Modern dünya hızla ilerliyor, bizler bu hıza ayak uydurmaya çalışıyoruz, kimimiz koşuyor, kimimiz, yoruluyor, gölge bir ağacın altında dinleniyoruz ama zaman hiç durmuyor, akıp gidiyor…
Yeni bir telefon çıkıyor, bir başka uygulama hayatımıza giriyor, ekranlar biraz daha büyüyor, şehirler biraz daha kalabalıklaşıyor. İnsanlık ilerlediğini söylüyor ama aynı anda yalnızlık da büyüyor. Belki de bu yüzden, dünyanın bir köşesinde zamanı neredeyse iki yüz yıl önce durdurmuş insanların hikâyesi bize bu kadar ilginç geliyor.
Sevgili Habercaddesi okurlarım sizlere bu yazımda sessizlikler çağında bir topluluktan bahsedeceğim aslında buna tarikatta diyebiliriz “Swartzentruber Amishler”
Yazdıklarımı okuyunca onlar hakkında bilgileri ilk kez duyanların aklına genellikle aynı sorular gelir:
"Neden?"
Neden elektriği istemiyorlar?
Neden otomobil kullanmıyorlar?
Neden çocuklarını modern dünyanın içine bırakmıyorlar?
Neden teknolojiye sırt çeviriyorlar?
Bu soruların cevabı aslında sandığımız kadar karmaşık değil çünkü onların derdi teknoloji olmadı hiçbir zaman.
Onların derdi ruhlarını kaybetmemekti. O yüzden böyle bir yaşam kurdular kendilerine, sizleri daha fazla merakta bırakmak istemiyorum anlatayım kimdir bu Amishler?
Bugün hala varlığını devam ettiren Amishlerin çoğu Amerika Birleşik Devletleri Pensilvanya Eyaletinin Lancaster kentinde Ortaçağ’dan kalma münzevi bir hayat sürüyorlar.
Amerika’ya vergi ödemiyorlar, askerlik yapmıyorlar, oy kullanmıyorlar, savaşa katılmıyorlar, siyasetle ilgilenmiyorlar, “Kimse bize dokunmasın yeter” arzusundalar.
Vergi ödemediklerinden herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna bağlı değiller. Biri hasta veya bakıma muhtaç olsa ya da bir çift evlense, imece usulü ile köyde para toplanıp bir fon oluşturuluyor ve ihtiyaç sahibi kimseler geçimini bu paradan sağlıyorlar. Cemaat anlayışı ve birbirine hep destek olmak, onlar için temel koşuldur.
Bir Amish köyüne gidecek olsanız göreceksiniz ki sabah güneş doğarken motor sesi yerine “Buggie” adını verdikleri at arabalarının tekerleklerin sesleri duyulur. Elektrik direkleri yerine gökyüzünü örten ağaçlar vardır. Akşam olduğunda ekranların mavi ışığı değil, gaz lambalarının sıcak aydınlığı evleri sarar. Çocuklar tablet ekranlarına değil, toprağa, ahşaba dokunarak ve aile büyüklerinin anlattığı hikâyeleri dinleyerek büyürler.
Çünkü onlar inançları gereği teknolojiyi bütünüyle reddetmişlerdir. Elektrik, internet, bilgisayar, televizyon, sosyal medya yoktur.
Herkes bulaşığını ve çamaşırını elinde yıkar. Telefon da yoktur, köyde sadece acil durumlar için kullanılan bir adet telefon vardır ayrıca dini müzik dışında bir müzik veya şarkı dinlemek, bir enstrüman çalmak ta yasaktır. Motorlu taşıtlara karşı oldukları için buna yerine “Buggie” adını verdikleri at arabalarını kullanırlar.
Bütün bunların yanı sıra modaya da yer olmayan köyde, her şey el ile dokunmak zorunda. Fermuar, spor ayakkabı, kemer, eldiven kullanımı yasak. Kadınlar hala XVII.yüzyılın modasından kalma, eski model kıyafetler giyiyorlar. Makyaj yapmak, aksesuar kullanmak, alyans takmak bile yasak… Erkeklerin kıyafetleri ise renkli bir gömlek, yakasız bir pardösü ve bir şapkadan ibaret. Öyle evlerinde sıcak su, soğuk su vs. yok kısacası su hattı yok, ancak haftada bir gün yıkanıyorlar, ama o da aynı suda en az on kişinin yıkanması şartıyla.
Oldukça sade bir giyim tarzı olan Amishler belki de Minimalizm felsefesini benimsemişlerdir. Hegel’in Minimalizm’i tanımlarken dediği gibi: ‘Sade ama basit olmayan, yalın ama yavan olmayan’.
Herkes bu sade hayatı yaşamak için türlü fedakarlıklar yapsa da, Amishlerin hayatının amacı zaten budur.
Günümüze baktığımızda ise yeryüzündeki bütün Amishlerin Amerika’da toplandığını biliyoruz. Pensilvanya ve Ortabatı eyaletlerinde yoğunlukta olduklarını söyleyebilirim. Nüfusları 1920’lerde 5 bin olan bu topluluk, çocuk sayısına verdikleri önem ve gösterdikleri saygı sebebiyle şu anki sayıları 300 bin kadardır.
Yaşadıkları köylere gelen turistler Amishler ile fotoğraf ve video çektirmek istiyorlar ama Amishler buna asla izin vermezler çünkü onlar için fotoğraf çektirmenin gurur ve kibri arttıracağına inanırlar.
Erkekler tarla, hayvancılık ve bilhassa Hz. İsa’nın mesleği olduğu için önemsenen marangozluk ile uğraşırlar. Tarlalarını traktörlerle değil at arabaları ile sürerler. Toplanan mahsul tamamen organiktir, Amerika’da bu ürünlere ayrı bir kıymet verilir.
Marangozlukta ise tutkalsız ve çivisiz ahşap ürünler ürettikleri için bu el emeği ürünler Amerika’da çok yüksek fiyatlara alıcı buluyor. Kadınlar ise, ev işleri ve çocuk bakımı ile ilgileniyorlar.
Amishler için çocuk çok önemlidir. Topluluklarının kalabalık olmasına son derece önem veren Amishlerde, aile başına düşen çocuk sayısı ortalama yedidir.
Çocukların eğitimine son derece önem veren tarikat, eğitimi kendi kilise okullarında veriyor.
Öğretmenleri ise yine bu okullardan mezun olmuş 17-18 yaşındaki kızlar. Amishlere göre devlet okulları dünyevi düşünceleri zerk ettiğinden, lise ve üniversite eğitimi de yasaklanmış durumda.
Amishler de 17-21 yaşlarındaki her genç “Rumspringa” denen bir döneme, yaşam stilinde yasak olan her şeyi yapmaya izinleri oluyor. İstedikleri yerlere yaşamaya giden gençler alkol, uyuşturucu ve seks de dahil olmak üzere istedikleri her şeyi sınırsızca deneyimleyebilirler. Rumspringa döneminin sonunda bu gençlerin ömürlerinin sonuna kadar Amish yaşam tarzına bağlı kalmayı kendi hür iradeleriyle seçmeleri beklenir. Gözlerini kamaştıran bu hayattan geri dönmek istemeyen gençlerse topluluktan dışlanırlar. Rumspringa sonrası topluluğa bağlılığına yemin edenlerin oranı ise %90 olduğu iddia edilmektedir.
Modern dünyanın bu eski halkı hakkında bilinen yanlışların başında evlilik meselesi geliyor.
Hiçbir Amish'in evlilik konusunda hür iradesine ipotek konulmaz ve akrabalar arası evliliğe hoş bakılmaz.
Tek ölçü; bir Amish'in, Amish olarak kalabilmesi için yine bir Amish ile evlenmesidir.
Kadın ve erkeğin kesin hatlarla ayrıldığı bir haremlik-selamlık söz konusu değildir. Birçok kadın ve erkek Amish; sayısız organizasyonda bir arada bulunur ve kendi aralarında konuşmalarını engelleyecek bir yasak da yoktur. Evlilik yaşı da yine hiç düşük değildir. Bugünün ortalaması dikkate alındığında bir yetişkin Amish'in evlilik yaşı yirminin üzerinde olmalıdır.
Evlilik öncesi bekaret hem erkek hem de kadın için hayati konulardan birisidir, bu kuralın çiğnenmesi durumunda bu çift toplum tarafından kınanır ve düğünleri gösterişsiz yapılır.
Amish kadınları iffetine son derece önem verir. Başlarını siyah bir kep ve beyaz bir bone ile kapatırlar.
Bacakları ve göğüsleri mahrem olarak kabul edilir, yabancı bir erkeğin görmesine müsaade etmezler.
Düşündüm de, onların sessizliği, bizim gürültümüzü daha görünür hâle getiriyor.
Belki de bu yüzden hikâyeleri hâlâ dünyanın dört bir yanında merak ediliyor.
Onlar teknolojiye savaş açmış insanlar değiller.
Onlar yalnızca, inançlarının ve topluluklarının zarar göreceğine inandıkları değişimlere karşı duran insanlar.
Kabul edelim ya da etmeyelim...
Onların yaşamı bize tek bir gerçeği fısıldıyor:
İnsan bazen ilerlemek için değil, kaybetmemek için de durabilir.
Ve belki de dünyanın en derin sessizliği, konuşmayı reddeden insanların değil; gürültünün içinde kendi sesini artık duyamayan insanların sessizliğidir.
Ne dersiniz? Bu denli dünyalık yaşamdan uzak bir tarikatta, hayat standartlarını hiç değiştirmeden sürdürmeleri ve bu ilkelliğe rağmen oldukça mutlu ve huzurlu olmalarını nasıl açıklamalıyız?
Dünyanın artık çok kötüye doğru gitmesinden kendilerini muhafaza etmeleri olması gereken mi? Ya da kısıtlı imkanların insan ilişkilerini daha fazla kamçılamasından mı böyle mutlular? Bilemedim… Karar sizin.
Bu günlükte bu kadar, başka bir yazımda, başka bir konuda buluşmak üzere hoşçakalın, hoş kalın.
ESRA SONGÜLER
HABER CADDESİ EDİTÖRÜ
Yorum Yazın