“Giyilmemiş çamaşırlar nasıl kokar bilirsin,
Sandık odalarında;
Senin de dükkanın öyle kokar işte.
Ablamı tanımazsın,
Hürriyette gelin olacaktı, yaşasaydı;
Bu teller onun telleri,
Bu duvak onun duvağı işte.
Ya bu çamurdaki kadınlar?
Bu mavi mavi,
Bu yeşil yeşil fistanlı...
Geceleri de ayakta mı dururlar böyle?
Ya bu pembezar gömlek?
Onun da bir hikayesi yok mu?
Kapayı Çarşı deyip geçme;
Kapalı Çarşı,
Kapalı kutu”
ORHAN VELİ KANIK
Kapalıçarşı….
Şiirlere, filmlere, dizilere konu olmuş, İstanbul denilince gezilmeden olmazsa olmazlardan bir yer olan Kapalıçarşı’yı gezmeye ne dersiniz ..
Onbinlerce yerli, yabancı turist dolaşır Kapalıçarşı’nın labirent sokaklarında… Tavsiyem, yanınızda rehber ya da, Kapalıçarşı’yı iyi bilen, İstanbul’da yaşayan, bir yakınınız yoksa, fazla sokak aralarına dalmamanızdır. İnanın kaybolursunuz öylesine büyük, öylesine karmaşık bir yerdir ki Kapalıçarşıyı geçerken o atmosferi soluduğunuzda hayallerinizdeki tüm ezberler bozulacaktır.
Kapalıçarşı’nın ünü o kadar büyüktür ki Fransa’da Şanzelize Caddesi, Londra’da Big Ben Saat Kulesi, London Eye, Tower Bridge ya da, İtalya da Kolezyum, Pisa Kulesi, veya ne bileyim Berlin’de Brandenburg Kapısı ne ise, İşte Türkiye’nin gözbebeği İstanbul’unda en önemli yerlerinden biridir Kapalıçarşı.
Kapalıçarşı’nın tarihine bakarsak, Mahmutpaşa kapısına inen yolda, sağ tarafta bir Kapalı Pazar Yeri anlamında kullanılan Cevahir bedesteniyle karşılaşırsınız, burası aslında Kapalıçarşı’nın çekirdeğidir diyebiliriz, Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethinden çok değil 8 yıl sonra yani tarihler 1461 yılını gösterdiğinde çıkardığı bir ferman ile bu Cevahir ve Sandal Bedestenlerini inşaa ettirmiştir. Kapalıçarşı işte bu bedestenin etrafının kapatılması sonucu meydana geldiği belgelerde yazmaktadır yani tam olarak inşaatı bilinmemekle birlikte Cevahir Bedesteni’nin inşaatı olan 1461 yılı Kapalıçarşı için milat sayılabilir..
Otuzbin metrekareden fazla alana yayılan çarşıda 66 sokak, 4 bin civarında dükkan, 22 kapı ve sayısız han bulunuyor. Bir metrenin üstünde kalın taş duvarları, güçlü demir kapıları ve sağlam yapısıyla, adeta bir kale görünümünde. İlk dönemlerde değerli eşyaların saklandığı bir kasa işlevi görüyordu. Bankaların olmadığı zamanlarda, tüccarlar burada ücret karşılığında eşyalarını güvenle saklayabiliyorlardı.Yani şimdinin banka kasaları diyebiliriz. Cevahir bedesteni hakkında çok bilgilerin olduğu bir gerçek, bunları orta yaş grubunun hatırlayacağı, 1985-1990 yılları arasında rahmetli Ata Nirun yönetmenliğinde Karacan Yayınlarından çıkartılan “Bilinmeyen” adlı dergide, araştırmacı gazeteci ve Yayın Kurulu üyesi görevinde çalıştığımda, araştırmalarım arasında Kapalıçarşı’nın gizemide yayınlanmıştı ancak günümüzde mistik bir inanca dayalı bazı gizemli spiritüel olayları burada gözler önüne serip, kimsenin kafasında sorular bırakmak istemediğimden, oralara girmek istemiyorum…
Kapalıçarşı esnafı, halen de, dedelerden, babalardan kalan bir hiyerarşi ile çalışmaktadır, öyleki geçmişte, Kapalıçarşı yönetimi tarafından bir deftere herşey not edilir, bu defterde çalışan dört bin civarındaki esnafın sicili tutulurdu, bu esnaftan herhangi biri, müşteriye karşı herhangi bir sahtelik, dolandırıcılık vs. esnafa yakışmayan bir durum yaptığında anında o defterden üstü kırmızı çizgi ile çizilir ve o esnaf derhal çarşıdan atılır, bir daha da bu çarşıda çalışamazdı… Şimdileri bilemem !
İlginçtir, Kapalıçarşı’nın altında sayısız gizli geçit bulunur, hatta bunlardan birinin Topkapı Sarayı’na kadar uzandığı, bu geçitten Padişahların gelip denetleme yaptığı söylenir ama dedim ya sadece söylentidir. Gerçekliğini bilemem ama geçitler vardır, onlarda çarşı yapılırken , özellikle yangın ya da isyan anında esnafın malının zarar görmemesi için yapıldığı rivayet edilir.
Kapalıçarşı birçok film ve romana konu olmuştur. Bu yapımlarda, çarşının gizemli atmosferi ve gizli kapılarıyla ilgili efsaneler sıkça işlendi özellikle aksiyon ve macera türündeki filmlerde, Kapalıçarşı'nın labirent gibi koridorları ve gizli geçitleri heyecan verici sahneler için ideal bir mekan olmuştur. Hatta geçmişte “ 007 James Bond “ filminin bir sahnesinde, Cevahir Bedesteni’nin hemen altındaki, eski adıyla “Çukur Muhallebici” Şimdiki adıyla “Çukur Kule” diye anılan yapı, motosikletin çarpması sonucu büyük zarar görmüştü.
İstanbul’u görüpte Kapalıçarşı’yı gezmemek inanın bana çok büyük kayıptır.
Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın ama hep dostça kalın
CELAL KODAMANOĞLU
GENEL YAYIN KOORDİNATÖRÜ
Yorum Yazın