, birlikte kahve içtiğimiz, sohbet ettiğimiz, sosyal medyada birbirimizi takip ettiğimiz onlarca insan olabilir. Fakat dostluk çok daha farklıdır. Dostluk, insanın kendisini saklamak zorunda hissetmediği yerdir. Dostunuzun yanında güçlü görünmek zorunda değilsiniz. Her zaman mutlu olmak, başarılı olmak, güzel görünmek ya da hayatınızın kusursuz olduğunu göstermek zorunda değilsiniz. Bazen sadece susabilirsiniz, bazen ağlayabilirsiniz, bazen hiçbir şey anlatmadan yan yana oturabilirsiniz. Gerçek bağ biraz da budur. Fakat sosyal medya bize çoğu zaman bunun tam tersini öğretiyor. Sürekli iyi görünmemiz, mutlu olduğumuzu göstermemiz, başarılı olduğumuzu kanıtlamamız ve güzel hayatımızı sergilememiz gerektiğini düşünüyoruz. Çünkü sosyal medya çoğu zaman hayatın kendisini değil, hayatın vitrini gösteriyor. Kimse sabaha kadar uyuyamadığını paylaşmıyor. Kimse ailesiyle yaşadığı kırgınlığı fotoğrafının altına yazmıyor. Kimse kendisini değersiz hissettiği anları kolay kolay göstermiyor. İnsanlar daha çok hayatlarının iyi taraflarını sergiliyor. Böylece hepimiz birbirimizin hayatına bakıyor ve herkesin bizden daha mutlu, daha başarılı, daha güzel ve daha kalabalık olduğunu düşünmeye başlıyoruz. Oysa ekranda gördüğümüz hayatların büyük bölümü hayatın tamamı değil, seçilmiş bir bölümüdür. Bir insanın birkaç saniyelik videosuna bakarak onun bütün hayatı hakkında fikir sahibi olamayız. Bir fotoğraftaki gülümsemenin arkasında ne olduğunu bilemeyiz. Bu nedenle sosyal medyada gördüğümüz kalabalıklar bizi yanıltmamalı. Çünkü bir insanın çok sayıda takipçisi olması onun yalnız olmadığı anlamına gelmez. Hatta bazen en kalabalık görünen insanların içinde en büyük yalnızlıklar yaşanabiliyor. Bu durum yalnızca gençlerin sorunu da değil. Orta yaşında, hayatının belli bir noktasına gelmiş insanlar da aynı boşluğu yaşayabiliyor. Hatta insan yaş aldıkça bazı ilişkilerin gerçek yüzünü daha iyi görebiliyor. Hayat boyunca arkadaşımız olduğunu düşündüğümüz bazı insanların aslında yalnızca belirli dönemlerde yanımızda olduğunu fark edebiliyoruz. Bazı ilişkilerin alışkanlık, bazı ilişkilerin çıkar, bazı ilişkilerin ise sadece aynı ortamı paylaşmaktan ibaret olduğunu zaman içinde anlıyoruz. Bu farkındalık bazen insanı üzse de aslında gerçek dostluğun değerini daha iyi anlamamızı sağlıyor. Çocukken arkadaşlık çok daha kolaydı. Birlikte oyun oynadığımız insanla arkadaş olurduk. Birlikte gülerdik, kavga ederdik, sonra barışırdık. Kimsenin kaç takipçisi olduğuna bakmazdık. Kimsenin arabasını, evini, kıyafetini, makamını ya da çevresini ölçmezdik. Arkadaşlık daha saf, daha doğrudan ve daha gerçekti. Büyüdükçe hayatımıza hesaplar girdi. Kimin ne iş yaptığı, kimin çevresinin geniş olduğu, kimin makamının bulunduğu, kimin maddi imkânlarının daha iyi olduğu, kimin daha fazla tanıdığı olduğu önem kazanmaya başladı. Farkında olmadan insan ilişkilerini de bir çeşit yarışa dönüştürdük. Bugün bazı insanlar arkadaşlık kurarken bile karşısındaki kişinin kendisine ne kazandıracağını düşünüyor. Oysa gerçek dostluğun ölçüsü “Bana ne kazandırır?” olmamalıdır. Asıl soru “Yanında kendim olabilir miyim?” olmalıdır. Çünkü insanın hayatındaki en kıymetli kişiler, ona en çok fayda sağlayanlar değil, onun en zor hâlini gördüğü hâlde yanında kalabilenlerdir. Bugün bir telefon görüşmesi bazen yüzlerce beğeniden daha değerlidir. Birinin gerçekten “Nasılsın?” diye sorması, binlerce yorumdan daha anlamlı olabilir. Çünkü bazı zamanlarda insanın ihtiyacı çözüm değildir; sadece dinlenmektir. Bazen bir insanın hayatını değiştiren şey büyük bir yardım değil, fark edildiğini hissetmesidir. “Sen benim için önemlisin” diyebilmek, karşımızdaki insanın hayatında düşündüğümüzden çok daha büyük bir yer tutabilir. Teknoloji elbette hayatımızı kolaylaştırıyor. İnsanların birbirine ulaşmasını sağlıyor, uzakları yakın ediyor, bilgiye erişimi hızlandırıyor ve iletişim imkânlarımızı artırıyor. Sorun teknolojinin kendisi değil, onu nasıl kullandığımızdır. Telefonlarımızı elimizden düşürmezken birbirimizin yüzüne bakmayı unutuyorsak, yüzlerce kişiyi takip ederken yanı başımızdaki insanın nasıl olduğunu merak etmiyorsak, sürekli mesajlaşırken gerçek bir sohbet kuramıyorsak burada durup kendimizi sorgulamamız gerekiyor. Belki biraz daha az paylaşmalı, biraz daha fazla yaşamalıyız. Bir fotoğraf çekmeden önce o anın tadını çıkarmalı, bir sofrada telefonumuzu kenara bırakıp karşımızdaki insanın gözlerinin içine bakmalıyız. Uzun zamandır görüşmediğimiz bir arkadaşımızı sadece sosyal medyada gördüğümüzde hatırlamak yerine gerçekten aramalıyız. “Ne yaptın?” diye sormanın yanında “Gerçekten nasılsın?” demeyi de öğrenmeliyiz. Fakat bunu sadece konuşmak için değil, cevabını gerçekten merak ederek yapmalıyız. Çünkü insanın en temel ihtiyaçlarından biri anlaşılmaktır. Hepimiz zaman zaman güçlü görünmeye çalışıyoruz. Hayatımızın kontrol altında olduğunu göstermeye çalışıyoruz. Fakat herkesin zaman zaman yorulduğu, kırıldığı, yalnız kaldığı ve desteğe ihtiyaç duyduğu gerçeğini unutmamalıyız. İnsan, kusurlarıyla ve zayıflıklarıyla da kabul edilmek ister. Gerçek dostluk da tam olarak burada anlam kazanır. İnsan kendisini saklamak zorunda kalmadığı bir ilişkinin içinde gerçekten huzur bulur. Bugün kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor: Ben gerçekten kalabalık mıyım, yoksa sadece görünür müyüm? Bu sorunun cevabı bazen canımızı acıtabilir. Çünkü insanın kendisine yalnız olduğunu itiraf etmesi kolay değildir. Ancak yalnızlığı kabul etmek utanılacak bir şey değildir. Asıl sorun, yalnızlığımızı binlerce insanın arasında saklamaya çalışmak ve kendimizi bu kalabalığın bizi mutlu ettiğine inandırmaktır. Hayatımızdaki insanların sayısından çok, hayatımıza kattıkları anlamı önemsemeliyiz. Bir kişiye güvenebilmek, bin kişiye kendimizi göstermekten daha değerlidir. Bir insanın yanında kendimiz olabilmek, binlerce insanın bizi beğenmesinden daha büyük bir özgürlüktür. Çünkü sosyal medya üzerindeki görünürlük geçicidir. Bugün çok konuşulan bir insan yarın unutulabilir. Bugün binlerce kişinin beğendiği bir paylaşım birkaç gün sonra kimsenin aklına gelmeyebilir. Fakat gerçek bir dostun hayatımızda bıraktığı iz yıllarca kalabilir. Hayatın sonunda elimizde takipçi sayımız olmayacak. Kaç kişinin fotoğraflarımızı beğendiğini, kaç kişinin hikâyelerimizi izlediğini ya da kaç kişinin bizi sosyal medyada takip ettiğini kimse hatırlamayacak. Hatırlanacak olan, kimlerin hayatımıza gerçekten dokunduğu olacak. Zor günümüzde kim yanımızdaydı, hastalandığımızda kim bizi merak etti, başarısız olduğumuzda kim elimizden tuttu, ağladığımızda kim bizi yargılamadan dinledi ve hiçbir şeyimiz kalmadığında bile kim yanımızda durdu? Gerçek zenginlik tam olarak burada saklıdır. Bu nedenle belki de artık daha fazla takipçi kazanmanın değil, daha fazla gerçek bağ kurmanın peşinden gitmeliyiz. Daha fazla beğeni almak yerine daha fazla insanın hayatına gerçek anlamda dokunmayı önemsemeliyiz. Telefonumuzu zaman zaman bir kenara bırakıp sevdiklerimize zaman ayırmalıyız. Bir arkadaşımızı sadece paylaşımını gördüğümüzde değil, gerçekten merak ettiğimiz için aramalıyız. Bir kahveyi fotoğrafını çekmek için değil, sohbet etmek için içmeliyiz. Bir sofrada telefon ekranlarına değil, birbirimizin yüzüne bakmalıyız. Çünkü hayat zaten yeterince hızlı akıyor. Günler, aylar ve yıllar fark etmeden geçiyor. İnsanlar hayatımıza giriyor, bazıları kalıyor, bazıları gidiyor. Bazen aynı evde yaşadığımız insanlarla bile yeterince konuşamadığımızı fark ediyoruz. Oysa kaybettiğimiz zamanın geri dönüşü yok. Bugün yanımızda olan insanlara zaman ayırmak için yarını beklememeliyiz. Unutmamamız gereken çok basit ama çok önemli bir gerçek var: Bir takipçi sizi izler, gerçek bir dost ise sizi görür. Bir takipçi paylaşımınızı beğenir, gerçek bir dost hayatınızı önemser. Bir takipçi güzel gününüzde karşınıza çıkar, gerçek bir dost kötü gününüzde kapınızı çalar. Bir takipçi ne yaptığınızı merak eder, gerçek bir dost nasıl olduğunuzu merak eder. İşte aradaki fark küçücük görünse de aslında insan hayatının tamamını değiştirecek kadar büyüktür. Belki de bugün hepimizin kendisine sorması gereken en önemli soru şudur: Binlerce insan tarafından görülmek mi istiyoruz, yoksa birkaç insan tarafından gerçekten anlaşılmak mı? Benim cevabım çok açık. İnsan sadece görünmek değil, anlaşılmak istiyor. Sadece konuşmak değil, dinlenmek istiyor. Sadece kalabalıkta bulunmak değil, bir yere ait olduğunu hissetmek istiyor. Bu nedenle hayatımızı takipçi sayılarının, beğenilerin ve sanal kalabalıkların üzerine kurmamalıyız. Çünkü ekranlar bir gün kapanacak, bildirimler susacak, sosyal medya akışları değişecek ve bugün hayatımızın merkezinde olan birçok şey zamanla önemini kaybedecek. Fakat gerçek insanların hayatımızda bıraktığı iz kalacak. Zor zamanımızda yanımızda olan bir dostun sesi, omzumuza dokunan bir el, içten bir sarılma, samimi bir sohbet ve “Ben senin yanındayım” diyen bir insanın varlığı hiçbir sanal kalabalıkla kıyaslanamaz. Sonuç olarak yeni nesil yalnızlık, insanın etrafında kimsenin olmaması değil, etrafında çok insan olduğu hâlde kendisini gerçekten anlayan kimsenin olmamasıdır. Bugün binlerce takipçiye sahip olmak kolay olabilir, fakat gerçek bir dost kazanmak hâlâ emek, güven, sadakat ve samimiyet istiyor. Belki de bu nedenle hayatımızdaki insanları saymak yerine onlarla kurduğumuz bağların gerçekliğine bakmalıyız. Çünkü insanın gerçek zenginliği telefon rehberindeki isimlerin sayısı değil, gerektiğinde hiç düşünmeden kapısını çalabileceği insanların varlığıdır.

Bin takipçi sizi tanımayabilir. Ama bir gerçek dost sizi sizden bile iyi anlayabilir. Bin kişi sizi alkışlayabilir. Ama gerçek bir dost düştüğünüzde elinizden tutabilir. Binlerce insan adınızı bilebilir. Ama bazen sadece bir insanın “Sen bugün iyi görünmüyorsun, neyin var?” diye sorması dünyalara bedel olabilir. İşte gerçek bağ budur. Gerçek dostluk budur. Ve belki de bugün hepimizin ihtiyacı olan şey daha büyük bir dijital çevre değil, daha küçük ama daha gerçek bir insan çevresidir. Çünkü hayatın sonunda kaç kişinin bizi takip ettiğini değil, kaç kişinin gerçekten yanımızda olduğunu hatırlayacağız. Bir sonraki yazımda buluşmak üzere sevgiyle kalın 

SEÇİL ESKİOĞLU

GAZETECİ / YAZAR

Ayakkabı deyip geçme, onu yalnızca bir eşya olarak görüp, kapının önünde bırakmak haksızlıktır çünkü onlar, bir ömrün birebir tanığıdır. Alın terinin sessiz ortağı, hayat mücadelesinin görünmeyen kahramanıdır. İşte köylünün ayağındaki lastik ayakkabı, halk arasında yıllarca “Cıslaved" diye anılan o mütevazı ayakkabı da bunlardan biridir.

Sevgili Habercaddesi okurlarım bilirsiniz bugün vitrinlerde binlerce liralık ayakkabılar sergileniyor. Her mevsime, her spora, her kıyafete özel modeller üretiliyor. Çuvaldızı kendime batırayım, bir oda dolusu olmasada fazlaca ayakkabım vardır, her kıyafetime göre değişir, kimi zaman spor, kimi zaman klasik tarz giyerek kıyafetimi tamamlıyorum. Bir zamanlar Anadolu'nun tüm köylerinde tek bir ayakkabı vardı; geçin kıyafeti, şuyu, buyu, tek bir ayakkabı ile dört mevsim geçirilirdi. Çamurda da, harmanda da, dağa çıkarken de, pazara giderken de, tezek üstünde de giyilen ayakkabı oydu yalnızca ayağı değil, bir hayatı taşırdı.

İşte onun tek bir adı vardı.. “Cıslaved” denildiğinde birçok insanın aklına siyah, sade ve gösterişsiz bir lastik ayakkabı gelir. Oysa onu asıl değerli yapan görünüşü değildi dayanıklılığıydı, sabrıydı tıpkı onu giyen insanlar gibi sessiz ama güçlü oluşuydu.

Köy hayatını gerçekten yaşamış olanlar iyi bilir. 

Gün daha güneş doğmadan başlar, horoz sesiyle uyanılır, ahıra gidilir, hayvanlar beslenir, inekler sağılır, yumurtalar toplanır, ardından tarlaya doğru uzun bir yürüyüş başlardı. O yürüyüşlerin her adımında insanların ayağında Cıslaved vardı. Sabah çiğinin ıslattığı otların üzerinde, yağmurdan sonra balçığa dönen patikalarda, taşlı yollarda, dere kenarlarında... Ayağın altındaki tek koruyucu oydu.

Ne marka merakı vardı ne moda kaygısı. Kimse ayakkabısının rengine bakmazdı. Önemli olan gün boyu ayağını yaralamadan işini görebilmesiydi çünkü köylü için ayakkabı bir gösteriş değil, ekmek kapısına giden yolun vazgeçilmez bir parçasıydı.

Bugünün gençleri belki anlayamaz. Islanan bir ayakkabının sobanın yanında kurutulmasını, yırtılan yerinin eski bir lastikle yamalanmasını, tabanı inceldiğinde atılmayıp tekrar tekrar tamir edilmesini... Çünkü o yıllarda hiçbir şey kolay kazanılmazdı. Bir çift ayakkabı aylarca, bazen yıllarca kullanılırdı, eskidikçe değeri azalmaz, aksine emekle bütünleşirdi.

Şehirlerde büyüyen çocuklar asfaltın üzerinde yürüyerek büyüyor ama köy çocukları taşın ne kadar sert olduğunu, dikenin ayağa nasıl battığını, toprağın kokusunu ve yağmurdan sonra oluşan çamurun ağırlığını çok iyi bilirdi. İşte Cıslaved bütün bunlara karşı ayağı koruyan mütevazı bir kalkandı.

Belki ayağı terletirdi, belki yaz sıcağında bunaltırdı, belki kışın içine su alırdı ama yine de vazgeçilmezdi çünkü onun yerini dolduracak başka bir seçenek çoğu zaman yoktu. İnsan sahip olduğu şeyle yetinmeyi bilmeliydi. Belki de bugünün en büyük eksikliği tam burada başlıyor artık elimizdekilerin kıymetini bilmeyi unutuyoruz.

Neydi bu Cıslaved, nereden çıkmış, nasıl dünyaya yayılmıştı ?

Zamanı biraz geriye alalım, XIX.yüzyılın sonlarına gidelim, 1893 yılında İsveçli Wilhelm ve Carl Gislow kardeşlerin kurduğu “Gislaved” ilk yıllarında kauçuk esaslı birçok farklı ürün üretiyordu. O dönem otomobil henüz lüks bir merak konusu, bisiklet ise günlük yaşamın vazgeçilmez ulaşım aracıydı. Kauçuğun geleceği ise daha yeni keşfedilmekteydi. Küçük bir İsveç fabrikasında başlayan üretim, zamanla teknik bilgiyle, disiplinli işçilikle ve bitmeyen kalite arayışıyla büyümeye başladı.

İsveç'in uzun ve sert kışları, mühendisleri sürekli daha güvenli çözümler geliştirmeye zorluyordu. Kar, buz, don ve kilometrelerce süren orman yolları laboratuvarlardan çok daha gerçekçi bir test merkeziydi.

Belki de bu yüzden Gislaved lastik ayakkabıları hiçbir zaman gösterişli reklamların değil, güven duygusunun markası oldu. İskandinav kültüründe gösteriş yerine işlevsellik, abartı yerine sağlamlık ön plandaydı 1893 yılında kurulan fabrikada hurda lastiklerden üretilen kauçuk ayakkabılar, 1930'lu yıllarda Türkiye'ye ulaştı. Anadolu insanı bu sağlam ayakkabıları benimsedi ve zamanla "Gislaved" ismi halk arasında "Cızlaved” olarak söylenmeye başlandı. Bu hikaye gerçek miydi, söylenti miydi bilemiyorum.  

Belki bugün kimse Cıslaved giymiyor, belki adı bile yavaş yavaş unutuluyor ama onu giyen insanların emeği hâlâ sofralarımıza geliyor. O insanların alın teri hâlâ bu ülkenin en kıymetli sermayesi olmaya devam ediyor.

Bizler bazen geçmişe yalnızca nostalji gözüyle bakıyoruz oysa geçmiş, sadece özlenecek bir zaman değildir; saygı duyulacak bir emek hikâyesidir. Cıslaved de bu hikâyenin sessiz kahramanlarından biridir. Konuşmazdı, şikâyet etmezdi, dikkat çekmezdi ama her adımda sahibine eşlik ederdi.

Bugün modern hayatın içinde koşarken belki o eski lastik ayakkabıları bir köşede unutuyoruz fakat unutmamamız gereken asıl şey, o ayakkabıların üzerinde yürüyen insanların bize bıraktığı mirastır. Sabır, kanaat, emek, dayanıklılık ve alın teri...

Belki de bir gün eski bir köy evinin kapısında, tozlanmış bir çift Cıslaved görürseniz, onu sadece eski bir ayakkabı sanmayın. Bir ömrün sessiz tanığı, binlerce kilometrelik emeğin izi ve Anadolu insanının vakur duruşunun sembolü olarak görün. Çünkü bazen en büyük hikâyeler, en sessiz ayakkabıların içinde saklıdır.

Haftaya başka bir konuda buluşmak üzere hoşça kalın ama hep dostça kalın.

CELAL KODAMANOĞLU

GENEL YAYIN KOORDİNATÖRÜ

Kimi sanatçılar vardır yaşadıkları döneme sığmaz onlar zamanı aşan bir iz bırakır fakat çoğu zaman bunun karşılığında yalnızlığı seçmek zorunda kalırlar.  

Sevgili Habercaddesi okurlarım, bugünkü yazımda portresini çizmeye çalışacağım Mihri Rasim de böyle bir kadındı. Onun hikayesi sadece bir ressamın yaşamı değil, hayallerinin peşinden yürüyen cesur bir kadının renkli bir yolculuğudur.

Mihri Rasim hanım ya da bilinen adı ile Mihri Müşfik Hanım İstanbul'un bir çok sanatçıya ev sahipliği yapmış, sonraki yüzyılda da Nazım’ın kaldırımlarını çiğnediği Kadıköy’ün Bahariye semtinde Ahmet Rasim’in konağında 1886 yılında dünyaya gözlerini açmıştı. 

Babası, Askeri Tıbbiye’de ders veren ve "Tıbbiye Nazırı" Dr. Çerkez Ahmet Rasim Paşa'dır. Mihri hanım Avrupai bir eğitim görmüş Edebiyat, Musiki ve Resim ile ilgilenmiş fakat resme olan ilgisi diğerlerine göre ağır basmıştı.

Böylece Türkiye’de çağdaş resim çalışmalarını başlatan ilk kadın ressam ünvanını almıştı. O yıllarda kadınların sanatla var olması bile büyük bir mücadeleyken, Mihri Rasim eline fırçasını aldı ve kimsenin cesaret edemediği kapıları araladı çünkü onun içinde susturulamayan bir renk vardı.

Resim yaparken sadece yüzleri çizmezdi insanların sakladığı duyguları, gözlerindeki kırgınlığı, umutlarını ve sessizliklerini de tuvale işlerdi. Her fırça darbesi, kelimelere dökülemeyen bir hikâyeyi anlatıyordu belki de bu yüzden tablolarına uzun uzun bakan insanlar, bu resimlerin içinde kendilerinden bir parça buluyorlardı. 

Mihri hanım resme çok meraklıydı, yaptığı bir resim ailesi tarafından II.Abdülhamid’e sunuldu bu resmi çok beğenen Abdülhamid, saray ressamı Fausto Zonaro’dan resim dersleri almasını istedi buna çok sevinen Mihri hanım Zonaro’dan Beşiktaş Akaretler’deki atölyesinde ilk kadın ressamlarımızdan olan Celile hanımla (Nazım Hikmet’in annesi) birlikte dersler aldı.

Sanat ruhuna işlemişti, sanata aşıktı, henüz 17 yaşında iken , Fransız elçisinin eşinin hazırlattığı sahte bir Fransız pasaportuyla Galata’dan kalkan bir İtalyan gemisine binerek İtalya’ya gitti. Bir süre Roma’da yakınlarının yanında kalan Mihri hanımın sanata olan aşkı bu kez de onu Fransa’ya çekti.

Paris’in sanat dünyasının merkezi sayılan ünlü Montparnasse Bulvarı’nda kiraladığı yeri, hem ev hem de atölye olarak kullandı. Portre ve gravür ağırlıklı resimler yaparak ve evinin bir odasından aldığı kira ile geçimini sağladı. Kiracısı Müşfik Selami bey, Sorbonne Üniversitesi Siyasi Bilimler Fakültesi’ndei Öğretim Görevlisiydi. Bir süre sonra Müşfik Selami bey ile evlenmeye karar verdiler, böylece sanat dünyasında bilinen "Mihri Müşfik “ hanım adını almış oldu. 

İtalya ve Fransa'da çeşitli sanat okullarında ve atölyelerinde öğrenim gören Mihri Müşfik hanım, dışavurumcu bir anlayışla özgün portreler yaptı, çağdaş resim akımlarını yakından takip etti, portrelerinde Kübizmin ve Ekspresyonizmin etkisi görüldü. 

Paris’te bir resepsiyonda Maliye Nazırı Cavit beyle tanışan Mihri hanım Cavit beyin Maarif Nazırı'na bir telgraf göndererek Mihri hanımdan kızlar için açılacak Güzel Sanatlar okulunda Mihri Müşfik hanımdan yararlanılmasını önerince , 1913 yılında Darülmuallimata (Kız Öğretmen Okulu) Resim Öğretmenliği’ne atandı. Bu okul, Müslüman halkın kızlarının devam ettiği en yüksek eğitim kuruluşu idi burada, öğrencilerini etkileyen ve sevilen bir öğretmen oldu.

İstanbul’da bulunduğu dönemde, İbrahim Çallı, Hikmet Onat, Fikret Adil, Namık İsmail gibi ünlü ressamların yanı sıra Tevfik Fikret ile dost oldu. Edebiyat-ı Cedide şairlerinin yazdıklarını resimleyerek bir “Edebiyat-ı Cedide Resmi” yarattı.

Tevfik Fikret anılarının birininde Mihri hanım ile ilgili şöyle demişti:

“Yukarıda bir hanım var resimler yapıyor bir de "Rübab"ı (Orta Asya kökenli, lavta veya ud benzeri telli bir çalgı) o kadar güzel yorumluyor ki yazdıklarım bu kadar anlamlı mı imiş, diye şaşırıyorum.”

1915'te Tevfik Fikret'in ölümü üzerine yüzünün kalıbını alarak heykelini yaptı. Bu, Türkiye'de yapılan ilk mask çalışması olarak tarihte yerini aldı, bu mask halen Aşiyan Müzesi’nde sergilenmektedir.

Bir süre sonra çıkan dedikodular ,kötü alışkanlıklar ve sosyal çalkantılar nedeniyle Mihri hanımın Müşfik bey ile iyi yürümeyen evliliği boşanma ile sona sonuçlandı.

Boşanmanın ardından kendini resim çalışmalarına adayan Mihri hanım, 1922 yılında Yunan ordusunun denize dökülmesinin ardından Mustafa Kemal’i Mareşal üniformasıyla ayakta canlandıran yaklaşık 3 m yüksekliğinde bir portresini yaptı ve Çankaya Köşkü’ne götürerek Atatürk’e bizzat kendisi hediye etti. 

Bu tablo Cumhuriyet’in ilanından sonra bir Türk ressamı tarafından yapılan “ilk Atatürk portesi” olarak tarihe geçti. Daha sonra zamanın Yugoslav Kralı Alexander hatırasına Yugoslavya'ya hediye edilen bu tablo II.Dünya Savası esnasında Belgrad Sarayı'nın tahrip olması sonucu kayboldu ama uzun aramalar sonucunda 1990’larda bulundu.

1922 yılının sonuna doğru yeniden İtalya’ya gitti, portreler yaparak uzun süre yaşamını sürdürdü konu olarak hep ünlü kişileri seçti. İtalyan Şair Gabriele d’Annunzio ile birlikte olduğu dönemde onun aracılığıyla birkaç kez Vatikan’a kabul edildi ve Papa’nın bir portresini yaptı ayrıca bir kilisenin fresklerinin onarımında çalıştı. Vatikan’da ilk kez bir Papa, başka dinden bir kadın ressama poz vermişti bu tablo yeni Papa’nın seçimine kadar Vatikan Müzesi’nde kalmıştır.

İtalya’nın ardından yeniden Paris’e geçen Mihri hanım bu dönemde "Çingene" isimli tablosunun Louvre Müzesi’nde sergilendiğini görünce çok mutlu oldu ancak bu mutluluk uzun sürmedi kız kardeşi Enise Salih hanımı ve yeğeni Hale Asaf’ı kaybettikten sonra Paris’te yaşamak istemedi, ABD’de yaşamayı tercih etti. 

Fransa'nın Le Havre Limanı’ndan hareket eden Carmania gemisi ile 1927 yılının Kasım ayında New York'a ayak bastı. Bir süre New York, Washington, Chicago’da üniversitelerde konuk resim profesörlüğü yaptı ve zengin Amerikan ailelerine özel dersler vererek geçimini sağladı. 

16 Temmuz 1932'de Manhattan'da ikinci evliliğini Salvatore Virzi ile yapıp 1943 yılında Amerikan vatandaşı oldu. Yaşlılığı yoksulluk içinde geçti. Sanat için harcanan, bu uğurda mücadelelerle geçen Mihri hanımın hayatı maalesef Amerika’da yoksulluk ve yalnızlık içinde son bulmuş ve 1954 yılında New York’ta kimsesizler mezarlığına gömülmüştü.

Bugün onun eserlerine bakan herkes, sadece bir tablo görmez. O tabloların içinde bir kadının cesaretini, yalnızlığını, umudunu ve hayata olan inancını hisseder. Mihri hanım yalnızca geçmişte yaşamış bir ressam değildir o hâlâ ilham vermeye devam eden güçlü bir isimdir.

Bazı insanlar dünyadan göçüp gider ama bıraktıkları iz hiç silinmez. Renkleri solsa bile anlamı kaybolmayan tabloları, yıllar geçse de unutulmayan cesareti ve sanata adadığı ömrüyle yaşamaya devam eder. Bunun en güzel örneği de Mihri hanımdır. 

Bu günlükte bu kadar, başka bir yazımda, başka bir konuda buluşmak üzere hoşçakalın, hoş kalın.

ESRA SONGÜLER

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ