Eskiden bir insanın aynı iş yerinde yirmi, otuz hatta kırk yıl çalışması büyük bir gurur kaynağıydı. İnsanlar emekli olana kadar aynı kurumda kalır, çalıştıkları yere adeta ikinci evleri gibi bağlanırlardı. İş arkadaşları aileden biri olur, yöneticileriyle yıllar içinde güçlü bağlar kurarlar ve iş yerindeki anılar hayatlarının en değerli parçalarından biri hâline gelirdi. Bir iş yerinde uzun yıllar çalışmak; güvenin, sadakatin ve emeğin karşılığı olarak görülürdü. İnsanlar aynı masada yaşlanır, aynı koridorlarda yürür, aynı arkadaşlarıyla emekli olmanın hayalini kurardı.
Bugün ise bambaşka bir tabloyla karşı karşıyayız. Bir iş yerine yeni başlayan genç bir çalışanın birkaç ay sonra ayrıldığını duyduğumuzda artık kimse şaşırmıyor. Bir yıl çalışan "çok uzun kalmış" gibi görülüyor, iki ya da üç yılda iş değiştirmek ise neredeyse normal kabul ediliyor. Özellikle genç kuşaklar arasında aynı işte uzun yıllar çalışmak artık başarı değil, bazen cesaret edilemeyen bir tercih olarak değerlendiriliyor. Peki ne değişti? Gerçekten insanlar çalışmayı mı sevmiyor, yoksa iş hayatı mı eskisi gibi değil? Aslında cevap bu iki sorunun tam ortasında duruyor.
Sabah erken saatlerde metroya ya da otobüse binin ve etrafınıza dikkatlice bakın. Kulaklığını takmış, telefon ekranına dalmış onlarca insan göreceksiniz. Kimisi yeni bir iş ilanına göz atıyor, kimisi özgeçmişini güncelliyor, kimisi ise birkaç gün sonra gireceği iş görüşmesine hazırlanıyor. Halen çalıştığı işten ayrılmadan başka bir iş arayan insanların sayısı her geçen gün artıyor. Bunun nedeni insanların çalışmayı sevmemesi değil; artık yalnızca maaş almak için çalışmak istememeleri. İnsanlar çalıştıkları yerde değer görmek, fikirlerinin önemsendiğini hissetmek, emeklerinin karşılığını alabilmek ve en önemlisi mutlu olabilmek istiyor.
Geçmişte insanlar "iş bulmak zor" düşüncesiyle birçok olumsuzluğa katlanabiliyordu. Sert yöneticiler, uzun mesailer, düşük ücretler ya da yoğun iş temposu çoğu zaman sineye çekiliyordu. Çünkü güvence her şeyden daha önemliydi. Bugünün çalışanı ise farklı düşünüyor: "Kendimi mutsuz hissediyorsam neden burada kalayım?" diye soruyor. Belki de iş hayatındaki en büyük değişim tam burada başlıyor. İnsanlar artık sadece çalışmak değil, yaşamak da istiyor.
Eskiden mesai bitince yorgunluk hayatın doğal bir parçası olarak kabul edilirdi. Bugün ise insanlar işten çıktıktan sonra ailesiyle vakit geçirmek, spor yapmak, kitap okumak, yeni hobiler edinmek, seyahat etmek ya da sadece dinlenebilmek istiyor. Ancak birçok iş yerinde mesai saati bitse bile telefonlar susmuyor. Akşam geç saatlerde gelen bir mesaj, hafta sonu gönderilen bir e-posta ya da tatilde yapılan bir telefon görüşmesi artık çalışanların özel hayatını doğrudan etkiliyor. İnsanlar bunun normal olmadığını fark etti. Çünkü iş, hayatın tamamı değildir.
Birçok anne ve baba sabah çocukları uyanmadan evden çıkıyor, akşam döndüğünde ise çocuklarını yeniden uyumuş buluyor. Günler haftaları, haftalar ayları kovalıyor. Kaçırılan doğum günleri, ertelenen tatiller, gidilemeyen okul gösterileri ve birlikte geçirilemeyen aile sofraları zamanla insanın içinde büyük bir boşlık bırakıyor. İşte bu yüzden insanlar artık daha dengeli bir yaşam kurmanın yollarını arıyor. Çünkü kaybedilen zamanın telafisi olmadığını biliyorlar.
Elbette iş değiştirmenin en önemli nedenlerinden biri de ekonomik şartlar. Hayat pahalılığı arttıkça insanların beklentileri de değişiyor. Eskiden alınan küçük zamlar çalışanları mutlu etmeye yetebiliordu. Bugün ise kira, faturalar, ulaşım giderleri ve market alışverişi maaşın büyük bölümünü tüketiyor. Ay sonunda hesap yapan milyonlarca insan aynı soruyu soruyor: "Bu kadar çalışıyorum ama neden rahat yaşayamıyorum?" Üstelik birçok sektörde yeni işe başlayan bir çalışanın maaşı, yıllardır aynı kurumda çalışan deneyimli bir personelden daha yüksek olabiliyor. Böyle bir tablo karşısında insanlar doğal olarak daha iyi fırsatlar arıyor. Çünkü sadakatin ödüllendirilmediği bir yerde uzun yıllar kalmanın anlamını sorgulamaya başlıyorlar.
Ancak mesele yalnızca para da değil. Belki de insanların en çok ihtiyaç duyduğu şey saygı görmek. Kimse sürekli eleştirildiği, emeğinin küçümsendiği ya da fikirlerinin yok sayıldığı bir ortamda uzun yıllar çalışmak istemez. Bir çalışan yaptığı işi ne kadar severse sevsin, her gün kendisini değersiz hissettiren bir yöneticinin yanında mutlu olamaz. Fiziksel yorgunluk bir gecede geçebilir ama ruhsal yorgunluk bazen aylarca, hatta yıllarca insanın üzerinde kalabilir. Bu yüzden sabah alarmı çaldığında işe gitmek istemeyen insanların sayısı her geçen gün artıyor. Eskiden sadece pazartesi sendromu konuşulurdu, bugün ise haftanın neredeyse her günü aynı duyguyu yaşayan insanlar var.
Yeni neslin iş hayatına bakışı da önceki kuşaklardan oldukça farklı. Onlar yalnızca verilen görevleri yerine getiren çalışanlar olmak istemiyor; öğrenmek, üretmek, gelişmek ve karar süreçlerinin bir parçası olmak istiyor. Esnek çalışma saatleri, uzaktan çalışma imkânı, kişisel gelişim fırsatları ve sağlıklı bir çalışma ortamı artık lüks değil, temel beklentiler arasında yer alıyor. Hatta birçok genç, maaşı biraz daha düşük olsa bile kendisini huzurlu hissedeceği bir iş ortamını tercih edebiliyor. Çünkü mutluluğun da maddi karşılığı olmayan büyük bir değer olduğunu biliyor.
Teknolojinin gelişmesi de bu değişimi hızlandırdı. Artık dünyanın herhangi bir yerindeki iş ilanına birkaç dakika içinde başvuru yapılabiliyor. İnsanlar yalnızca yaşadıkları şehirle sınırlı değil; farklı ülkelerdeki şirketlerle bile çalışabiliyor. Seçeneklerin artması, çalışanların kendi değerlerini daha iyi fark etmelerini sağladı. Eskiden insanlar mecbur oldukları için kalıyordu, bugün ise gerçekten istedikleri yerde çalışmayı tercih ediyorlar.
Fakat son yıllarda insanların iş değiştirme kararını etkiren çok önemli bir gerçek daha var: Mobbing. Belki de birçok çalışanın sessizce yaşadığı ama yüksek sesle dile getiremediği en büyük sorunlardan biri bu. Çünkü mobbing çoğu zaman bağırıp çağırmakla başlamıyor. Bazen küçük bir bakışla, bazen görmezden gelinmekle, bazen de insanın yaptığı işi sürekli değersiz hissettiren tavırlarla kendini gösteriyor.
Düşünün... Sabah büyük bir heyecanla işinize gidiyorsunuz. Görevinizi en iyi şekilde yapmaya çalışıyorsunuz. Mesainiz bitse bile işinizi tamamlamak için kalıyor, kurumunuz zarar görmesin diye fedakârlık yapıyorsunuz. Ancak günün sonunda duyduğunuz tek cümle, "Bu zaten senin görevin" oluyor. Ne bir teşekkür, ne bir takdir, ne de küçük bir tebessüm... İnsan bir süre sonra yaptığı işin değil, kendi değerinin sorgulandığını hissetmeye başlıyor.
Bazı çalışanlar ise çok daha ağır şartlarla karşılaşıyor. Sürekli eleştirilen, yaptığı her işte hata aranan, arkadaşlarının yanında küçük düşürülen, fikirleri önemsenmeyen, hak ettiği görevlerden uzaklaştırılan ya da yıllarca emek verdiği hâlde hiçbir açıklama yapılmadan farklı bir birime gönderilen insanlar var. Dışarıdan bakıldığında sadece bir görev değişikliği gibi görünen bu kararlar, aslında birçok insanın içinde derin yaralar açabiliyor. Çünkü insan sadece yaptığı işi değil; yıllarını, emeğini ve hayallerini de o masaya bırakıyor.
Ne yazık ki bazı iş yerlerinde çalışanlar birbirleriyle değil, adeta tükenmişlik duygusuyla mücadele ediyor. Sabah işe giderken midesine ağrılar giren, pazar akşamı olduğu için huzursuzlanan, gece yatağa yattığında ertesi gün yaşayacaklarını düşünmekten uyuyamayan insanlar var. Eve döndüğünde çocuklarının yüzüne gülümsemeye çalışırken aslında bütün gün yaşadığı kırgınlıkları içinde taşıyan anne ve babalar var. İş yerinde yaşanan bir haksızlık bazen sadece çalışanı değil; onun ailesini, eşini, çocuklarını ve tüm yaşamını etkiliyor.
Üstelik ekonomik şartların her geçen gün ağırlaştığı bir dönemde insanlar istemedikleri işlerden hemen ayrılamıyor. Kira ödenmesi gerekiyor, çocukların okul masrafları var, mutfak giderleri her geçen gün artıyor. Elektrik, su, doğal gaz, ulaşım derken insanlar çoğu zaman "Dayanmak zorundayım" diyerek sessiz kalmayı tercih ediyor. İşte en büyük yorgunluk da burada başlıyor. İnsan bazen yaptığı işten değil, mecburiyetlerinden yoruluyor.
Bugün milyonlarca çalışan yalnızca daha yüksek maaş istemiyor. Öncelikle adalet istiyor, saygı görmek istiyor, emeğinin fark edilmesini istiyor. Çünkü insanı işine bağlayan şey yalnızca aldığı ücret değildir; gördüğü değer, hissettiği güven ve kendisini ait hissettiği çalışma ortamıdır. Bir kurum çalışanını dinlediğinde, fikirlerine önem verdiğinde ve başarısını takdir ettiğinde insanlar o kuruma sadece çalışmak için değil, birlikte üretmek için bağlanıyor. Ama tam tersi olduğunda, en başarılı çalışan bile bir gün sessizce masasını topluyor ve arkasına bakmadan gidiyor.
Elbette bütün iş yerlerini aynı kefeye koymak doğru olmaz. Çalışanına değer veren, emeği takdir eden, adil davranan, gelişimini destekleyen ve insana gerçekten yatırım yapan kurumlar hâlâ var. Dikkat edildiğinde bu kurumlarda çalışan insanların uzun yıllar aynı yerde kaldığı görülüyor. Çünkü insan yalnızca maaş aldığı yere değil, kendisini ait hissettiği yere bağlanır. Güven duyduğu, fikirlerinin dinlendiği ve başarısının görüldüğü bir ortamda daha istekli çalışır, daha üretken olur ve kurumunu sahiplenir.
Belki de iş dünyasının bugün kendisine sorması gereken en önemli soru şudur: "İnsanlar neden gidiyor?" Bu sorunun cevabını yalnızca çalışanlarda aramak büyük bir hata olur. Bazen gitmenin nedeni yapılan iş değildir; yönetim anlayışıdır, iletişim eksikliğidir, adaletsizliktir ya da yıllarca verilen emeğin görmezden gelinmesidir. Bir kurumun gerçek başarısı sürekli yeni çalışan bulabilmesi değil, iyi çalışanlarını yıllarca yanında tutabilmesidir. Çünkü deneyim satın alınamaz, sadakat kolay kazanılmaz ve güven ancak zamanla inşa edilir.
Sonuç olarak iş hayatında yaşanan bu büyük değişim, insanların artık kendilerine daha fazla değer vermeye başlamasının bir yansımasıdır. Bugün insanlar yalnızca geçinmek istemiyor; iyi yaşamak, mutlu olmak, ailelerine zaman ayırmak, kendilerini geliştirmek ve emeklerinin karşılığını görmek istiyor. Belki de bu yüzden artık kimse aynı işte yıllarca kalmayı bir zorunluluk olarak görmüyor. Çünkü hayat, her sabah istemeden gidilen bir işten çok daha değerli. İnsan ömrü ise sürekli ertelenecek kadar uzun değil. Çalışmak elbette hayatın vazgeçilmez bir parçasıdır; ancak insanın huzuru, sağlığı ve mutluluğu da en az işi kadar önemlidir. Belki de geleceğin başarılı kurumları, çalışanlarını yalnızca iş gücü olarak görenler değil; onları gerçekten anlayan, dinleyen ve değer veren kurumlar olacaktır.
Yazan: Seçil Eskioğlu
Gazeteci – Yazar
Yorum Yazın