MONOPOLY

En kapitalist oyun nedir diye soracak olsam inanıyorum çoklarınız tek cevap verecektir Monopoly !

Geçmişten günümüze kalan en popüler masa oyunlarından biridir…. Kim istemez ki ev sahibi olmak ama bunun yanında iflas etmek, kiracı durumuna düşmekte var, atalarımızın dediği gibi “Dimyat’a pirince giderken, evdeki bulgurdan olma”durumu diyebiliriz… 

Hepimizin aşina olduğu, arkadaşlarımızla kaliteli zaman geçirmemizi sağlayan Monopoly oyununun hikayesi sizi hayretler içerisinde bırakacak.

Değerli Habercaddesi okurlarım, bu yazımda da sizlere dünyanın en ünlü oyunundan “Monopoly” den bahsetmek istiyorum.

Bu Monopoly çılgınlığı ilginçtir günümüzde bilgisayar herşeyini önüne geçse de, Monopoly olmazsa olmazlarımız arasındadır hala. 

Monopoly'nin temel amacı, diğer oyuncuları iflas ettirip en zengin oyuncu olarak oyunu tamamlamaktı. Bu hedefe ulaşmak için oyuncular, mülk satın alır, kiraya verir, ev ve otel inşa eder, diğer oyuncuların mülklerine zar atmaları sonucunda kira ödemelerini toplar, kısaca ticari zekaya dayalı bir emlak oyunu diyebilirim. 

Öyle bir masa oyunu düşünün ki, amacı üretim araçlarında özel mülkiyetin yarattığı eşitsizlikleri ve kapitalizmin yarattığı düzeni oynayan kişiye sorgulatmak olsun. Ardından 270 milyondan fazla satışıyla küresel ölçekte büyük bir sermaye döngüsünün parçası haline gelsin. İşte karşınızda, yıllar içinde, eleştirdiği sistemin en kârlı ürünlerinden birine dönüştürülen o oyun: Orijinal adı ile “The Landlord’s Game” ya da bizim bildiğimiz adıyla “Monopoly”

Günümüzde popüler kültürün bir parçası haline gelmiş, yüz üçten fazla ülkede lisanslı ve otuz yediden fazla dilde yayınlanmış olan “Monopoly” İngilizce bir kelimedir, Türkçe de “Tekel” anlamına gelir, oyunun oynanması oldukça basittir, amacı ise mümkün olduğunca çok mülk satın alıp (arsa, istasyon, iskele, kamu kuruluşu gibi) diğer oyunculardan toplanan kira gelirleri ile onların iflas etmesini sağlamak ve oyunda kalan son oyuncu olarak oyunu bitirmektir.

Kendi kulvarında tartışılmaz bir numara olan Monopoly oyununun hikayesi ve geçmişi ise şu anki halinden oldukça farklıdır. Günümüzde, Monopoly adıyla bilinen bu oyuna ilişkin ilk kuralları icat eden kişi, çoğunluk tarafından bilinen “Charles Darrow”değildir.

Evet bilinenin aksine bu oyunun gerçek sahibi Washington’da yaşayan Lizzie Magie adındaki Amerikalı Yazar, Sanatçı, oyun tasarımcısı bir kadındır. 

Lizze Magie 1903 yılında The “Landlord’s Game” adını vererek tasarladığı bu oyunun patentini almak için başvuru da bulunan ilk kişiydi, sonradan “Monopoly”’e dönüşecek olan “The Landlord’s Game”’i yaratma hikayesinden önce, döneminin şartlarına göre son derece sıra dışı bir kişiliğe sahip olan bu kadından biraz bahsetmek istiyorum sizlere: 

Lizzie Magie, stenograf ve sekreter olarak çalışıp hayatını kazanan ancak bununla birlikte şiir ve kısa hikayeler yazan, kendi komedi şovlarını sahneleyen bir sanatçıydı. 1886 yılında doğan Magie, gazeteci babası James Magie’nin etkisiyle küçük yaştan itibaren habercilik ve siyasi tartışma ortamlarına aşina bir şekilde yetişmiştir. Tekelcilik karşıtı Henry George’un “Progress and Poverty” (İlerleme ve Yoksulluk) isimli eseri, baba James ve kızı Lizzie’yi oldukça derinden etkilemiştir, Henry George’un eseri ile dönemin yoksulluk içindeki şartlarının birleşimi, Magie’lerin sol görüşlü, tekelleşme karşıtı görüşler benimsemesine yardımcı olmuş ve ironik bir şekilde bu eser “Monopoly” oyununun ilk versiyonu olan “The Landlord’s Game”’in esin kaynağı olmuştur.

Bu düşünceler içerisinde Lizzie Magie, sonunda Landlord's Game isimli masa oyununu yaratmıştır. Bu oyunda iki farklı kural seti bulunmaktaydı. İlki servetin tüm oyuncular tarafından bölüşüldüğü tekel karşıtı bir modelken. İkinci kural seti ise tek bir oyuncunun tekelleşerek diğer oyuncuları ezdiği ve her şeye sahip olduğu bir modeldi. Bu oyun Monopoly oyununun atası sayılmaktadır.

İki farklı oyun modeli yaratmasının nedeni ise ikisini de oynayan kitlelerin, ahlaki açıdan servetin paylaşıldığı kural setine yöneleceğini düşünmesidir.

Fakat işler Magie'nin istediği gibi gitmedi. 1903 yılında oyunun patentini alan Lizzie Magie'nin yarattığı bu oyun zamanla solcu, aydın kesimler tarafından anti-tekelci modeli çok tercih edilse de, oyunun ve Magie'nin başına gelen talihsiz şeyler oyunu bizim bugün bildiğimiz hale getirdi.

1930'lara gelindiğinde Charles Darrow, Landlord's Game oyununun tekelci versiyonunu keşfeder ve oyunu kendisinin bulduğu yeni bir oyunmuş gibi piyasaya sürer.

Her dönemde olduğu gibi o dönemde de sahtekarlar vardı, oyunun gerçek yaratıcısının, uzun yıllar boyu oyunu kendisinin bulduğunu iddia etmiş olan ve uzun yıllar kamuoyunun dikkatlerini üzerine çeken Darrow değil, Lizzie Magie olduğu ne yazıkki uzun süre sonra anlaşılmıştı, maalesef bu süreçte oyun haklarını Parker Brothers'a satan Darrow, satıştan haksız yere milyonlar kazanmıştı.

1930'larda Lizzie Magie, Darrow'un iddialarına karşın bir şekilde sesini duyurur ve oyunun kendisine ait olduğunu ortaya koyar, bu durumu fark eden şirket Lizzie Magie ile bir anlaşma yapar. Dolayısıyla Landlord’s Game ve birkaç masa oyunu çalışmasınının daha tüm haklarını Parker Brothers'a 500 Dolar karşılığında satar ve başkaca da telif ücreti alamaz. Oyunun günümüzde kadar yaklaşık 750 milyon kişiye ulaştığını varsayarsanız, Lizzie Mogie’nin ne derece ucuz sattığını daha iyi anlarsınız. 

Kıtaları aşıp hemen hemen her eve giren bu oyun, yıllarca üretiliş amacı bilinmeksizin oynandı.

Dünyanın farklı ülkelerinde farklı versiyonları çıkan ve yıllar içerisinde milyonlarca kişiye ulaşan bu oyunun, dünyayı kendince değiştirmeye hevesli bir kadının çabaları ve düşlerinden doğduğunu artık biliyorsunuz.

Bugünlükle bu kadar, başka bir yazımda buluşmak üzere 

Hoşçakalın, Hoş kalın.

ESRA SONGÜLER 

HABER CADDESİ EDİTÖRÜ